II CSKP 1006/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
4 grudnia 2025 r.
SSN Beata Janiszewska (przewodniczący)
SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk (sprawozdawca)
SSN Marcin Łochowski
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 4 grudnia 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej syndyka masy upadłości Bank spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 21 marca 2022 r., VI ACa 240/21,
w sprawie z powództwa J. S. i A. S.
przeciwko syndykowi masy upadłości Bank spółce akcyjnej w W.
o zapłatę i ustalenie,
I. odrzuca skargę kasacyjną w części dotyczącej pkt I.1)
zaskarżonego wyroku;
II. oddala skargę kasacyjną w pozostałym zakresie;
III. zasądza od syndyka masy upadłości Bank spółki akcyjnej w
W. na rzecz J. S. i A. S. po 2700 (dwa tysiące siedemset złotych)
kosztów postępowania kasacyjnego.
Agnieszka Jurkowska-Chocyk
Beata Janiszewska
Marcin Łochowski
[r.g.]
II CSKP 1006/23
2
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 21 stycznia 2021 r. Sąd Okręgowy w Warszawie ustalił, że umowa
kredytu hipotecznego indeksowanego do CHF, zawarta przez powodów
z poprzednikiem prawnym pozwanego 29 września 2008 r. jest nieważna (pkt 1),
zasądził od Bank spółki akcyjnej w W. na rzecz J. S. i A. S. 241 545,65 zł wraz z
odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 28 stycznia 2019 r. do dnia zapłaty
(pkt 2), oddalił powództwo główne w pozostałym zakresie (pkt 3) i rozstrzygnął o
kosztach procesu (pkt 4).
Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z 22 marca 2022 r., po rozpoznaniu
apelacji pozwanego, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że w punkcie drugim
oddalił powództwo o zapłatę 241 545,65 zł wraz z odsetkami ustawowymi za
opóźnienie za okres od 28 stycznia 2019 r. do dnia zapłaty i w punkcie czwartym
zniósł pomiędzy stronami koszty procesu (pkt I), oddalił apelację w pozostałej części
(pkt II) oraz zniósł pomiędzy stronami koszty postępowania odwoławczego (pkt III).
Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd
Okręgowy, zgodnie z którymi 29 września 2008 r. Bank S.A. w W. (poprzednik
prawny pozwanego) i powodowie zawarli umowę kredytu hipotecznego
indeksowanego do CHF, na podstawie której bank wypłacił kredytobiorcom
494 888,19 zł z przeznaczeniem na zakup nieruchomości na rynku pierwotnym.
W umowie wskazano, że wypłata kredytu następuje w PLN, przy jednoczesnym
przeliczeniu w dniu wypłaty na walutę wskazaną w umowie kredytu zgodnie z kursem
kupna dewiz obowiązującym w banku w dniu uruchomienia kredytu, a kwota raty
spłaty obliczana jest według kursu sprzedaży dewiz, obowiązującego w banku na
podstawie tabeli kursów z dnia spłaty. Tabelę kursów zdefiniowano w regulaminie
jako tabelę kursów kupna/sprzedaży walut Banku S.A., obowiązującą o godz. 9:30 w
dniu, w którym następuje operacja. Przy zawieraniu umowy kredytu kredytobiorcy
podpisali na formularzu banku oświadczenie o ryzyku walutowym. Umowa kredytu
została zawarta według standardowego wzorca umownego stosowanego przez
bank. Postanowienia umowy dotyczące mechanizmu indeksacji nie były
przedmiotem negocjacji między stronami. Powodowie nie zostali szczegółowo
II CSKP 1006/23
3
poinformowani przed zawarciem umowy na czym polega mechanizm indeksacji ani
o stosowanych przez bank kursach kupna/sprzedaży CHF. Na podstawie aneksu do
umowy z 15 września 2009 r. strony zmieniły rodzaj kredytu z indeksowanego do
waluty CHF na kredyt walutowy w CHF, zachowując saldo kredytu ustalone na dzień
sporządzenia aneksu. Spłata wszelkich zobowiązań z tytułu umowy miała być
dokonywana po tej dacie w CHF. Powodowie w okresie od zawarcia umowy do
października 2018 r. uiścili tytułem spłaty rat kredytowych na rzecz banku łącznie
241 546,22 zł.
Sądy meriti uznały, że zawarte w umowie i regulaminie postanowienia
określające sposoby wyliczenia podlegającej spłacie kwoty kredytu i wysokości rat
kredytu oraz postanowienia tworzące mechanizm indeksacji są abuzywne, a tym
samym nie wiążą powodów. Abuzywność tych postanowień prowadzi do
nieważności całej umowy kredytu, gdyż określają one główne świadczenia stron i bez
nich nie jest możliwe wykonanie umowy przez strony.
W toku postępowania apelacyjnego pozwany podniósł zarzut potrącenia
dochodzonej w tej sprawie przez powodów kwoty z wierzytelnością przysługującą
bankowi w wysokości 494 888,19 zł z tytułu nienależnego spełnienia świadczenia na
rzecz powodów. Oświadczenie materialnoprawne o potrąceniu zostało złożone
powodom przez pozwanego pismem z 14 stycznia 2022 r. (k. 533) i doręczone
18 stycznia 2022 r. (k. 538). Procesowy zarzut potrącenia podniesiony został
w piśmie procesowym z 18 stycznia 2022 r. (k. 522). Sąd Apelacyjny uznał, że ten
zarzut nie był sprzeczny z regułami wynikającymi z art. 2031 k.c. i w konsekwencji
zmienił częściowo wyrok Sądu Okręgowego, przyjmując, że doszło do wygaśnięcia
wierzytelności, stanowiącej przedmiot procesowego roszczenia strony powodowej,
na skutek jej umorzenia.
Od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie skargę kasacyjną wywiódł
pozwany, zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie:
1) prawa procesowego: art. 380, 382 w zw. z art. 227 k.p.c. oraz art. 2352 § 1
pkt 2, 3 i 5, art. 205 § 2 i art. 278 § 1 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.;
2) prawa materialnego:
II CSKP 1006/23
4
− art. 3851 § 1 i 2 w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c., art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 Dyrektywy
Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków
w umowach konsumenckich, art. 69 ust. 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Prawo
bankowe,
− art. 189 k.p.c.
Skarżący wniósł o uchylenie wyroku w całości i orzeczenie przez Sąd
Najwyższy co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie wyroku w zaskarżonej części
i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu
w Warszawie
Powodowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o jej oddalenie
i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Pozwany zaskarżył skargą kasacyjną wyrok Sądu Apelacyjnego w całości,
czyli również w części zmieniającej wyrok Sądu Okręgowego przez oddalenie
powództwa o zapłatę. Oprócz wymogów formalnych, którym w świetle przepisów
Kodeksu postępowania cywilnego powinna odpowiadać skarga kasacyjna,
dopuszczalność tego nadzwyczajnego środka zaskarżenia uzależniona jest
od skutecznego wykazania przez skarżącego interesu prawnego w zaskarżeniu
orzeczenia. Skarżący winien przedstawić argumentację za przyjęciem stanowiska,
że jest pokrzywdzony zapadłym rozstrzygnięciem. Na taką konieczność wskazał Sąd
Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów – zasadzie prawnej z 15 maja
2014 r., III CZP 88/13 (OSNC 2014, nr 11, poz. 108). Zgodnie z poglądem w niej
wyrażonym pokrzywdzenie orzeczeniem (gravamen) jest przesłanką
dopuszczalności środka zaskarżenia, chyba że interes publiczny wymaga
merytorycznego rozpoznania tego środka. Takie pokrzywdzenie (gravamen)
zachodzi wtedy, gdy zaskarżone orzeczenie jest w sensie prawnym obiektywnie
niekorzystne dla skarżącego, gdyż z punktu widzenia skutków związanych
z prawomocnością materialną nie uzyskał takiej ochrony prawnej, którą zamierzał
osiągnąć w postępowaniu poprzedzającym wydanie orzeczenia. Zatem, tylko
potrzeba uzyskania ochrony prawnej i wywodzonego stąd interesu prawnego
II CSKP 1006/23
5
racjonalizuje możliwość korzystania ze środków zaskarżenia, nie naruszając ich
istoty.
Treść uzasadnienia zakresu zaskarżenia, którą podał skarżący, pozwala dojść
do przekonania, że nie powoływał się on i nie wykazał pokrzywdzenia orzeczeniem
zmieniającym rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w zakresie wyżej wskazanym.
To wszystko legło u podstaw zastosowania art. 3986 § 3 k.p.c. i odrzucenia skargi
kasacyjnej w części wskazanej w punkcie I sentencji wyroku Sądu Najwyższego.
W pozostałym zakresie skarga kasacyjna pozwanego okazała się niezasadna.
Chybiony jest zarzut naruszenia prawa procesowego przez zaniechanie
przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego. Zgodnie z art. 278 § 1 k.p.c. o potrzebie
zasięgnięcia opinii biegłego rozstrzyga sąd. Co istotne, przepis ten nie obliguje sądu
do przeprowadzania dowodu z opinii biegłego każdorazowo, w przypadku
zawnioskowania tego dowodu przez stronę lecz określa przesłanki dopuszczenia
takiego dowodu. Ustawodawca celowo użył w art. 278 § 1 k.p.c. sformułowania
„może”, podkreślając stosunkowo szeroki margines swobody decyzyjnej sądu
rozpoznającego sprawę, który ocenia, czy w danym wypadku zachodzi potrzeba
dopuszczenia dowodu z opinii biegłego. W sprawach, których przedmiotem są
umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do CHF taka potrzeba, co do
zasady, nie zachodzi (zob. np. wyroki SN z: 6 lutego 2025 r., II CSKP 1965/22;
z 6 sierpnia 2025 r., II CSKP 509/23).
Sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego
koncentrują się przede wszystkim na tezie, że postanowienia umowne uznane przez
Sądy meriti za abuzywne nie naruszają w sposób rażący interesów powodów i nie
mogą być uznane ze sprzeczne z dobrymi obyczajami.
Kwestia abuzywności postanowień umów kredytu indeksowanych kursem
CHF stanowiła przedmiot licznych wypowiedzi tak orzecznictwa krajowego, w tym
Sądu Najwyższego, jak i unijnego. W odniesieniu do tych zagadnień została
w ostatnich latach wypracowana jednolita i utrwalona linia orzecznicza. Zgodnie z nią
Sądy meriti słusznie przyjęły, że klauzula indeksacyjna w umowie kredytu określa
wysokość głównego świadczenia kredytobiorcy. Odnosi się ona bowiem
bezpośrednio do elementów przedmiotowo istotnych umowy kredytu, a zatem do
II CSKP 1006/23
6
oddania i zwrotu sumy kredytu, której wysokość wprost kształtuje (zob. m.in. wyroki
SN: z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18;
z 30 września 2020 r., I CSK 556/18; z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22; z 28 lipca
2023 r., II CSKP 611/22).
Niejasny i niepoddający się weryfikacji mechanizm ustalania przez bank
kursów waluty, pozostawiający bankowi w tym zakresie swobodę, stoi oczywiście
w sprzeczności z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta,
a klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to pozwala na swobodę
decyzyjną przedsiębiorcy w kwestii bardzo istotnej dla konsumenta, dotyczącej
kosztów kredytu, jest klauzulą niedozwoloną (zob. m.in. wyroki SN: z 22 stycznia
2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134; z 30 września 2020 r., I CSK
556/18; z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, oraz wyrok TSUE z 18 listopada 2021 r.,
C-212/20, M.P., B.P. przeciwko „A”).
Sądy prawidłowo przyjęły, że postanowienia umowne, regulujące mechanizm
indeksacji są abuzywne, ze względu na ich sprzeczność z dobrymi obyczajami.
Naruszają rażąco interesy powodów (kredytobiorców) i w konsekwencji równowagę
stron oraz pozostawiają kredytodawcy pole do arbitralnego działania w zakresie
ustalania kursu walut, a ponadto obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym
ryzykiem.
Prawidłowo Sądy meriti oceniły także kwestię skutków, jakie dla losów
łączącej strony umowy niesie eliminacja z niej niedozwolonych postanowień
umownych. Podzielając w pełni pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w uchwale
składu całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22
(OSNC 2024, nr 12, poz. 118), należy stwierdzić, że po usunięciu abuzywnych
postanowień umowa nie może obowiązywać według sposobów proponowanych
przez pozwanego. W obecnym stanie prawnym nie ma również możliwości
zastąpienia takich postanowień przepisami o charakterze dyspozytywnym.
W powołanej uchwale przyjęto, że w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu
indeksowanego, odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej, stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
II CSKP 1006/23
7
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Ponadto
Sąd Najwyższy przesądził także, że w razie niemożliwości ustalenia wiążącego
strony kursu waluty obcej w umowie kredytu denominowanego lub indeksowanego
umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.
Na ocenę abuzywności poszczególnych klauzul zastosowanych w umowie
kredytu zawartej przez strony nie wpływa również wprowadzenie w 2011 r. ustępu 3
do art. 69 Prawa bankowego, w wyniku czego kredytobiorcy uzyskali w ramach
umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska
możliwość dokonywania spłat rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania
przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w walucie
obcej. Nowelizacja ta wyeliminowała tzw. spready bankowe, lecz nie przyczyniła się
do zmiany istoty umowy kredytowej. W konsekwencji, nie prowadziła do
przekształcenia zawartej wcześniej umowy w umowę o kredyt walutowy.
W kontekście zarzutów kasacyjnych należy również zaznaczyć, że skuteczne
powołanie się na interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. wymaga wykazania
przez powoda, że wyrok wydany w tego rodzaju sprawie wywoła takie skutki prawne
w stosunkach między stronami, w wyniku których ich sytuacja prawna zostanie
określona jednoznacznie, nie będzie budziła wątpliwości, co spowoduje
w konsekwencji, iż zostanie usunięta niepewność co do istnienia określonych praw
i obowiązków stron oraz ryzyko ich naruszenia w przyszłości (zob. wyrok SN
z 12 stycznia 2022 r., II CSKP 212/22). Rozstrzygnięcie czy zobowiązanie kredytowe
istnieje usuwa wątpliwość, czy na stronach ciążą dalej obowiązki wynikające
z umowy kredytu np. spłata rat (zob. postanowienia SN: z 7 lutego 2023 r., I CSK
4243/22; z 26 lipca 2023 r., I CSK 6254/22; z 22 sierpnia 2023 r., I CSK 6614/22).
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. orzekł, jak
sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1 i 3
w zw. z § 2 pkt 7, § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia
22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
Agnieszka Jurkowska-Chocyk
Beata Janiszewska
Marcin Łochowski
[r.g.]
II CSKP 1006/23
8
[a.ł]
