I ZO 176/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 24 lutego 2026 r.
SSN Maria Szczepaniec
po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej
na posiedzeniu w dniu 24 lutego 2026 r. bez udziału stron
wniosku SSN Tomasza Demendeckiego z dnia 26 listopada 2024 r. o wyłączenie
SSN Włodzimierza Wróbla od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt I ZB 93/23
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 ustawy z
dnia
27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (dalej powoływana jako:
„u.s.p.”)
postanowił:
wyłączyć SSN Włodzimierza Wróbla od udziału w rozpoznaniu
sprawy o sygn. akt I ZB 93/23.
UZASADNIENIE
Pismem z dnia 26 listopada 2024 r. SSN Tomasz Demendecki wniósł na
podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. w zw. z art. 10 § 1 i art. 29 § 24
ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1093,
zwanej dalej: „u.SN”), o wyłączenie SSN Włodzimierza Wróbla od udziału
w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt I ZB 93/23.
Wnioskodawca, zważając na względy ostrożności procesowej, wyraźnie
zaznaczył, iż wniosek o wyłączenie wskazanego sędziego, zarejestrowany pod
sygn. akt I ZO 157/24, został oparty na odmiennych podstawach faktycznych niż
niniejszy, wobec czego brak jest jakichkolwiek podstaw do pozostawienia go bez
rozpoznania.
I ZO 176/24
2
Analiza argumentacji powołanej przez wnioskodawcę wskazuje, iż
wnioskujący przyczyn uzasadniających zastosowanie instytucji określonej w art. 41
§ 1 k.p.k., upatruje w okoliczności, że SSN Włodzimierz Wróbel wielokrotnie
wypowiadał się w przestrzeni medialnej na temat sędziów Sądu Najwyższego
powołanych na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w składzie
i trybie przewidzianym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej
Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz.3),
prezentując w sposób jednoznaczny pogląd, iż każdy z nich nie jest sędzią
w rozumieniu Konstytucji RP, a „neo-sędzią” pozbawionym przymiotu niezależności
i niezawisłości i z tego względu udział takiej osoby w składzie orzekającym
w każdym wypadku skutkuje nienależytym składem sądu i nieważnością
postępowania.
W ocenie wnioskodawcy, powyższe istniejące i skonkretyzowane
okoliczności, zestawione z przedmiotem rozstrzygnięcia w sprawie o sygn. akt I ZB
93/23, prowadzą do wniosku o uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności SSN
Włodzimierza Wróbla, mającego rozstrzygnąć kwestię jego bezstronności.
Pomiędzy podnoszonymi okolicznościami, które mają charakter rzeczywisty
i obiektywny, a rozstrzygnięciem wskazanej sprawy zachodzi związek funkcjonalny,
w pełni pozwalający na wyprowadzenia wniosku o istnieniu uzasadnionej
wątpliwości co do braku bezstronności wskazanego sędziego w rozstrzygnięciu tej
sprawy. Prezentowane przez sędziego poglądy unicestwiają bowiem istotę
instytucji testu bezstronności, gdyż wskazywany sędzia w sposób kategoryczny
i wyprzedzający efekt jego przeprowadzenia, niejako z góry przesądza o rezultacie
postępowania w sprawie I ZB 93/23, przyjmując niewzruszalne założenie, iż SSN
Tomasza Demendecki nie spełnia wymogów niezawisłości i bezstronności.
W ocenie wnioskodawcy, wymieniony sędzia, wyrażając przytoczone wyżej
poglądy, jednoznacznie wykazał, iż nie posiada przymiotu bezstronności
niezbędnego do obiektywnego rozpoznania sprawy o sygn. akt I ZB 93/23 - jak też
jakiejkolwiek sprawy dotyczącej sędziego Sądu Najwyższego powołanego na
wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w składzie i trybie
przewidzianym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej
Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, albowiem każdego sędziego
I ZO 176/24
3
powołanego w tej procedurze a prion uważa za pozbawionego cech niezawisłości
i bezstronności, niezależnie od okoliczności towarzyszącym jego powołaniu i jego
postępowania po powołaniu oraz realiów konkretnej sprawy.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wniosek zasługuje na uwzględnienie.
W postępowaniu w przedmiocie badania spełnienia przez sędziego Sądu
Najwyższego wymogów niezawisłości lub bezstronności, określonym w art. 29 § 4 –
25 u.SN, możliwe jest wyłączenie wylosowanego sędziego od udziału
w rozpoznaniu takiej sprawy. Może to nastąpić gdy: 1) zachodzą okoliczności
skutkujące wyłączeniem wylosowanego sędziego z mocy prawa (iudex inhabilis),
lub 2) gdy wniosek o wyłączenie złoży strona wskazując na zaistnienie okoliczności,
o których mowa w art. 41 § 1 k.p.k. – por. mającą moc zasady prawnej uchwałę
składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2023 r., sygn. akt
I KZP 22/22, albo 3) gdy żądanie wyłączenia (wniosek o wyłączenie) go od udziału
w sprawie zgłosi wylosowany sędzia, a także 4) w wyniku wszczętego z urzędu
postępowania o wyłączenie w sytuacji, gdy nie dojdzie do „samowyłączenia” się
wylosowanego sędziego (por. np. E. Skrętowicz, Iudex inhabilis i iudex suspectus
w polskim procesie karnym, Lublin 1994, s. 70, R. Kmiecik, Tryb wyłączenia
sędziego i prokuratora w kodeksie postępowania karnego, Prokuratura i Prawo,
1999, nr 11 – 12, s. 23, K. Papke – Olszauskas, Wyłączenie uczestników procesu
karnego, Gdańsk 2007, s. 147 – 155 i s. 180 – 181).
W realiach niniejszej sprawy ma miejsce sytuacja ujęta w pkt 2. Złożony
wniosek w trybie art. 29 § 5 u.SN o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości
i bezstronności dotyczy SSN Tomasza Demendeckiego, który tym samym jest
stroną w danym postępowaniu i ma uprawnienie do złożenia wniosku o wyłączenie
sędziego wylosowanego do składu orzekającego w sprawie o sygn. akt I ZB 93/23.
Zgodnie z treścią art. 41 § 1 k.p.k. (który to przepis znajduje zastosowanie
w niniejszej sprawie – por. 128 u.s.p.), sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje
okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego
bezstronności w danej sprawie. Dla stwierdzenia podstawy wyłączenia sędziego,
wymagane jest zatem istnienie określonej okoliczności, która zestawiona
I ZO 176/24
4
z przedmiotem rozstrzygnięcia w określonej sprawie, prowadzi do wniosku
o uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności sędziego, mającego ją
rozstrzygnąć. Oznacza to, że pomiędzy podnoszonymi okolicznościami, które
powinny mieć charakter rzeczywisty i obiektywny, a rozstrzygnięciem konkretnej
sprawy musi zachodzić związek funkcjonalny, pozwalający na możliwości
wyprowadzenia z nich wniosku o istnieniu uzasadnionej wątpliwości co do braku
bezstronności w rozstrzygnięciu tej sprawy. Uzasadniona wątpliwość co do
bezstronności, w rozumieniu art. 41 § 1 k.p.k., zachodzi zatem zawsze in concreto,
a nie in abstracto. Nie może zatem stanowić jedynie subiektywnego przekonania
określonej osoby, lecz winna być konkretna, realna, obiektywna i poddająca się
zewnętrznej weryfikacji (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia
11 stycznia 2012 r., III KK 214/11). Wymóg bezstronności sędziego należy
rozumieć zarówno w aspekcie braku przejawów subiektywnej stronniczości
sędziego lub jego osobistych uprzedzeń, jak i konieczności obiektywnej
bezstronności sądu, który winien dawać wystarczające gwarancje, by wykluczyć
wszelkie uprawnione wątpliwości w tej mierze (por. np. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 17 stycznia 2018 r., III KK 244/17).
Mając na uwadze powyższe motywy prawne oraz treść przedmiotowego
wniosku, Sąd Najwyższy wyłączył SSN Włodzimierza Wróbla od udziału
w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt I ZB 93/23, dotyczącej rozpoznania wniosku,
złożonego w trybie art. 29 § 5 u.SN, o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości
i bezstronności przez SSN Tomasza Demendeckiego. Rozpoznanie wniosku ze
sprawy o sygn. akt I ZB 93/23 przez SSN Włodzimierza Wróbla budzi uzasadnione
wątpliwości co do jego obiektywizmu i bezstronności w oczach opinii publicznej –
zgodnie ze standardami ustawowymi oraz Konwencji o Ochronie Praw Człowieka
i Podstawowych Wolności. Nie może pozostawać bowiem obiektywnie bezstronna
osoba, która wypowiada się w przestrzeni medialnej na temat sędziów Sądu
Najwyższego powołanych na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej
w składzie i trybie przewidzianym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy
o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r.,
poz.3), prezentując w sposób jednoznaczny pogląd, iż każdy z nich nie jest sędzią
w rozumieniu Konstytucji RP, a „neo-sędzią”. Nie jest to określenie języka
I ZO 176/24
5
prawnego i nie występuje ono w żadnych aktach prawa polskiego tudzież prawa
międzynarodowego.
Z tych wszystkich względów, Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji.
[M. T.]
[a.ł]
Maria Szczepaniec
