I ZSK 43/22
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 1 grudnia 2025 r.
Prezes SN Wiesław Kozielewicz
w sprawie X. Y. – sędziego Sądu Okręgowego w R., po rozpoznaniu w Izbie
Odpowiedzialności Zawodowej na posiedzeniu w dniu 1 grudnia 2025 r., kwestii
wniosku adwokata M. H. z dnia 11 marca 2025 r., o zwrot kosztów obrony w
zakresie postępowania przed Zastępcą Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów
Sądów Powszechnych oraz Sądem Najwyższym jako sądem dyscyplinarnym
pierwszej instancji,
na podstawie art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k., art. 632 pkt 2 k.p.k. w zw. z § 11 ust. 1 pkt 2 i
§11 ust. 2 pkt 6 oraz § 15 ust. 1 i 3 pkt 1, 3 i 4 Rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności
adwokackie w zw. z art. 128 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów
powszechnych – powoływanej dalej jako: u.s.p.
postanowił:
1. zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz uniewinnionego X. Y. –
sędziego Sądu Okręgowego w R. łączną kwotę 3 600 zł (trzy tysiące
sześćset złotych) jako zwrot wydatków poniesionych przez ww. w
postępowaniu przed Zastępcą Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów
Sądów Powszechnych w kwocie 1 200 zł (tysiąc dwieście złotych)
oraz Sądem Najwyższym jako sądem dyscyplinarnym w pierwszej
instancji w kwocie 2 400 (dwa tysiące czterysta złotych), z tytułu
ustanowienia w sprawie jednego obrońcy;
2. wniosek w zakresie zwrotu kosztów obrony za postępowanie
przed Sądem Najwyższym jako sądem dyscyplinarnym drugiej
instancji przekazać do rozpoznania pod sygn. akt II ZOW 31/23.
I ZSK 43/22
2
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej orzekając w pierwszej
instancji, wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2023 r., w sprawie o sygn. akt I ZSK 43/22,
uniewinnił X. Y. – sędziego Sądu Okręgowego w R. od zarzucanych mu przewinień
dyscyplinarnych z art. 107 § 1 pkt 1 u.s.p. Następnie, Sąd Najwyższy w Izbie
Odpowiedzialności Zawodowej w drugiej instancji, postanowieniem z dnia 4
września 2024 r., w sprawie o sygn. akt II ZOW 31/23 odwołanie Zastępcy
Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych pozostawił bez
rozpoznania, wobec jego cofnięcia.
Do Sekretariatu Izby Odpowiedzialności Zawodowej wpłynął wniosek z dnia
11 marca 2025 r., przedstawiony do decyzji w dniu 24 listopada 2025 r., adwokata
M. H. o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz X. Y. – sędziego Sądu
Okręgowego w R., kosztów obrony w postępowaniu przed Zastępcą Rzecznika
Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych, Sądem Najwyższym jako sądem
dyscyplinarnym pierwszej instancji oraz drugiej instancji, w kwocie 15 000 zł. W
uzasadnieniu wniosku adwokat M. H. wskazał, że zgodnie z § 11 ust. 1 pkt 2
Rozporządzenia oraz § 11 ust. 1 pkt 6 Rozporządzenia, stawka minimalna za
obronę w niniejszej sprawie wynosi 3 000 zł, tj. 600 zł za postępowanie przed
Zastępcą Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych oraz po
1 200 zł za obronę przed Sądem Najwyższym w pierwszej i drugiej instancji.
Obrońca wskazał, iż niniejszym wnioskiem dochodzi pięciokrotności stawki
minimalnej za obronę w niniejszej sprawie. W dalszej części uzasadnienia odniósł
się do nakładu pracy obrońcy w sprawie oraz do podjętych przez niego czynności.
Sąd Najwyższy zważył co następuje.
Sąd Najwyższy niniejszym postanowieniem rozpoznał wniosek adwokata M.
H. o zwrot kosztów obrony w zakresie dotyczącym postępowania przed Zastępcą
Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych oraz Sądem
Najwyższym jako sądem dyscyplinarnym pierwszej instancji. Wniosek w tej części
I ZSK 43/22
3
okazał się być co do zasady słuszny, jednak nie mógł zostać uwzględniony przy
przyjęciu kwoty zaproponowanej przez wnioskującego za obronę w tych
postępowaniach.
Zgodnie z treścią art. 632 pkt 2 k.p.k., statuującym generalną zasadę
przyznawania kosztów w przypadku uniewinnienia bądź umorzenia postępowania -
znajdującego zastosowanie na gruncie niniejszej sprawy mocą art. 128 u.s.p. - w
razie uniewinnienia oskarżonego lub umorzenia postępowania koszty procesu, a
tym samym również uzasadnione wydatki, w tym z tytułu ustanowienia w sprawie
jednego obrońcy (art. 616 § pkt 2 k.p.k.) w sprawach z oskarżenia publicznego
ponosi Skarb Państwa. Wynagrodzenie adwokata ustanowionego z wyboru
ustalane jest na innych zasadach niż dla obrońców działających z urzędu. Odbywa
się bowiem w granicach dopuszczalnej, szerokiej autonomii (art. 16 ust. 1 ustawy z
dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze – dalej powoływanej jako: p.a. Zasada
umowności ustalania opłat za czynności adwokackie, uwzględniająca prawa rynku,
obowiązuje jednak tylko między stronami umowy, choćby tylko ustnej.
Jednocześnie, w przypadku ustalania przez sąd wysokości zwrotu poniesionych
kosztów obrony, sytuacja przedstawia się inaczej, gdyż zwrot ten limitowany jest
określonymi stawkami, regulowanymi przepisami prawa. Zasądzenie kosztów
obrony wyższych od stawek minimalnych (maksymalnie w wysokości ich
sześciokrotności) w sprawach wymagających przeprowadzenia rozprawy wymaga
wykazania i ustalenia okoliczności uzasadniających takie rozstrzygnięcie (por.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 2021 r., sygn. akt IV KK 319/19,
LEX nr 3189930).
Wysokość przysługującego zwrotu poniesionych kosztów obrony z wyboru
określona jest Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października
2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Zgodnie z jego § 11 ust. 1 pkt 2
stawka minimalna za obronę w sprawie objętej śledztwem (por. postępowanie
przed Zastępcą Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych)
wynosi 600 zł, a zgodnie § 11 ust. 2 pkt 6, stawka minimalna za obronę przed
Sądem Najwyższym wynosi 1 200 zł. Właśnie z uwzględnieniem stawki minimalnej
ustala się wysokość opłat stanowiących podstawę zasądzania kosztów zastępstwa
prawnego i kosztów adwokackich (§ 15 ust. 1) co do zasady. Opłatę w sprawach
I ZSK 43/22
4
wymagających przeprowadzenia rozprawy ustala się w wysokości przewyższającej
tę stawkę minimalną, która nie może przekroczyć sześciokrotności tej stawki, jeśli
uzasadniają to określone rozporządzeniem okoliczności (§ 15 ust. 3). Zalicza się do
nich w szczególności niezbędny nakład pracy adwokata, w szczególności
poświęcony czas na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczbę stawiennictw
w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjęte w sprawie;
wkład pracy adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych
istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia
istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie;
rodzaj i zawiłość sprawy, w szczególności tryb i czas prowadzenia sprawy,
obszerność zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności
dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych,
dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów, o znacznym stopniu
skomplikowania i obszerności.
W świetle więc obowiązujących regulacji normatywnych ustalenie opłaty
wyższej niż stawka minimalna, lecz nieprzekraczającej sześciokrotności tej stawki,
może być uzasadnione w szczególności rodzajem i zawiłością sprawy oraz
niezbędnym nakładem pracy adwokata (por. M. Gawryluk, Prawo o adwokaturze.
Komentarz, Warszawa 2012, art. 16). Także w orzecznictwie słusznie przyjmuje się,
że sąd może kontrolować wysokość żądanego przez stronę wynagrodzenia
adwokata w zakresie przekraczającym stawki minimalne, określone w przepisach
wskazanych w rozporządzeniu, przy czym kontrola ta dokonywana ma być przy
uwzględnieniu rodzaju i stopnia zawiłości sprawy oraz nakładu pracy obrońcy lub
pełnomocnika (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2011 r.,
sygn. akt I KZP 1/11, OSNKW 2011, z. 5, poz. 38).
W ocenie Sądu Najwyższego zasądzenie zwrotu kosztów obrony za
postępowanie przed Zastępcą Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów
Powszechnych i Sądem Najwyższym jako sądem dyscyplinarnym pierwszej
instancji, w zaproponowanej wysokości, tj. odnoszącej się do postępowania przed
Zastępcą Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych w kwocie
3 000 zł oraz do postępowania przed Sądem Najwyższym w pierwszej instancji w
kwocie 6 000 zł, a zatem pięciokrotności każdej ze stawek minimalnych, nie
I ZSK 43/22
5
zasługuje na uwzględnienie. Należy zauważyć, że w toku postępowania
dyscyplinarnego przed Sądem Najwyższym orzekającym w pierwszej instancji
(sygn. akt I ZSK 43/22), odbyła się tylko jedna rozprawa, a adwokat M. H. po
zamknięciu przewodu sądowego wniósł o uniewinnienie sędziego X. Y., a zatem
podtrzymał jedynie swoje stanowisko zawarte uprzednio w pismach procesowych.
Ponadto należy zauważyć, że przedmiotowa sprawa nie jest o zawiłym charakterze,
jak również zgromadzony w niej materiał dowodowy nie jest obszerny. Te
okoliczności nie uzasadniają więc tak znaczącego podwyższenia stawki minimalnej,
o jakie wnosi adwokat M. H. Jedyną okolicznością mogącą uzasadniać
podwyższenie zwrotu kosztów obrony poniesionych przez sędziego X. Y., jest
widoczne zaangażowanie obrońcy, postrzegane przez pryzmat
ponadstandardowego zaangażowania w sprawę, szczególnie w postaci rzetelnie
sporządzanych pism, takich jak wniosku o skierowanie sprawy na posiedzenie
celem umorzenia postępowania oraz w przedmiocie wniosków dowodowych. W
efekcie skutkowało to przyznaniem przez Sąd Najwyższy zwrotu poniesionych
kosztów obrony z wyboru łącznie w kwocie 3 600 zł, a więc dwukrotnie
powiększonych stawek minimalnych.
Przypomnieć ponownie trzeba, że zgodnie z art. 16 ust. 1 p.a., opłaty za
czynności adwokackie ustala umowa z klientem, niemniej umowa ta jest wiążąca
tylko w relacji pomiędzy obrońcą będącym adwokatem i tymże klientem (jego
mocodawcą). Ustalona w umowie wysokość opłat za czynności adwokackie nie
musi stanowić podstawy zasądzenia przez sąd poniesionych przez tę stronę
kosztów zastępstwa prawnego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego
2020 r., sygn. akt V KK 534/18, LEX nr 3260337; postanowienie Sądu Najwyższego
z dnia 12 marca 2019 r., sygn. akt VI KZ 4/19, LEX nr 2633108).
Mając na uwadze powyższe względy, Sąd Najwyższy postanowił, jak na
wstępie.
[M. T.]
[r.g.]
I ZSK 43/22
6
