II CSKP 1138/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
29 kwietnia 2025 r.
SSN Karol Weitz (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Monika Koba
SSN Agnieszka Piotrowska
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 29 kwietnia 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej L.N. i J.N.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 31 maja 2022 r., I ACa 858/21,
w sprawie z powództwa L.N. i J.N.
przeciwko Syndykowi masy upadłości Banku spółce akcyjnej w upadłości w W.
o zapłatę i ustalenie,
1. zmienia zaskarżony wyrok w pkt 1 (pierwszym) w części
zmieniającej wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 20 lipca
2021 r., sygn. akt XXVIII C 3208/21 i oddalającej powództwo co do
odsetek ustawowych za opóźnienie od kwot:
- 112 892,20 (sto dwanaście tysięcy osiemset dziewięćdziesiąt
dwa 20/100) złotych, za okres od 1 listopada 2019 r. do 20 lipca
2021 r.;
- 20 741,96 (dwadzieścia tysięcy siedemset czterdzieści jeden
96/100) złotych, za okres od 4 maja 2017 r. do 20 lipca 2021 r.
i w tym zakresie oddala apelację pozwanego;
II CSKP 1138/24
2
2. oddala skargę kasacyjną w pozostałej części;
3. znosi wzajemnie między stronami koszty postępowania
kasacyjnego.
Monika Koba
Karol Weitz
Agnieszka Piotrowska
UZASADNIENIE
Powodowie L.N. i J.N. 12 kwietnia 2017 r. skierowali pozew przeciwko
Bankowi Spółce Akcyjnej w W. Domagali się zasądzenia na swoją rzecz od
pozwanego banku kwoty 480,615,76 zł z odsetkami ustawowymi od dnia wniesienia
pozwu do dnia zapłaty. Tytułem żądania ewentualnego domagali się zasądzenia od
pozwanego banku na swoją rzecz kwoty 268 645,27 zł z odsetkami ustawowymi od
dnia wniesienia pozwu. Niezależnie od tego domagali się zasądzenia na swoją rzecz
kwoty 700 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu tytułem zwrotu
opłaty za zaświadczenie o historii spłaty kredytu. Pismem z 21 października 2019 r.
powodowie rozszerzyli powództwo i obok dotychczasowego roszczenia domagali się
ustalenia nieważności umowy kredytu hipotecznego z 12 kwietnia 2007 r. Wnieśli
ponadto o zasądzenie dalszej kwoty 112 892,20 zł tytułem zwrotu rat kapitałowo-
odsetkowych uiszczonych za okres od maja 2017 r. do lipca 2019 r. z odsetkami od
dnia wniesienia pisma zmieniającego powództwo do dnia zapłaty.
Na rozprawie 20 lipca 2021 r. powodowie cofnęli powództwo i zrzekli się
roszczenia w zakresie kwoty 700 zł. Wyrokiem z 20 lipca 2021 r. Sąd Okręgowy
w Warszawie ustalił, że umowa kredytu hipotecznego z 12 kwietnia 2007 r. jest
nieważna w całości, zasądził od pozwanego banku na rzecz powodów kwotę
593 507,96 zł z odsetkami za opóźnienie liczonymi w następujący sposób: - od kwoty
480 615.76 zł od 4 maja 2017 r. do dnia zapłaty, od kwoty 112 892,20 zł od 1 listopada
2019 r. do dnia zapłaty, oddalił powództwo w pozostałym zakresie, umorzył
postępowanie w zakresie cofniętego powództwa i orzekł o kosztach procesu.
Orzekając o odsetkach sąd przyjął jako początek ich biegu datę doręczenia,
odpowiednio, zmiany powództwa (1 listopada 2019 r.) albo odpisu pozwu (4 maja
2017 r.) pozwanemu bankowi.
II CSKP 1138/24
3
Sąd ustalił, że 12 kwietnia 2007 r. powodowie zawarli z Bankiem S.A. w Ł.
(poprzednikiem prawnym pozwanego banku) umowę kredytu hipotecznego
indeksowanego do CHF wynoszącego w PLN 459 873,80 z przeznaczeniem na
pokrycie ceny nabycia nieruchomości oraz sfinansowanie składek
ubezpieczeniowych i ustanowienia hipoteki. Spłata kredytu miała nastąpić
w ciągu 204 miesięcy. Częścią umowy był regulamin banku. Umowa zawarta została
z zastosowaniem wzorca umownego stosowanego przez bank. Kredyt był
oprocentowany według zmiennej stopy procentowej. Przy wypłacie kredytu
i ustalaniu wysokości zobowiązania powodów z jego tytułu zastosowanie miały kursy
zakupu i sprzedaży CHF ustalane w tabeli kursów stosowanej przez bank. Do lipca
2019 r. powodowie tytułem spłaty kredytu zapłacili bankowi łącznie kwotę
593 507,96 zł.
Sąd uznał powództwo powodów za uzasadnione w zakresie żądania ustalenia
nieważności umowy, jak i zasądzenia części kwot objętych żądaniem powództwa.
W ocenie Sądu, postanowienia umowy obejmujące klauzulę indeksacyjną nie były
indywidualnie uzgodnione z powodami jako konsumentami i wobec naruszenia
obowiązków informacyjnych banku w stosunku do nich w zakresie związanego
z tą klauzulą ryzyka stanowią postanowienia niedozwolone. Uznając umowę
za nieważną z tego tytułu, sąd uwzględnił zasadniczą część ich żądania, zasądzając
jednak odsetki nie od dnia rozszerzenia powództwa (tj. od 21 października 2019 r.)
lecz od dnia doręczenia tej zmiany pozwanemu bankowi (tj. od 1 listopada 2019 r.).
Sąd przyjął, że niedopuszczalne było uwzględnienie zarzutu zatrzymania
podniesionego przez bank, gdyż przyjął, że umowa kredytu nie jest umową
wzajemną. Ocenił przy tym, że nawet przy odmiennym założeniu należałoby
uwzględnić żądanie powodów co do zasądzenia na ich rzecz kwot objętych
powództwem, gdyż wobec nieważności umowy oczywisty był obowiązek stron zwrotu
swoich świadczeń. Apelację od wyroku z 20 lipca 2021 r. złożył pozwany bank.
Wyrokiem z 31 maja 2022 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie uwzględniając apelację
zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił powództwo ponad kwotę
133 634,16 zł z odsetkami ustawowymi od tej kwoty liczonymi od 21 lipca 2021 r. do
dnia zapłaty i oddalił apelację w pozostałym zakresie. Przyczyną częściowego
uwzględnienia apelacji było uwzględnienie podniesionego przez pozwany bank
II CSKP 1138/24
4
zarzutu zatrzymania kwoty rat uiszczonych przez powodów (593 507,96 zł) do czasu
zaoferowania przez powodów zwrotu kwoty wypłaconego im kapitału w wysokości
459 873,80 zł, jak również podniesionego przez pozwany bank w postępowaniu
apelacyjnym zarzutu potrącenia kwoty 459 873,80 zł. Oddalając powództwo
w zakresie odsetek za okres przed 21 lipca 2021 r. sąd wyjaśnił, że wierzytelność
powodów wobec pozwanego banku stała się wymagalna 20 lipca 2021r., tj. w dniu
dotarcia stosownego oświadczenia powodów do banku co do braku ich zgody na
sanowanie niedozwolonych klauzul umownych, a poza tym bieg odsetek wykluczało
uprzednie skorzystanie przez pozwany bank z zarzutu zatrzymania.
Skargę kasacyjną od wyroku z 31 maja 2022 r. wywiedli powodowie,
zaskarżając wyrok w części oddalającej ich powództwo ponad kwotę 133 634,16 zł
z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od tej kwoty za okres poprzedzający 21 lipca
2021 r. do dnia zapłaty. Zarzucając naruszenie art. 58 § 1 i 2 w związku z art. 3531
i z art. 3851 k.c. oraz art. 3851 k.c., art. 455 k.c., art. 481 §1 k.c., art. 120 § 1 w związku
z art. 455 i z art. 117 § 21 k.c. a także art. 2031 § 2 k.p.c. w związku z art. 9 ust. 2
ustawy z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego
oraz niektórych innych ustaw, art. 498 § 1 i 2 k.c., art. 69 ustawy - Prawo bankowe,
w związku z art. 487 § 2 k.c., art. 496 w związku z art. 497 k.c.
Na tych podstawach wnieśli o uchylenie wyroku w zaskarżonej części
i przekazanie sprawy w tych granicach Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do
ponownego rozpoznania. Względnie o orzeczenie co do istoty sprawy przez
oddalenie apelacji pozwanego banku w zakresie żądania zasądzenia odsetek
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zarzucając naruszenie art. 455 i art. 481 § 1 k.c. powodowie podnieśli,
że niesłuszne było zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od zasądzonej na
ich rzecz kwoty dopiero od 21 lipca 2021 r. i oddalenie żądania co do nich za okres
wcześniejszy. Zarzut ten był uzasadniony, gdyż stanowisko sądu pierwszej instancji,
że odsetki nie mogły być zasądzone za okres od wytoczenia powództwa i jego
zmiany, lecz należało je zasądzić za okres od dnia doręczenia pozwanemu banku
odpisu pozwu i zmiany powództwa, tj. odpowiednio od 4 maja 2017 r. albo od dnia
II CSKP 1138/24
5
1 listopada 2019 r., gdyż oznaczało to doręczenie bankowi wezwania do zapłaty kwot
objętych żądaniem powodów i czyniło roszczenie o ich zapłatę wymagalnym było
uzasadnione. Trzeba ponadto wskazać, że w świetle orzecznictwa TSUE
skorzystanie przez bank z prawa zatrzymania w okolicznościach takich jak
okoliczności niniejszej sprawy nie może pozbawić konsumenta prawa do odsetek za
opóźnienie za okres od wezwania przezeń pozwanego przedsiębiorcy do zapłaty
(por. wyrok z 14 grudnia 2023 r. C-28/22 sprawie TL, WE przeciwko syndykowi masy
upadłości Getin Nobel Bank S.A. dawniej Getin Noble Bank S.A.) W związku z tym
Sąd Najwyższy uwzględniając częściowo skargę kasacyjną powodów uchylił
negatywne dla nich rozstrzygnięcie Sądu drugiej instancji oddalające ich żądanie
zasądzenia odsetek za okres przed 21 lipca 2021 r. i orzekł o zasądzeniu tych
odsetek dodatkowo za okres od 4 maja 2017 r. do 20 lipca 2021 r. od kwoty
20 741,96 zł oraz za okres od 1 listopada 2019 r. do 20 lipca 2021 r. od kwoty
112892,20 zł i oddalił w tych granicach apelację pozwanego banku od wyroku sądu
pierwszej instancji.
Gdy chodzi o skargę kasacyjną powodów w pozostałej części i zawarte w niej
zarzuty, to nie mogła ona odnieść skutku i podlegała oddaleniu, albowiem zarzuty
naruszenia art. 58 § 1 i 2 w związku z art. 3531 i z art. 3851 k.c. oraz art. 3851 k.c.
pozostawały bez związku z wnioskiem kasacyjnym, gdyż zmierzały do podważenia
przyjętej przez sądy obu instancji koncepcji udzielenia ochrony prawnej powodom
jako konsumentom w ramach ich ochrony przed niedozwolonymi postanowieniami
umownymi. Z kolei zarzut naruszenia art. 2031 § 2 k.p.c. nie mógł odnieść skutku,
gdyż jest to przepis postępowania przed sądem pierwszej instancji i skuteczne
zarzucenie jego naruszenia w skardze kasacyjnej wymaga objęcia zarzutem również
art. 391 § 1 k.p.c. jako przepisu nakazującego stosować odpowiednio przepisy
o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji w postępowaniu apelacyjnym,
(por. wyrok Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2015 r. III CSK 153/14, OSNC 2016,
nr 1, poz. 16), czego skarżący nie uczynili. Powoduje to, że bezprzedmiotowe są
pozostałe kasacyjne zarzuty naruszenia prawa materialnego skupione wokół
zagadnienia podniesionego przez pozwany bank zarzutu potrącenia.
Niezasadny jest ponadto kasacyjny zarzut naruszenia art. 496 w związku
z art. 497 k.c. odnoszący się do zarzutu zatrzymania. Skoro bowiem wątpliwości co
II CSKP 1138/24
6
do dopuszczalności jego stosowania w sprawach dotyczących tzw. kredytów
frankowych wynikają przede wszystkim z ewentualnych ograniczeń mających w tym
zakresie wynikać z przepisów dyrektywy 93/13, to właściwe sformułowanie
odnośnego zarzutu nie może sprowadzać się jedynie do powołania naruszenia
przepisów prawa krajowego regulujących zarzut zatrzymania, lecz powinno ponadto
obejmować właściwe jego powiązanie z miarodajnymi przepisami wspomnianej
dyrektywy, a tego wymagania skarżący w swojej skardze kasacyjnej również nie
dochowali. Wreszcie, w zakresie, w którym wątpliwości co do dopuszczalności
stosowania zarzutu zatrzymania wynikają ze sporu czy umowa kredytu jest umową
wzajemną pamiętać należy, że spór ten rozstrzygnął Sąd Najwyższy w uchwale
III CZP 126/22 z 28 lutego 2025 r. (nie publ.), przyjmując, że umowa kredytu jest
umową wzajemną w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego.
Z tych względów, na podstawie art. 39814 i art. 39816 oraz art. 100 w związku
z art. 391 §1 i z art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
Monika Koba
(R.N.)
[r.g.]
Karol Weitz
Agnieszka Piotrowska
