I ZO 72/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 10 września 2025 r.
SSN Tomasz Demendecki
w sprawie dotyczącej prokurator Prokuratury Okręgowej w S. X. Y., po rozpoznaniu
w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej na posiedzeniu w dniu 10 września 2025
roku, wniosku prokuratora Prokuratury Okręgowej w K. z dnia 16 maja 2025 r. o
wyłączenie SSN Marka Siwka od udziału w rozpoznaniu sprawy prowadzonej pod
sygn. akt I ZI 24/25
na podstawie art. 42 § 1 k.p.k. i art. 41 § 1 k.p.k. a contrario w zw. z art. 171 pkt 1
ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze
postanowił:
1. nie uwzględnić wniosku o wyłączenie SSN Marka Siwka od udziału
w sprawie prowadzonej pod sygn. akt I ZI 24/25;
2. wniosek o niewyznaczanie do składu rozpoznającego wniosek o
wyłączenie SSN Marka Siwka od udziału w sprawie prowadzonej pod
sygn. akt I ZI 24/25 sędziów powołanych przy udziale organu
ukształtowanego ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o
Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z
2018 r. poz. 3) pozostawić bez rozpoznania.
UZASADNIENIE
Pismem z dnia 16 maja 2025 r. (data wpływu do Sądu Najwyższego)
prokurator Prokuratury Okręgowej w K. wniósł o wyłączenie SSN Marka Siwka od
udziału w rozpoznaniu sprawy prowadzonej pod sygn. akt I ZI 24/25. W
I ZO 72/25
2
uzasadnieniu formułowanego postulatu wnioskujący wskazał, iż m.in.
postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2023 r., sygn. akt I ZB
52/22, stwierdzono brak wymaganej niezależności wskazanego sędziego, co
wywołuje uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności sprawie o sygn. akt I ZI
24/25.
Jednocześnie autor wniosku wniósł o niewyznaczanie do składu
rozpoznającego wniosek o wyłączenie SSN Marka Siwka od udziału w sprawie
prowadzonej pod sygn. akt I ZI 24/25 sędziów powołanych przy udziale organu
ukształtowanego ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej
Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wniosek w przedmiocie wyłączenia SSN Marka Siwka nie zasługiwał na
uwzględnienie. Zaprezentowana przez autora wniosku argumentacja nie zawiera
bowiem w swej treści okoliczności, które mogłyby podawać w wątpliwość
bezstronność wskazanego sędziego, a tym samym nie spełnia wymogów
wskazywanych przez ustawodawcę w art. 41 k.p.k., na której to podstawie
wnioskodawca oparł swoje żądanie.
Zgodnie z treścią art. 41 § 1 k.p.k. (który to przepis znajduje zastosowanie
w niniejszej sprawie mocą 128 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju
sądów powszechnych) sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego
rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności
w danej sprawie. Treść powołanego przepisu, dla stwierdzenia podstawy
wyłączenia sędziego, wymaga istnienia określonej kategorii okoliczności, która,
jeżeli zestawić ją z przedmiotem rozstrzygnięcia w określonej sprawie, prowadzi do
wniosku o uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności sędziego, mającego ją
rozstrzygnąć. Oznacza to, że pomiędzy podnoszonymi okolicznościami, które
powinny mieć charakter rzeczywisty i obiektywny, a rozstrzygnięciem konkretnej
sprawy musi zachodzić związek funkcjonalny, pozwalający na możliwości
wyprowadzenia z nich wniosku o istnieniu uzasadnionej wątpliwości co do braku
bezstronności w rozstrzygnięciu tej sprawy, a więc o potencjalnie możliwym
rozstrzygnięciu na korzyść jednej ze stron, bez uzasadnionych podstaw.
I ZO 72/25
3
Uzasadniona wątpliwość co do bezstronności, w rozumieniu art. 41 § 1 k.p.k.,
zachodzi zatem zawsze in concreto, a nie in abstracto. Nie może zatem stanowić
jedynie subiektywnego przekonania określonej osoby, lecz winna być konkretna,
realna, obiektywna i poddająca się zewnętrznej weryfikacji (zob. postanowienie
Sądu Najwyższego z 11 stycznia 2012 r., III KK 214/11, OSNKW 2012/4/4). Wymóg
bezstronności sędziego należy rozumieć zarówno w aspekcie „braku przejawów
subiektywnej stronniczości sędziego lub jego osobistych uprzedzeń”, jak
i „konieczności obiektywnej bezstronności sądu, który winien dawać wystarczające
gwarancje, by wykluczyć wszelkie uprawnione wątpliwości w tej mierze” (zob.
postanowienie Sądu Najwyższego z 17 stycznia 2018 r., sygn. akt III KK 244/17,
LEX nr 2433068). Jednocześnie w orzecznictwie akcentowana jest konieczność
zróżnicowania obiektywnej bezstronności sędziego i jego bezstronności w odbiorze
zewnętrznym, przy czym „co do odbioru zewnętrznego z reguły odwołać się można
do oceny sytuacji dokonanej przez hipotetycznego, przeciętnie wykształconego,
poprawnie logicznie myślącego członka społeczeństwa, który nie jest osobiście
zainteresowany wynikiem procesu”, eliminując „wszystkie te sytuacje, w których
wątpliwości wobec bezstronności byłyby pochopne lub nieprawdziwe i łatwo można
byłoby tego dowieść” (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2009 r.,
sygn. akt III KK 257/08, LEX nr 532400).
Zdaniem Sądu Najwyższego takich kryteriów żądanie wnioskującego
natomiast nie spełnia. Autor wniosku nie przedstawił bowiem skonkretyzowanych
okoliczności, mogących wzbudzić u przeciętnego i rozsądnie rozumującego
obserwatora procesu uzasadnioną wątpliwość co do istnienia w sprawie o
sygnaturze akt I ZI 24/25 kierunkowego nastawienia sędziego - czy to do
uczestników, czy też do przedmiotu postępowania, która zestawiona z przedmiotem
rozstrzygnięcia w uprzednio powołanej sprawie prowadziłaby do wniosku o
uzasadnionej wątpliwości co do ich bezstronności.
W art. 41 § 1 k.p.k. – przepisie, którego zastosowanie w niniejszej sprawie
wynika z argumentacji przytoczonej w pismach wnioskodawcy – zawarto ogólną
podstawę wyłączenia sędziego (iudex suspectus), którą co do zasady może być
okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności
sędziego w danej sprawie. Nie ulega jednak wątpliwości, że zarówno instytucja tzw.
I ZO 72/25
4
testu bezstronności przewidziana w przepisach ustawy o Sądzie Najwyższym, jak
też mechanizm wyłączenia sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k., służą sądowej
kontroli bezstronności sędziego, który ma brać udział w rozpoznawaniu konkretnej,
określonej sprawy, a nie wyłączeniu z rozpoznawania spraw w ogóle, a taki w
istocie sens ma niniejszy wniosek.
Wnioskujący powołuje się bowiem na treść m.in. postanowienia Sądu
Najwyższego z dnia 19 października 2023 r., sygn. akt I ZB 52/22, w którym Sąd
ten wyłączył od rozpoznania sprawy o sygn. akt II ZIZ 13/22 SSN Marka Siwka w
trybie art. 29 § 5 u.SN, co zdaniem autora wniosku ma świadczyć o deficycie
bezstronności wymienionego sędziego również w sprawie o sygn. akt I ZI 24/25.
Jakkolwiek uszło uwadze obwinionego to, że wskazane postanowienie nie jest
prawomocne (obecnie prowadzone jest pod sygn. akt I ZBO 1/23), to przede
wszystkim należy odnotować, że orzeczenie wydane w trybie powołanego przepisu
wywołuje skutek tylko w ramach sprawy, na tle której zostało wydane. Z treści art.
29 § 5 in fine u.SN wynika bowiem jednoznacznie, że badanie spełnienia wymogów
niezawisłości i bezstronności jest dokonywane jeżeli w okolicznościach danej
sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub
bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności
dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy. Co więcej, ze zdania drugiego
art. 29 § 18 u.SN wynika jednoznacznie, że wyłączenie sędziego od udziału w
danej sprawie nie może stanowić podstawy do wyłączenia tego sędziego w innych
sprawach rozpoznawanych z jego udziałem.
Podkreślić należy, iż wątpliwość w rozumieniu art. 41 k.p.k. musi bowiem
wynikać z pewnych okoliczności faktycznych, np. zachowania sędziego
wyrażającego swój stosunek do sprawy, a nie – jak ma to miejsce w niniejszej
sprawie – z nieprawomocnego wyłączenia sędziego od udziału w innej sprawie.
Zważając natomiast na konstrukcję analizowanego żądania oraz zaprezentowany
przez autora wniosku sposób budowania argumentacji, mającej wykazać
zmaterializowanie przesłanki zawartej w uprzednio powoływanym przepisie, zdaje
się koniecznym przypomnienie jego – niejako zlekceważonej przez wnioskującego -
treści, która stanowi, iż „sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego
rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w
I ZO 72/25
5
danej sprawie”. Konfrontując zatem jasno wyartykułowany przez ustawodawcę
wymóg z brakiem nie tyle przekonującej, co zasadniczo jakiejkolwiek argumentacji
w kontekście zawartej w powoływanej normie przesłanki, wniosek nie zawiera tym
samym treści pozwalającej na jego uwzględnienie w kontekście przepisu art. 41 § 1
k.p.k. Odnotować jednocześnie wymaga, iż instytucja określona w art. 41 § 1 k.p.k.
nie stanowi natomiast narzędzia kontroli procesu powołania na stanowisko
sędziego, a korzystanie z niej w sposób przyjęty przez autora wniosku przez
świadczy o traktowaniu powyższej w sposób instrumentalny, doprowadzając do
zniweczenia jej celu.
Odnosząc się natomiast do postulatu o niewyznaczanie do składu
rozpoznającego niniejszy wniosek o wyłączenie sędziów powołanych przy udziale
organu ukształtowanego ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy
o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw zasadniczego
przypomnienia wymaga, iż uregulowania Kodeksu postępowania karnego nie
przewidują wyłączenia sędziego in abstracto, gdyż zastosowanie powyższej
instytucji dopuszczalne jest w odniesieniu do konkretnej osoby, która została
wyznaczona do składu orzekającego w danej sprawie, a nie sędziego mogącego
jedynie teoretycznie, w przyszłości zostać wyznaczonym do jej rozpoznania (zob.
rozważania zawarte w postanowieniach Sądu Najwyższego z: 14 grudnia 2016 r.,
III KO 99/16, jak również postanowienia Sądu Najwyższego z: 25 stycznia 2012 r.,
SNO 49/11, Lex 1215806; 10 października 2014 r., SNO 51/14, Lex 1511819).
Niezależnie od powyższego wskazać nadto należy, iż analiza wniosku, który w swej
treści nie zawiera rzeczowej argumentacji w tym zakresie, wskazuje przy tym na
konieczność przypomnienia, iż wniosek o wyłączenie sędziego winien wykazać
związek funkcjonalny pomiędzy podnoszonymi okolicznościami (które muszą mieć
charakter rzeczywisty i obiektywny), a rozstrzygnięciem konkretnej sprawy, na
podstawie których zasadne jest przypuszczenie o możliwości wydania
pozbawionego podstaw kierunkowego rozstrzygnięcia.
Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy orzekł jak w części
dyspozytywnej postanowienia.
I ZO 72/25
6
[M. T.]
[r.g.]
