I ZO 29/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 2 kwietnia 2025 r.
Prezes SN Wiesław Kozielewicz
na posiedzeniu w dniu 2 kwietnia 2025 r. w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej
w kwestii wniosku SSN Marka Siwka z dnia 26 lutego 2025 r., w przedmiocie
wyłączenia SSN Moniki Koby od udziału w rozpoznaniu wniosku o zbadanie
spełnienia przez SSN Marka Siwka wymogów niezawisłości i bezstronności, który
został zarejestrowany pod sygn. akt I ZB 108/23
postanowił:
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. wyłączyć SSN Monikę Kobę od
udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt I ZB 108/23.
UZASADNIENIE
W dniu 26 lutego 2025 r. SSN Marek Siwek złożył wniosek, w trybie art. 41 §
1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k., o wyłączenie SSN Moniki Koby od udziału w
rozpoznaniu sprawy o sygn. I ZB 108/23 - dotyczącej rozpoznania wniosku z dnia
30 listopada 2023 r. o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności
przez SSN Marka Siwka w sprawie o sygn. akt I ZO 125/23. Sprawa o wyłączenie
SSN Moniki Koby została zarejestrowana pod sygn. akt I ZO 29/25.
SSN Marek Siwek w uzasadnieniu wniosku wskazał, że SSN Monika Koba,
wylosowana do składu orzekającego w sprawie o sygn. akt I ZB 108/23, złożyła w
dniu 17 października 2022 r. oświadczenie, w którym wskazała, że orzeczenia
wydane przez osoby powołane na urząd sędziego Sądu Najwyższego w trybie
przewidzianym obecnie obowiązującą ustawą o Krajowej Radzie Sądownictwa
obarczone są wadą prawną, a także naruszają prawo do sądu, w związku z czym
I ZO 29/25
2
odmawia orzekania z osobami powołanymi do Sądu Najwyższego w takiej
procedurze. Nadto procedura ta, została określona przez SSN Monikę Kobę w
powołanym oświadczeniu jako wadliwa, a jej skutkiem jest m.in. naruszenie prawa
obywatela do sądu. SSN Marek Siwek wskazał również, że oświadczenie to zostało
złożone w czasie obowiązywania ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie
Najwyższym – dalej powoływanej jako: u.SN w obecnym kształcie co prowadzi do
przekonania, że stanowi wprost ustosunkowanie się do treści przepisów
wprowadzonych m.in. do jej art. 29, a więc wskazuje po pierwsze, że podpisani
sędziowie deklarują, że nie będą orzekać w składach „mieszanych”, a także, że
ocena przesłanek zawartych w art. 29 ust. 5 u.SN będzie dokonywana przez nich w
jeden, wynikający z tego oświadczenia sposób. W tej sytuacji nie sposób, by
przeciętny obserwator niniejszego postępowania nie miał wrażenia o jego
pozorności - niezależnie bowiem od tego, jakie argumenty zostałyby w tym
postępowaniu przedstawione, wymienieni wyżej sędziowie już dawno i publicznie
wyrazili stanowisko co do oceny jego przedmiotu, która to ocena w sposób
oczywisty pozostaje w ścisłym związku z przedmiotem niniejszego postępowania
prowadzonego w trybie art. 29 § 5 u.SN. W tym stanie rzeczy powinno być
oczywiste, że w sytuacji wylosowania wskazanych wyżej sędziów do składu
orzekającego na podstawie art. 29 § 5 u.SN powinni oni złożyć żądania wyłączenia
ich od rozpoznania sprawy, gdyż podstawowa okoliczność, a więc ocena procedury,
w jakiej wystąpił SSN Marek Siwek i w której został powołany na urząd sędziego
Sądu Najwyższego została już przez nich publicznie dokonana, co powoduje, że
istnieje uzasadniona wątpliwość, że znajdzie to stosowne odzwierciedlenie w
postanowieniu w niniejszej sprawie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
W postępowaniu w przedmiocie badania spełnienia przez sędziego Sądu
Najwyższego wymogów niezawisłości lub bezstronności, określonym w art. 29 § 4 –
25 u.SN, możliwe jest wyłączenie wylosowanego sędziego od udziału w
rozpoznaniu takiej sprawy. Może to nastąpić gdy: 1) zachodzą okoliczności
skutkujące wyłączeniem wylosowanego sędziego z mocy prawa (iudex inhabilis),
lub 2) gdy wniosek o wyłączenie złoży strona tego postępowania wskazując na
I ZO 29/25
3
zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 41 § 1 k.p.k. – por. mająca moc
zasady prawnej uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13
czerwca 2023 r., sygn. akt I KZP 22/22, albo 3) gdy żądanie wyłączenia (wniosek o
wyłączenie) go od udziału w sprawie zgłosi wylosowany sędzia, a także 4) w
wyniku wszczętego z urzędu postępowania o wyłączenie w sytuacji, gdy nie dojdzie
do „samowyłączenia” się wylosowanego sędziego (por. np. E. Skrętowicz, Iudex
inhabilis i iudex suspectus w polskim procesie karnym, Lublin 1994, s. 70, R.
Kmiecik, Tryb wyłączenia sędziego i prokuratora w kodeksie postępowania karnego,
Prokuratura i Prawo, 1999, nr 11 – 12, s. 23, K. Papke – Olszauskas, Wyłączenie
uczestników procesu karnego, Gdańsk 2007, s. 147 – 155 i s. 180 – 181).
Argumentacja przedstawiona przez SSN Marka Siwka we wniosku z dnia 26 lutego
2025 r., pozwala na zaliczenie tego wniosku o wyłączenie sędziego do sytuacji
przedstawionej w pkt 2). Złożony wniosek w trybie art. 29 § 5 u.SN o zbadanie
spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności, a zarejestrowany pod sygn. akt
I ZB 108/23, dotyczy SSN Marka Siwka, który tym samym jest stroną w tym
postępowaniu i ma uprawnienie do złożenia wniosku o wyłączenie sędziego
wylosowanego do składu orzekającego w sprawie o sygn. akt I ZB 108/23.
W myśl art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność
tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego
bezstronności w danej sprawie. Dla stwierdzenia podstawy wyłączenia sędziego,
wymagane jest zatem istnienie określonej kategorii okoliczności, która, jeżeli
zestawić ją z przedmiotem rozstrzygnięcia w określonej sprawie, prowadzi do
wniosku o uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności sędziego, mającego ją
rozstrzygnąć. Oznacza to, że pomiędzy podnoszonymi okolicznościami, które
powinny mieć charakter rzeczywisty i obiektywny, a rozstrzygnięciem konkretnej
sprawy musi zachodzić związek funkcjonalny, pozwalający na możliwości
wyprowadzenia z nich wniosku o istnieniu uzasadnionej wątpliwości co do braku
bezstronności rozstrzygnięciu tej sprawy. Uzasadniona wątpliwość co do
bezstronności, w rozumieniu art. 41 § 1 k.p.k., zachodzi zatem zawsze in concreto,
a nie in abstracto. Nie może zatem stanowić jedynie subiektywnego przekonania
określonej osoby, lecz winna być konkretna, realna, obiektywna i poddająca się
zewnętrznej weryfikacji (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11
I ZO 29/25
4
stycznia 2012 r., sygn. akt III KK 214/11, OSNKW 2012, z. 4, poz. 4). Wymóg
bezstronności sędziego należy rozumieć zarówno w aspekcie braku przejawów
subiektywnej stronniczości sędziego lub jego osobistych uprzedzeń, jak i
konieczności obiektywnej bezstronności sądu, który winien dawać wystarczające
gwarancje, by wykluczyć wszelkie uprawnione wątpliwości w tej mierze (por. np.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2018 r., sygn. akt III KK
244/17, LEX nr 2433068). W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego
akcentowana jest konieczność zróżnicowania obiektywnej bezstronności sędziego i
jego bezstronności w odbiorze zewnętrznym, przy czym co do odbioru
zewnętrznego z reguły odwołać się można do oceny sytuacji dokonanej przez
hipotetycznego, przeciętnie wykształconego, logicznie myślącego członka
społeczeństwa, który nie jest osobiście zainteresowany wynikiem procesu.
Podkreśla się, że instytucja wyłączenia sędziego w równej mierze służy
zapewnieniu realnej bezstronności sądu, jak i umacnianiu autorytetu wymiaru
sprawiedliwości przez usuwanie choćby pozorów braku bezstronności. Znaczenie
społecznej oceny bezstronności sędziego, a także wynikająca z tego perspektywa
interpretacji podstaw wyłączenia sędziego, skutkuje tym, iż o potrzebie
zastosowania instytucji wyłączenia nie może decydować jedynie zasadność in casu
zarzutu będącego podstawą wniosku o wyłączenie, ale również ocena, czy dla
postronnego obserwatora zachodzą, w realiach sprawy, wystarczające
okoliczności które w odbiorze społecznym mogą budzić wątpliwości co do
bezstronności sędziego (por. np. wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 20 lipca
2004 r., sygn. akt SK 19/02, OTK ZU 2004, nr 7/A, poz. 67, z dnia 13 grudnia 2005
r., sygn. akt SK 53/04).
Kierując się tym przekonaniem Sąd Najwyższy uznał, iż z perspektywy
odbioru zewnętrznego obserwatora da się dostrzec w realiach niniejszej sprawy
okoliczności przemawiające za spełnieniem przesłanki z art. 41 § 1 k.p.k. i mając to
na uwadze wyłączył SSN Monikę Kobę od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn.
akt I ZB 108/23, dotyczącej rozpoznania wniosku, złożonego w trybie art. 29 § 5
u.SN, o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez SSN
Marka Siwka.
[M. T.]
I ZO 29/25
5
[a.ł]
