II CSK 311/18

Sygn. akt II CSK 311/18

POSTANOWIENIE

Dnia 7 grudnia 2018 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marta Romańska

w sprawie z powództwa J. B.
‎przeciwko M. B.
‎o ustalenie,
‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 7 grudnia 2018 r.,
‎na skutek skargi kasacyjnej powódki

od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…)
‎z dnia 23 listopada 2017 r., sygn. akt I ACa (…),

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 398⁹ § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek (art. 398⁴ § 2 k.p.c.), gdyż tylko wtedy może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 398⁴ § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których jest mowa w art. 398⁹ § 1 k.p.c.

Powódka wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na jej oczywistą zasadność (art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c.), mającą wynikać z tego, że Sąd Apelacyjny przyjął za podstawę rozstrzygnięcia opinię biegłych, która – zdaniem powódki – powinna być zdyskwalifikowana jako wiarygodne źródło dowodowe, gdyż biegli nie powinni byli wkraczać w kompetencje Sądu i dokonywać oceny zgromadzonych w sprawie dowodów oraz – badając w czerwcu 2017 r. stan zdrowia psychicznego powódki sprzed trzech lat – powinni byli oprzeć się na dokumentacji medycznej z tego okresu, gdy tymczasem dokumentację tę zanegowali.

Powódka nie określiła przepisu, którego naruszenia w sposób oczywisty ma dotyczyć wskazana przez nią przesłanka przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Nie uczyniła tego także w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, gdyż odesłała w nim do stron 11 i 12 skargi, na których to stronach nie tyle wskazuje na przepisy, których naruszenie zarzuca Sądowi Apelacyjnemu, co cytuje fragmenty opinii biegłych oraz orzeczenia wydane w innych sprawach, w których sądy, w tym i Sąd Najwyższy, wypowiadały się o roli biegłych w postępowaniu cywilnym.

Zarzuty sformułowane przez powódkę w odniesieniu do zaskarżonego wyroku w ramach przesłanki oczywistej zasadności skargi kasacyjnej zmierzają wyłącznie do zakwestionowania dokonanej przez Sąd oceny dowodu z opinii biegłych, gdy tymczasem na mocy art. 398³ § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.

Powódka powołała się także na potrzebę wykładni art. 82 k.c., który to przepis ma budzić poważne wątpliwości i rozbieżności w orzecznictwie sądów, sprowadzające się do pytania, czy stan braku świadomości lub swobody, o którym w nim mowa musi być zupełny, czy też nie. Dla wykazania, że istnieje w tej kwestii niejednolitość poglądów powódka przytoczyła stanowisko, w świetle którego dla zakwalifikowania oświadczenia woli jako złożonego w warunkach, o jakich mowa w art. 82 k.c., brak świadomości składającego oświadczenie woli musi być zupełny, a jako przeciwny potraktowała pogląd, że stan podlegający kwalifikacji na podstawie art. 82 k.c. nie musi oznaczać całkowitego zniesienia świadomości i ustania czynności mózgu. Wystarczy istnienie takiego stanu, który oznacza brak rozeznania, niemożność rozumienia posunięć własnych i posunięć innych osób oraz niezdawanie sobie sprawy ze znaczenia i skutków własnego postępowania.

Przedstawiona przez powódkę rozbieżność poglądów ma charakter jedynie pozorny. Powołany przez nią art. 82 k.c. stanowi o konieczności zakwalifikowania jako nieważnego oświadczenia woli złożonego przez osobę w określonym w nim stanie psychicznym. Oznacza to, że osoba, której zachowanie się jest oceniane na podstawie art. 82 k.c. musiała być zdolna przynajmniej do działania mającego zewnętrzną postać oświadczenia woli prowadzącego do wywołania pewnych skutków prawnych. Nie sposób przyjąć, by osoba w stanie zupełnego zniesienia świadomości, czy swobody wyrażania woli mogła podjąć tego rodzaju aktywność. Każdy przypadek złożenia oświadczenia woli – zwłaszcza w formie aktu notarialnego, wymaganej przez prawo dla niektórych czynności z tego względu, że obserwująca uczestników czynności osoba wykonująca zawód zaufania publicznego może ocenić ich zachowanie przy dokonywaniu czynności także w świetle przesłanek ustalonych w art. 82 k.c. – wymaga indywidulanego zbadania. Nie jest równoznaczne z niezdolnością do świadomego i swobodnego podjęcia decyzji i wyrażenia woli nawet występowanie objawów choroby psychicznej w składającego takie oświadczenie (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 20 kwietnia 2017 r., II CSK 435/16, nieopubl.). W orzecznictwie Sądu Najwyższego ustalony jest pogląd, że stan wyłączający świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli nie oznacza całkowitego zniesienia świadomości. Wystarczające jest istnienie takiego stanu, który powoduje brak rozeznania, niemożność rozumienia posunięć własnych i posunięć innych osób oraz niezdawanie sobie sprawy ze znaczenia i skutków własnego postępowania (zob. nieopubl. wyroki Sądu Najwyższego z 27 lipca 2010 r., II CSK 147/10, z 20 stycznia 2014 r., II PK 230/13, z 18 maja 2016 r., V CSK 578/15). Ocena, czy powódka znajdowała się w takim właśnie stanie w chwili składania kwestionowanego obecnie oświadczenia została przeprowadzona przez Sąd Apelacyjny.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 398⁹ § 1 k.p.c., orzeczono jak w postanowieniu.

aj