II CNPP 8/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
27 czerwca 2025 r.
SSN Karol Weitz (przewodniczący)
SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)
SSN Marta Romańska
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 27 czerwca 2025 r. w Warszawie
skargi M. J. o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach
z 28 kwietnia 2022 r., XIX Ga 757/21,
wydanego w sprawie z powództwa M. J.
przeciwko Z. T.
o zapłatę,
oddala skargę.
Grzegorz Misiurek
Karol Weitz
Marta Romańska
II CNPP 8/23
2
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Tychach, uwzględniając częściowo powództwo M. J.
przeciwko Z. T., wyrokiem z 3 listopada 2020 r. pozbawił wykonalności tytuł
wykonawczy w postaci nakazu zapłaty wydanego 7 lipca 2020 r. w postępowaniu
nakazowym przez Sąd Rejonowy dla Krakowa - Śródmieścia
w Krakowie, zmienionego wyrokiem Sądu Rejonowego w Tychach z 8 października
2001 r., opatrzonego klauzulą wykonalności, w części, tj. w zakresie odsetek
ustawowych od kwoty 1500,00 zł od 31 października 2001 r. do 4 marca 2016 r.,
oddalił powództwo w pozostałym zakresie i orzekł o kosztach postępowania.
Sąd Rejonowy uznał za usprawiedliwiony zarzut przedawnienia roszczeń
stwierdzonych zaskarżonym tytułem wykonawczym – na którym zostało oparte
powództwo – jedynie w odniesieniu do należności z tytułu odsetek ustawowych za
opóźnienie w spełnieniu świadczenia.
Sąd Okręgowy w Katowicach wyrokiem z 28 kwietnia 2022 r. oddalił apelację
powoda od wyroku Sądu Rejonowego i orzekł o kosztach postępowania za instancję
odwoławczą, podzielając w całej rozciągłości ustalenia i wnioski przyjęte za
podstawę zaskarżonego orzeczenia.
Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżył w całości powód skargą o stwierdzenie
niezgodności tego orzeczenia z prawem. Zarzucił Sądowi Okręgowemu naruszenie:
- art. 378 § 1 w związku z art. 379 pkt 4 k.p.c. przez uznanie, że osoba nominowana
na urząd sędziego w trybie niezgodnym z prawem może wykonywać skutecznie
obowiązki sędziego i wydawać orzeczenia;
- art. 47b ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych polegające na rozpoznaniu
apelacji przez niewłaściwy skład Sądu drugiej instancji.
Powód wskazał, że zaskarżony wyrok jest niezgodny z przytoczonymi
przepisami. przepisami.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
II CNPP 8/23
3
Pierwszy z powołanych w niej zarzutów został odniesiony do postepowania
przed sądem pierwszej instancji.
Zgodnie z art. 39813 § 1 k.p.c., kontrola kasacyjna obejmuje stosowanie
prawa przez sąd drugiej instancji i w jej ramach - zasadniczo - nie można badać
kwestii ważności postępowania przed sądem pierwszej instancji. Sąd Najwyższy
może uwzględnić nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji jedynie
pośrednio, przy spełnieniu dwóch warunków. Po pierwsze, może to uczynić
w ramach rozpoznawania zarzutów naruszenia art. 378 § 1 i art. 386 § 2 k.p.c.
Po drugie jest to możliwe wyłącznie w razie stwierdzenia, że naruszenie to miało
wpływ na rozstrzygnięcie (zob. m.in. wyroki SN: z 11 stycznia 2006 r., III CK 328/05;
z 24 maja 2007 r., V CSK 62/07; z 13 maja 2016 r., III CSK 256/15 - nie publ. oraz
postanowienia SN: z 10 sierpnia 2005 r., I CK 194/05; z 16 listopada 2006 r., II CSK
177/06, z 28 czerwca 2018 r., ICSK 46/18 i z 24 kwietnia 2024 r., II CSKP 2059/22 -
nie publ.).
Według skarżącego, w postępowaniu przed Sądem Rejonowym wyrok wydała
osoba, która nie została powołana na urząd sędziego w trybie zgodnym z prawem
a tym samym nie była uprawniona do rozpoznania sprawy. Tymczasem Sąd
Okręgowy nie dostrzegł w tej wadliwości składu orzekającego, określonej w art. 379
pkt 4 k.p.c. i stanowiącej przyczynę nieważności postępowania, do czego –
stosownie do art. 378 § 1 k.p.c. - był zobligowany z urzędu i na co zwrócił uwagę
skarżący w zarzutach apelacyjnych.
Skarżący formułując zarzut naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 378 § 1
w związku z art. 379 pkt 4 k.p.c. niewątpliwie spełnił przesłankę otwierającą
możliwość rozważenia przez Sąd Najwyższy, czy postepowanie przed Sądem
pierwszej instancji było dotknięte nieważnością. Nie wykazał jednak okoliczności
warunkujących przesądzenie tej kwestii w sposób dyskwalifikujący to postępowanie
z powodu nieważności.
[…]
W uchwale połączonych Izb Sądu Najwyższego: Cywilnej, Karnej oraz Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych z 23 stycznia 2020 r., BSA 1-4110-1/20, w której
wyjaśniono m.in., że sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art.
II CNPP 8/23
4
379 pkt 4 k.p.c. zachodzi, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na
urząd sędziego w sądzie powszechnym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., jeżeli
wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do
naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1
Konstytucji, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1
Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Uchwała ta, zgodnie
z art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (jedn. tekst:
Dz. U. z 2024 r., poz. 622), stanowi zasadę prawnej, od której Sąd Najwyższy nie
odstąpił i która - wbrew wyrokowi Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2020 r.,
U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61 - nie utraciła tego waloru (zob. m.in. postanowienia
Sądu Najwyższego: z 21 stycznia 2022 r., III CO 6/22 i III CO 37/22; z 25 września
2023 r. III KZ 36/23 i z 18 października 2023 r., I KO 33/230 oraz przytoczoną tam
argumentację).
Nieważność postępowania w rozważanej sytuacji nie ma zatem charakteru
automatycznego; jej stwierdzenie wymaga rozważenia wskazanych wyżej
przesłanek. Sąd Okręgowy, podkreślając tę warunkowość, wskazał, że nie dostrzega
okoliczności świadczących o naruszeniu […] standardów niezawisłości
i bezstronności w konkretnej sprawie, a skarżący również ich nie przytoczył.
Skuteczne podważenie trafności tej konstatacji wymagało wykazania, że konkretnie
przesłanki istotne z punktu widzenia wymienionych standardów zostały pominięte
przez Sąd drugiej instancji lub niewłaściwie ocenione. Tymczasem skarżący nie
podjął nawet próby wykazania wadliwości wniosku co do braku podstaw do
podważenia bezstronności i niezawisłości […], eksponując wyłącznie samą
wadliwością postępowania przed Krajową Rada Sądownictwa zakończonego
uchwałą […]. Zarzut naruszenia art. 378 § 1 w związku z art. 379 pkt 4 k.p.c. nie mógł
wywrzeć zamierzonego skutku.
Za chybiony należało uznać również zarzut naruszenia art. 47b ustawy Prawo
o ustroju sądów powszechnych, powiązany z twierdzeniem o niewłaściwym
zastosowaniu art. 15 zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych
rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem
COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
II CNPP 8/23
5
(Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.), prowadzącym do naruszenia art. 45
Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych
wolności.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego kwestia niedostatecznie legitymowanego
i nieproporcjonalnego - w świetle standardów konstytucyjnych i konwencyjnych –
obniżenia stopnie ochrony sądowej przez odstąpienie od kolegialności orzekania
w sądzie drugiej instancji została wyjaśniona przez Sąd Najwyższy uchwale z 26
kwietnia 2023 r., III PZP 6/22, (OSNP 2023, nr 10, poz. 104). Sąd Najwyższy uznał,
że rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednego
sędziego ukształtowanym na podstawie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 wymienionej regulacji
ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji
RP), ponieważ nie jest konieczne dla ochrony zdrowia publicznego (art. 2 i art. 31
ust. 3 Konstytucji RP) i prowadzi do nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.)
oraz nadał uchwale moc zasady prawnej. Jednocześnie jednak ustalił, że przyjęta
w uchwale wykładnia prawa obowiązuje od dnia jej podjęcia. Nie znajduje ona zatem
zastosowania w sprawie niniejszej, w której Sąd Okręgowy orzekał w składzie
jednoosobowym w dniu 28 kwietna 2022 r., a więc przed datą podjęcia uchwały.
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 42411 § 1 k.p.c. orzekł, jak
w sentencji.
Grzegorz Misiurek
Karol Weitz
Marta Romańska
(A.T.)
[a.ł]
