II CSKP 1129/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
10 marca 2026 r.
SSN Marcin Łochowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Jacek Grela
SSN Maciej Kowalski
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 10 marca 2026 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z 26 maja 2023 r., I ACa 1812/22,
w sprawie z powództwa A.A. i M.A.
przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W.
o ustalenie,
1. oddala skargę kasacyjną;
2. zasądza od Banku spółki akcyjnej w W. na rzecz A.A. i M.A.
po 4050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych kosztów
postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek
ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia
doręczenia niniejszego wyroku Bankowi spółce akcyjnej w W. do
dnia zapłaty.
Jacek Grela Marcin Łochowski Maciej Kowalski
UZASADNIENIE
II CSKP 1129/24
2
Wyrokiem z 26 maja 2023 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu oddalił apelację od
wyroku Sądu Okręgowego w Legnicy z 10 sierpnia 2022 r., którym ustalono, że
umowa kredytu hipotecznego zawarta 19 sierpnia 2008 r. przez A.A. i M.A. z Bank 1
S.A. w W. jest nieważna.
Sąd Apelacyjny oparł wyrok na następujących ustaleniach faktycznych
i rozważaniach prawnych, istotnych dla rozstrzygnięcia skargi kasacyjnej:
Powodowie jako konsumenci zawarli 19 sierpnia 2008 r. z Bankiem 1 S.A.
umowę kredytu w kwocie 304 850 zł, indeksowanego do franka szwajcarskiego
(CHF). Umowa zawierała mechanizm przeliczeń między walutą polską a CHF oparty
na tabeli kursów ustalanej przez bank.
Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy
i uczynił je podstawą własnego rozstrzygnięcia. Zaaprobował również stanowisko
Sądu pierwszej instancji co do nieważności zawartej przez strony umowy kredytu
z uwagi na abuzywność postanowień umowy, które dotyczą indeksacji kredytu
kursem franka szwajcarskiego. Sąd Apelacyjny nie znalazł przy tym podstaw do
zastąpienia wyeliminowanych z umowy postanowień umownych, stanowiących
klauzule abuzywne, przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym.
Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł pozwany,
zaskarżając wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do
ponownego rozpoznania.
Skarżący zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie: art. 189 k.p.c.;
art. art. 3851 § 1 w zw. z art. 58 § 1-3 k.c.; art. 3852 k.c.; art. 3851 § 1 i 2 k.c.;
art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo
bankowego (dalej: „pr.bank.”); art. 56, 354 § 1 i 2, art. 65 § 1 i 2 w zw. z art. 358 § 2
k.c.; art. 358 § 1 i 2 k.c.; art. 358 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 i 2 oraz art. 7
ust. 1-3 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie
nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (dalej: „dyrektywa 93/13”).
W odpowiedzi na skargę kasacyjną powodowie wnieśli o jej oddalenie oraz
zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
II CSKP 1129/24
3
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
1. Strony zawarły umowę kredytu indeksowanego kursem waluty obcej.
Według Sądu Apelacyjnego postanowienia dotyczące przeliczenia kwoty kredytu
i spłat na CHF są abuzywne, a bez nich umowa nie może funkcjonować, co prowadzi
do wniosku o jej nieważności. Skarżący podważa to stanowisko, formułując zarzuty,
które już wielokrotnie były przedmiotem oceny w orzecznictwie Sądu Najwyższego.
2. Nie jest trafny zarzut naruszenia art. 189 k.p.c. W orzecznictwie Sądu
Najwyższego dominuje trafny pogląd, że dopuszczalne jest wystąpienie z żądaniem
ustalenia nieistnienia stosunku kredytu ze względu na nieważność umowy kredytu,
nawet jeżeli stronie przysługuje roszczenie o zwrot świadczeń spełnionych na
podstawie tej umowy (zob. np. wyroki: z 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22;
z 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22, i z 6 czerwca 2024 r., II CSKP 1166/22).
3. Sąd Apelacyjny trafnie uznał za niedozwolone klauzule przeliczeniowe
(indeksacyjne) w umowie stron, pozwalające pozwanemu bankowi na swobodne
ustalenie kursu walutowego, według którego następuje przeliczenie udzielonego
kredytu oraz uiszczanych przez powodów spłat. Stanowisko o niedozwolonym
charakterze postanowień, w których możliwość ustalania kursu (a zatem również
wysokości świadczeń) zależy od własnej decyzji jednej ze stron, jest już ugruntowane
w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. m.in. wyroki: z 26 maja 2022 r.,
II CSKP 650/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 48, i tam powołane orzecznictwo;
z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 334/22; z 8 lutego 2023 r., II CSKP 978/22).
4. Konsekwencją uznania, że dane postanowienie umowne ma charakter
niedozwolony w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. jest stwierdzenie bezskuteczności
niedozwolonego postanowienia, połączone z przewidzianą w art. 3851 § 2 k.c.
zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie (zob. m.in uchwałę SN
z 29 czerwca 2007 r., III CZP 62/07, OSNC 2008, nr 7-8, poz. 87, oraz uchwałę
składu siedmiu sędziów SN z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9,
poz. 56, a także m.in. wyroki SN: z 30 maja 2014 r., III CSK 204/13; z 1 marca 2017
r., IV CSK 285/16; z 24 października 2018 r., II CSK 632/17; z 8 lutego 2023 r.,
II CSKP 978/22).
II CSKP 1129/24
4
Uznanie zatem, że postanowienia odnoszące się do przeliczania kwoty
kredytu oraz uiszczanych spłat na walutę obcą są niedozwolonymi postanowieniami
umownymi oznacza, że zgodnie z art. 3851 § 1 zd. 1 k.c., nie wiążą one powodów.
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyjaśnił, że art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13
należy interpretować w ten sposób, iż warunek umowny uznany za nieuczciwy należy
co do zasady uznać za nigdy nieistniejący, tak by nie wywoływał on skutków wobec
konsumenta. W związku z tym sądowe stwierdzenie nieuczciwego charakteru
takiego warunku powinno mieć z reguły skutek w postaci „przywrócenia” sytuacji
prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w braku tego warunku
[zob. wyrok z 21 grudnia 2016 r., C-154/15, C-307/15 i C-308/15, Francisco Gutiérrez
Naranjo i Ana María Palacios Martínez przeciwko Cajasur Banco i Banco Bilbao
Vizcaya Argentaria SA (BBVA), pkt 61-62].
Sąd drugiej instancji prawidłowo wobec tego stwierdził, że konsekwencją
zamieszczenia w umowie niedozwolonych klauzul przeliczeniowych jest upadek
(nieważność) umowy.
5. Chybiony jest zarzut skarżącego, że z perspektywy art. 3851 § 1 k.c.
konieczna jest rozłączna ocena klauzuli ryzyka walutowego (powiązania zawartej
umowy z walutą obcą) i klauzuli spreadu walutowego (a raczej klauzuli kursowej
regulującej sposób ustalania kursu wykorzystywanego do przeliczenia złotych na
CHF w trakcie wykonywania zobowiązania wynikającego z umowy), składających się
łącznie na zawartą w umowie klauzulę przeliczeniową.
Sąd Najwyższy wyjaśnił już, że klauzula ryzyka walutowego nie może
funkcjonować bez klauzuli kursowej określającej przeliczenie przedmiotu
zobowiązań stron w celu ustalenia wysokości ich świadczeń. Z kolei klauzula
spreadowa nie ma racji bytu w umowie, w której nie zastosowano mechanizmu
przeliczeniowego powodującego narażenie konsumenta na ryzyko kursowe.
W konsekwencji klauzule te, składające się na przyjęty w umowach kredytu
mechanizm przeliczeniowy, są ze sobą ściśle powiązane, a ich rozszczepienie jest
zabiegiem sztucznym (zob. wyroki SN: z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18;
z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20; z 10 maja
2022 r., II CSKP 285/22; z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22; z 13 maja 2022 r.,
II CSKP 1129/24
5
II CSKP 464/22; z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22; z 28 października 2022 r.,
II CSKP 902/22; z 28 października 2022 r., II CSKP 910/22; z 8 listopada 2022 r.,
II CSKP 1153/22; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22; z 20 lutego 2023 r.,
II CSKP 809/22; z 8 marca 2023 r., II CSKP 1095/22; z 12 kwietnia 2023 r.,
II CSKP 1531/22; z 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 1511/22; z 8 listopada 2023 r.,
II CSKP 2099/22).
6. Nieuzasadniony jest też zarzut skargi kwestionujący przyjęcie przez Sąd
Apelacyjny, że klauzula przeliczeniowa określa główne świadczenia stron. Wykładnia
art. 3851 § 1 k.c. w kontekście pojęcia „głównych świadczeń stron” w aktualnym
orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości. Klauzule przeliczeniowe
zastrzeżone w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego do waluty
obcej określają główne świadczenie kredytobiorcy (zob. m.in. wyroki SN:
z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18;
z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18; z 30 września 2020 r., I CSK 556/18;
z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21; z 3 lutego
2022 r., II CSKP 415/22).
Na takim stanowisku stoi też Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej
(zob. np. wyroki: z 20 września 2017 r., C-186/16, Ruxandra Paula Andriciuc i in.
przeciwko Banca Românească SA, pkt 37; z 20 września 2018 r., C-51/17, OTP Bank
Nyrt. I OTP Faktoring Követeléskezelő Zrt przeciwko Teréz Ilyés i Emil Kiss, pkt 68;
z 14 marca 2019 r., C-118/17, Zsuzsanna Dunai przeciwko ERSTE Bank Hungary
Zrt, pkt 48; z 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak i Justyna Dziubak
przeciwko Raiffeisen Bank International AG, pkt 44).
7. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale składu całej Izby Cywilnej
z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), w razie uznania,
że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące
się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie
umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że
miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej
wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów (pkt 1. uchwały). W razie niemożliwości
ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub
II CSKP 1129/24
6
denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie (pkt 2. uchwały).
Wymaga podkreślenia, że według art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie
Najwyższym uchwała składu całej Izby, z chwilą jej podjęcia, uzyskuje moc zasady
prawnej, co oznacza, że wiąże inne składy Sądu Najwyższego (zob. art. 87 i 88
ustawy o Sądzie Najwyższym).
W konsekwencji nieuzasadnione są zarzuty skargi odnoszące się do
możliwości wypełnienia luki w umowie przez odwołanie się do mechanizmu ustalania
kursu walutowego przewidzianego w art. 358 § 2 i 3 k.c., tj. przyjęcia na potrzeby
wyliczeń średniego kursu NBP, a co za tym idzie – utrzymania umowy.
8. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. oddalił
skargę kasacyjną i zgodnie z art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. oraz § 10 ust. 4 pkt 1 w zw. z § 2
pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.
w sprawie opłat za czynności adwokackie obciążył skarżącego kosztami
postępowania kasacyjnego.
Jacek Grela
Marcin Łochowski
Maciej Kowalski
(D.Z.)
[SOP]
