II CSK 86/12

Sygn. akt II CSK 86/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 listopada 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący) SSN Bogumiła Ustjanicz SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca) w sprawie z powództwa Spółdzielni Pracy "M." w likwidacji przeciwko W. B. i in. , o uzgodnienie treści księgi wieczystej, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 29 listopada 2012 r., skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 29 lipca 2011 r., 1. oddala skargę kasacyjną 2. zasądza od strony powodowej na rzecz pozwanych S. S. i J. S. – S. kwoty po 1350 zł (tysiąc trzysta pięćdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 2 Uzasadnienie Sąd Okręgowy w S. wyrokiem z dnia 21 stycznia 2011 r. oddalił powództwo Spółdzielni Pracy „M." w likwidacji o uzgodnienie treści księgi wieczystej Kw nr /…/ - prowadzonej przez Sąd Rejonowy w S. - z rzeczywistym stanem prawnym. Ustalił, że w 1972 r. powodowa spółdzielnia uzyskała użytkowanie gruntu położonego w S. przy ul. G. 6 z przeznaczeniem pod budowę stacji obsługi samochodów. W 1975 r. w wyniku połączenia kilkunastu spółdzielni, w tym Spółdzielni Pracy „M.", powstała Wojewódzka Spółdzielnia Pracy Usług 3 Wielobranżowych w S.. Spółdzielnia ta zmieniła później nazwę na Wojewódzka Usługowa Spółdzielnia Pracy w S. Spółdzielnia postanowiła zbyć z dniem 1 października 1975 r. część swoich zakładów na rzecz Krajowego Związku Spółdzielni Transportowych i Motoryzacyjnych - Oddziału Usług Motoryzacyjnych w B. Jednym z nich był zakład przy ul. G. 6 w S. Zakład ten miała przejąć zorganizowana Wojewódzka Spółdzielnia Pracy Usług Motoryzacyjnych w S. Na podstawie decyzji Prezydenta Miasta S. wydanej w 1979 r. obciążono ją podatkiem od nieruchomości położonej przy ul. G. 6. W 1980 r. na bazie oddziału „M." Wojewódzkiej Usługowej Spółdzielni Pracy w S. została utworzona i zarejestrowana Spółdzielnia Pracy „M." W 1990 r. Wojewódzka Spółdzielnia Pracy Usług Motoryzacyjnych przekazała nieruchomość przy ul. G. 6 Spółdzielni Pracy „W." W dniu 29 marca 1991 r. Prezydent Miasta S. wydał decyzję o wygaśnięciu użytkowania gruntu przy ul. G. 6 przysługującego Spółdzielni Pracy „M." W 1992 r. została zawarta umowa dzierżawy tego gruntu przez spółdzielnię „W." Następnie grunt ten został oddany spółdzielni „W." w użytkowanie wieczyste. Po jej likwidacji prawo użytkowania wieczystego zostało wpisane na rzecz członków tej spółdzielni. W 2003 r. została uchylona decyzja o oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste, a w 2006 r. w postępowaniu administracyjnym stwierdzono ostatecznie także nieważność decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia 29 marca 1991 r. o wygaśnięciu prawa użytkowania gruntu ustanowionego w 1972 r. na rzecz Spółdzielni Pracy „M." W oparciu o te ustalenia Sąd Okręgowy uznał, że prawo użytkowania ustanowione w 1972 r. wygasło na skutek niewykonywania go przez okres ponad 10 lat, a strona powodowa - mimo identycznej nazwy- nie jest tym samym podmiotem, na rzecz którego prawo użytkowania ustanowiono. Strona powodowa nie wykazała również, aby w 1980 r. przekazano jej grunt przy ul. G. 6. Z tych względów strona powodowa nie jest użytkownikiem gruntu i nie przysługiwała jej legitymacja w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Apelacja strony powodowej została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 29 lipca 2011 r., który podzielił ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu pierwszej instancji. 4 W skardze kasacyjnej od tego wyroku strona powodowa zarzuciła naruszenie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, art. 254 k.c., art. 255 k.c., art. 284 k.c., art. 378 § 1 k.p.c., art. 195 k.p.c. oraz art. 365 § 1 k.p.c. W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wymagał rozważenia najdalej idący zarzut nieważności postępowania z powodu nieuczestniczenia w postępowaniu właściciela nieruchomości - Gminy S. W judykaturze prezentowane jest stanowisko, że w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym konieczny jest udział wszystkich osób wpisanych w dziale drugim księgi wieczystej (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 1998 r., II CKN 695/97 i z dnia 23 grudnia 1988 r., III CRN 434/88). Zatem niewątpliwie stroną postępowania w rozpoznawanej sprawie powinien być właściciel nieruchomości tj. Gmina S. Postępowanie toczyło się zaś bez udziału tego podmiotu. Sąd Apelacyjny uznał, że nie spowodowało to nieważności postępowania, w sytuacji, kiedy powództwo zostało oddalone. W takim przypadku nie dochodzi bowiem do naruszenia praw osoby nieuczestniczącej w procesie. To stanowisko, uzależniające wystąpienie przypadku nieważności postępowania, związanej z nieuczestniczeniem w procesie osoby należącej do grona współuczestników koniecznych, od wyniku postępowania nie znajduje uzasadnienia. Konieczne jest zatem rozstrzygnięcie czy prowadzenie postępowania o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym bez udziału właściciela nieruchomości powoduje - zgodnie ze stanowiskiem skarżącego - nieważność postępowania. To zagadnienie było już przedmiotem oceny Sądu Najwyższego. W art. 379 pkt 5 k.p.c. jest mowa o pozbawieniu strony możliwości obrony jej praw. W judykaturze podkreślono, że nieważność postępowania z powodu pozbawienia możliwości obrony praw może zachodzić tylko w stosunku do strony, a nie do podmiotu, który nie uzyskał takiego statusu. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 stycznia 2012 r., V CSK 51/11 stwierdził, że zarzut nieuczestniczenia w sprawie w charakterze powodów lub pozwanych wszystkich osób, których łączny udział był konieczny, podlega ocenie 5 na podstawie przepisów prawa materialnego, które określają granice łącznej legitymacji procesowej. Sąd Najwyższy uznał, że brak pełnej legitymacji procesowej łącznej w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym pociąga za sobą skutki materialnoprawne w postaci oddalenia powództwa. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną strony powodowej tę ocenę podziela. Niezasadny był zatem zarzut nieważności postępowania i skarga kasacyjna z uwagi na ten zarzut nie podlegała uwzględnieniu. Przedstawiona wyżej ocena skutków nieuczestniczenia w postępowaniu właściciela nieruchomości ma istotne znaczenie także dla oceny zasadności żądania strony powodowej. Związany z tym brak pełnej legitymacji procesowej przemawiał za koniecznością oddalenia powództwa niezależnie od oceny, czy strona powodowa posiadała legitymację czynną z uwagi na ewentualne nabycie przez nią prawa użytkowania nieruchomości. Wyrok oddalający apelację od wyroku oddalającego powództwo niewątpliwie odpowiada prawu, co czyniło bezprzedmiotowym rozpoznawanie zarzutów kwestionujących ocenę Sądu Apelacyjnego o braku podstaw do przyjęcia, że powodowa spółdzielnia jest następcą istniejącej do 1975 r. Spółdzielni Pracy "M." i niewykazaniu przez stronę powodową przejścia prawa użytkowania nieruchomości po jej wydzieleniu z Wojewódzkiej Usługowej Spółdzielni Pracy. Z przyczyn wyżej wskazanych skarga kasacyjna była pozbawiona uzasadnionych podstaw i podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814 k.p.c. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c. 6 db