Wyrok SN z 23 lipca 2003 r., II CKN 299/01 - jak powołują go inne sądy

„… lecz według chwili jej zaskarżenia oraz wydawania rozstrzygnięcia ze skargi pauliańskiej (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2001 r., V CKN 280/00, nie publ., z dnia 23 lipca 2003 r., II CKN 299/01, nie publ., z dnia 29 czerwca 2004 r., II CK 367/03, nie publ., z dnia 16 marca 2006 r., III CSK 8/06, OSNC 2006, nr 12, poz. 207, z dnia 6 października 2011 r., V CSK 493/10, nie publ., z dnia 5 lipca …”

„… uprawniających Sąd do uwzględnienia skargi pauliańskiej wbrew orzecznictwu Sądu Najwyższego (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2001 r., V CKN 280/00, nie publ., z dnia 23 lipca 2003 r., II CKN 299/01, nie publ., z dnia 29 czerwca 2004 r., II CK 367/03, nie publ., z dnia 16 marca 2006 r. III CSK 8/06, OSNC 2006, nr 12, poz. 207, z dnia 15 lutego 2007 r., II CSK 452/06, OSNC-ZD 2008 nr 1, poz. 20, z …”

„… lecz według chwili jej zaskarżenia oraz wydawania rozstrzygnięcia ze skargi paulińskiej (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2001 r., V CKN 280/00, nie publ., z dnia 23 lipca 2003 r., II CKN 299/01, nie publ., z dnia 29 czerwca 2004 r., II CK 367/03, nie publ., z dnia 16 marca 2006 r., III CSK 8/06, OSNC 2006, nr 12, poz. 207, z dnia 6 października 2011 r., V CSK 493/10, nie publ., z dnia 5 lipca …”

„Ocenę tego zarzutu należy poprzedzić uwagą, że przesłanka pokrzywdzenia wierzyciela podlega zasadniczo ocenie według chwili zaskarżenia czynności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 2003 r., II CKN 299/01), przy uwzględnieniu też stanu z chwili wyrokowania (por. wyroki z dnia 22 marca 2001 r., V CKN 280/00 i z dnia 14 lutego 2008 r., II CSK 503/07, nie publ.).”

„W innym czasie nie byłoby wiadomo, czy prawo zaspokojenia doznało uszczerbku (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 2003 r., II CKN 299/01, z dnia 5 maja 2008 r., V CSK 471/07, niepublikowane.).”

„Dłużnik nie może bowiem dowolnie dokonać uprzywilejowania niektórych spośród jego wierzycieli kosztem pozostałych (por. wyroki Sądu Najwyższego: dnia 12 grudnia 2001 r., III CKN 496/00, niepublikowany oraz z dnia 23 lipca 2003 r., II CKN 299/01, niepublikowany).”

„Szersze rozważania dotyczące tej problematyki zawiera wyrok z dnia 23 lipca 2003 r., II CKN 299/01, w którym Sąd Najwyższy, podzielając wcześniejsze stanowisko zajęte w wyroku z dnia 12 grudnia 2001 r., III CKN 496/00 (nie publ.), podkreślił, że - co do zasady - czynność prawna dłużnika będąca …”

„Zasada ta, szeroko uznawana w doktrynie i orzecznictwie (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 23 lipca 2003 r., II CKN 299/01, niepubl.; z dnia 23 listopada 2005 r., II CK 225/05, niepubl.; z dnia 13 kwietnia 2012 r., III CSK 214/11, OSNC 2012, nr 11, poz. 134), musi być opatrzona istotnymi zastrzeżeniami.”

„… pierwszeństwa i byłby tak samo zaspokojony, niezależnie od dokonania zaskarżonej czynności (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2001 r., III CKN 496/00, niepubl., z dnia 23 lipca 2003 r., II CKN 299/01, niepubl., z dnia 23 lipca 2005 r., II CK 225/05, niepubl., z dnia 5 lipca 2007 r., II CSK 118/07, niepubl., z dnia 13 kwietnia 2012 r., III CSK 214/11, OSNC 2012, nr 11, poz. 134, z dnia 21 marca 2014 …”

„… sposobu lub terminu spłaty - niż przewidywała to pierwotna umowa, czynność taka może być objęta skargą pauliańską (porównaj wyroki z dnia 12 grudnia 2001 r. III CKN 496/00, z dnia 23 lipca 2003 r. II CKN 299/01, z dnia 23 listopada 2010 r. II CK 225/05, z dnia 13 kwietnia 2012 r. III CSK 214/11, OSNC 2012/11/134, z dnia 8 października 2014 r. II CSK 762/13 i z dnia 29 kwietnia 2015 r. V CSK 437/15, nie …”

„Należy przypomnieć, że wprowadza on wyjątek od ogólnej zasady prawa prywatnego, zgodnie z którą, w ramach autonomii woli dłużnika leży wybór jaki dług chce on spłacić lub zabezpieczyć i stanowi także wyłom w generalnej zasadzie bezpieczeństwa obrotu (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 2003 r., II CKN 299/01, LEX nr 121702).”

„SN 2002/5/11), jak i drugim pytaniu (np. wyroki z dnia 12 grudnia 2001 r. III CKN 496/00, z dnia 23 lipca 2003 r. II CKN 299/01, z dnia 8 października 2014 r. II CSK 762/13, z dnia 29 kwietnia 2015 r. V CSK 437/14, niepubl. I z dnia 13 kwietnia 2012 r. III CSK 214/11, OSNC 2012/11/134).”

„… który byłby dla nich dostępny, gdyby nie takie zaspokojenie jednego z wierzycieli (porównaj między innymi wyroki Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2001 r. III CKN 496/00, z dnia 23 lipca 2003 r. II CKN 299/01, nie publ., z dnia 13 kwietnia 2012 r. III CSK 214/11, OSNC 2012/11/134 i z dnia 8 października 2014 r. II CSK 762/13, niepubl.).”

„… wierzyciela uznania czynności prawnej dłużnika za bezskuteczną wobec niego (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2001 r., sygn. akt V CKN 280/00, niepubl.; z dnia 23 lipca 2003 r., sygn. akt II CKN 299/01, niepubl.; z dnia 28 czerwca 2007 r., IV CSK 115/07, niepubl.).”

„Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 kwietnia 2012 r., III CSK 214/11 (OSNC 2012, Nr 11, poz. 134) wskazał, że szersze rozważania dotyczące tej problematyki zawiera wyrok z dnia 23 lipca 2003 r., II CKN 299/01 (nie publ.), w którym Sąd Najwyższy, podzielając wcześniejsze stanowisko w tej kwestii wyrażone w wyroku z dnia 12 grudnia 2001 r., III CKN 496/00 (nie publ.), podkreślił, że art. 527 k.c. ma również …”

„Sąd Najwyższy wielokrotnie wyjaśniał (por. wyroki z dnia 22 marca 2001 r., V CKN 280/00, nie publ., z dnia 23 lipca 2003 r., II CKN 299/01, nie publ. lub z dnia 29 czerwca 2004 r., II CK 367/03, nie publ., a także z dnia 16 marca 2006 r., III CSK 8/06, OSNC 2006/12/207), że pokrzywdzenie wierzyciela należy oceniać nie według chwili …”

„… żąda zaspokojenia, a uwzględniając wymagania art. 316 § 1 k.p.c. – stan istniejący w chwili orzekania (porównaj wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2001 r. V CKN 280/00, z dnia 23 lipca 2003 r. II CKN 299/01, z dnia 29 czerwca 2004 r. II CK 368/03 i z dnia 5 marca 2008 r. V CSK 471/07, niepubl. oraz z dnia 16 marca 2006 r. III CSK 8/06, OSNC z 2006 r., nr 12, poz. 207).”

„Pozbył się bowiem nieobciążonych nieruchomości, które byłyby dostępne w toku egzekucji dla powódki (por. odpowiednio wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 2003 r., II CKN 299/01, Lex nr 121702).”

„… 2011 r., V CSK 493/10, nie publ., z dnia 5 marca 2008 r., V CSK 471/07, nie publ., z dnia 15 czerwca 2005 r., IV CK 806/04, z dnia 29 czerwca 2004 r., II CK 367/03, nie publ., z dnia 23 lipca 2003 r., II CKN 299/01, nie publ., z dnia 22 marca 2001 r., V CKN 280/00).”

„Szersze rozważania dotyczące tej problematyki zawiera wyrok z dnia 23 lipca 2003 r., II CKN 299/01 (nie publ.), w którym Sąd Najwyższy, podzielając wcześniejsze stanowisko w tej kwestii wyrażone w wyroku z dnia 12 grudnia 2001 r., III CKN 496/00 (nie publ.), podkreślił, że art. 527 k.c. ma również …”

„… się w obowiązek, jeżeli okaże się, że uczestnik postępowania, ze względu na stan swojego zdrowia, nie jest w stanie sam bronić swoich praw przed sądem (por. postanowienia z dnia 28 listopada 2002 r., II CKN 299/01, z dnia 22 kwietnia 2010, V CSK 384/09, z dnia 22 lipca 2010 r., I CSK 234/10 – niepubl., czy z dnia 14 kwietnia 2011 r., IV CSK 483/10, OSNC 2012, nr 1, poz. 12).”

„Podobny pogląd Sąd Najwyższy wypowiedział w wyrokach z dnia 23 lipca 2003 r., II CKN 299/01 (niepubl.) i z dnia 29 czerwca 2004 r., II CK 367/03 (niepubl.).”

„Najwyższy wyraził taki pogląd między innymi w orzeczeniach: z dnia 16 marca 2006 r. III CSK 8/06, (OSNC 2006, nr 12, poz. 207); z dnia 22 marca 2001 r. V CKN 280/00, (nie publ.), z dnia 23 lipca 2003 r. II CKN 299/01 (nie publ.), z dnia 28 listopada 2001 r., IV CKN 525/00 (nie publ.), z dnia 22 marca 2001 r., V CKN 280/00, (nie publ.), z dnia 29 czerwca 2004 r. II CK 367/03, (nie publ.); z dnia 15 czerwca 2005 r., …”

„… w przepisach regulujących postępowanie egzekucyjne bądź przepisach prawa upadłościowego (por. wyrok SN z dnia 23 listopada 2005 r., II CK 225/05, Lex nr 369449, wyrok SN z dnia 23 lipca 2003 r., II CKN 299/01, Lex nr 121702).”

„… co może prowadzić do niemożności zaspokojenia wierzycieli z przyszłej masy upadłości (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2001 r., III CKN 496/00, niepubl., z dnia 23 lipca 2003 r., II CKN 299/01, niepubl. i z dnia 23 listopada 2005 r., II CK 225/05, niepubl.).”

„… orzekania przez sąd o żądaniu wierzyciela uznania czynności prawnej dłużnika za bezskuteczną (porównaj między innymi wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2001 r. V CKN 280/00, z dnia 23 lipca 2003 r. II CKN 299/01, z dnia 29 czerwca 2004 r. II CK 367/03, z dnia 15 czerwca 2005 r. IV CK 806/04, nie publ.).”

„… i w chwili orzekania przez sąd o zawartym w niej żądaniu uznania czynności prawnej za bezskuteczną (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2001 r., V CKN 280/00, niepubl., z dnia 23 lipca 2003 r., II CKN 299/01, niepubl., z dnia 29 czerwca 2004 r., II CK 367/04, niepubl. lub z dnia 16 marca 2006 r., III CSK 8/06, OSNC 2006, nr 12, poz. 207).”

„Uwzględniając nawet okoliczność, że z powództwem wystąpił syndyk masy upadłości to jednak nie ma również podstaw do przyjęcia wystąpienia stanu pokrzywdzenia wierzycieli ponieważ brak jest w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ustaleń, że sporna czynność naruszyła kolejność zaspokajania wierzycieli 6 obowiązującą w postępowaniu upadłościowym (wyrok SN z dnia 23 lipca 2003 r., II CKN 299/01, niepubl).”

„… w chwili orzekania przez sąd o zawartym w niej żądaniu uznania czynności prawnej za bezskuteczną (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2001 r., V CKN 280/00, nie publ., z dnia 23 lipca 2003 r., II CKN 299/01, nie publ. lub z dnia 29 czerwca 2004 r., II CK 367/03, nie publ.).”

„Istotne jest zatem, czy zaskarżona czynność narusza kolejność zaspokajania wierzycieli obowiązującą w postępowaniu upadłościowym, a więc, czy spłacony wierzyciel korzystałby w tym postępowaniu z takiego samego pierwszeństwa i byłby tak samo zaspokojony, gdyby do zaskarżonej czynności nie doszło (porównaj między innymi wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 2003r. II CKN 299/01, nie publ.).”

„… przez sąd o zawartym w niej żądaniu uznania czynności prawnej za bezskuteczną [vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2001 roku, V CKN 280/00, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 2003 roku, II CKN 299/01].”

„… wierzycieli (tak Sąd Najwyższy m.in. w wyroku z dnia 23 listopada 2005 r., II CK 225/05, lex nr 369449; wyroku z dnia 8 sierpnia 2008 r., V CSK 79/08, lex nr 602340; wyroku z dnia 23 lipca 2003 r., II CKN 299/01, lex nr 121702).”

„… lecz według chwili jej zaskarżenia, tj. wystąpienia z żądaniem uznania bezskuteczności czynności (wyrok SN z dnia 22 marca 2001 r., V CKN 280/00, LEX nr 52793; wyrok SN z dnia 23 lipca 2003 r., II CKN 299/01, LEX nr 121702; wyrok SN z dnia 29 czerwca 2004 r., II CK 367/03, LEX nr 174173; wyrok SN z dnia 16 marca 2006 r., III CSK 8/06, OSNC 2006, nr 12, poz. 207).”

„Sąd odwoławczy w całości w tym zakresie aprobuje przytoczony przez skarżącego w apelacji pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23.07.2003 r., sygn. II CKN 299/01, iż: „W niektórych […] sytuacjach należy uznać, że spełnienie świadczenia i zaspokojenie tylko jednego z wierzycieli, odpowiada przesłankom art. 527 k.c. Ma to miejsce między innymi wówczas, gdy …”

„… wierzyciela uznania czynności prawnej dłużnika za bezskuteczną wobec niego (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2001 r., sygn. akt V CKN 280/00, niepubl.; z dnia 23 lipca 2003 r., sygn. akt II CKN 299/01, niepubl.; z dnia 28 czerwca 2007 r., IV CSK 115/07, niepubl.) i z tej przyczyny sąd powinien brać pod uwagę także czynności prawne zdziałane przez dłużnika już po dokonaniu zaskarżonej czynności i stan …”

„… zaspokajanego wierzyciela w sposób arbitralny, prowadzący do uprzywilejowania go kosztem pozostałych, co – jak zostało powyżej wykazane – ma miejsce w niniejszej sprawie (wyrok SN z 23 lipca 2003 r., II CKN 299/01; wyrok SN z 23 listopada 2005 r., II CK 225/05; wyrok SN z 9 kwietnia 2010 r., CSK 273/09; wyrok SN z 20 października 2011 r., IV CSK 39/11; wyrok SN z 3 marca 2017 r., I CSK 157/16).”

„… prawnej dłużnika za bezskuteczną wobec niego [vide analogicznie wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2001 roku, sygn. akt V CKN 280/00; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 2003 roku, sygn. akt II CKN 299/01; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2007 roku, IV CSK 115/07].”

„Sąd Najwyższy w uzasadnieniu do wyroku z dnia 23 lipca 2003r. II CKN 299/01 (LEX nr 121702) wskazał, że wszystkie okoliczności składające się na ocenę przesłanki pokrzywdzenia wierzycieli powinny być badane według stanu z chwili wystąpienia wierzyciela ze skargą pauliańską.”

„W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że art. 527 k.c. znajduje zastosowanie również do czynności prawnych dokonywanych przez dłużnika z jednym tylko wierzycielem, gdy dłużnik dowolnie dokonał uprzywilejowania niektórych wierzycieli kosztem pozostałych (por. wyrok Sądu Najwyższego z 23 lipca 2003 r., II CKN 299/01).”

„… trzecią, lecz bądź z chwili wystąpienia wierzyciela ze skargą pauliańską (zob.m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2001 r., sygn. akt V CKN 280/00, Lex; wyrok z dnia 23 lipca 2003 r., sygn. akt II CKN 299/01, Lex; wyrok z dnia 29 czerwca 2004 r., sygn. akt II CK 367/03, Lex), bądź - w przypadku wystąpienia zmian w tym zakresie - według chwili orzekania.”

„… z 23.11.2005 r. II CK 225/05, z 20.10.2011 r. IV CSK 39/11, z 18.04.2012 r. V CSK 183/11), w tym także poprzez naruszenie kolejności zaspokajania wynikającej z umowy lub ustawy (wyrok SN z 23.07.2003 r. II CKN 299/01).”

„… i w chwili orzekania przez sąd o zawartym w niej żądaniu uznania czynności prawnej za bezskuteczną (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2001 r., V CKN 280/00, niepubl., z dnia 23 lipca 2003 r., II CKN 299/01, niepubl. lub z dnia 29 czerwca 2004 r., II CK 367/03, niepubl.).”

„Przy czym skutek krzywdzącej czynności prawnej, tj. pokrzywdzenie wierzyciela należy oceniać nie według chwili dokonania czynności prawnej dłużnika z osobą trzecią, lecz według chwili jej zaskarżenia - wystąpienia z żądaniem uznania bezskuteczności czynności prawnej (por. np. wyrok SN z 22 marca 2001 r., V CKN 280/00 i wyrok SN z 23 lipca 2003 r., II CKN 299/01).”

„Natomiast w wyroku z dnia 23 lipca 2003 r w sprawie II CKN 299/01 SN stwierdził, że choć przepis art. 527 k.c. posługuje się jedynie określeniem „osoba trzecia” wprost odnosi się do czynności prawnej dłużnika w wyniku której korzyść odniosła osoba trzecia kosztem …”