I ZO 17/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 16 kwietnia 2026 r.
SSN Maria Szczepaniec
po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej
na posiedzeniu w dniu 16 kwietnia 2026 r., bez udziału stron
wniosku SSN Tomasza Demendeckiego z dnia 11 lutego 2026 r. o wyłączenie SSN
Barbary Skoczkowskiej od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt I ZB 18/22
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r.
Prawo o ustroju sądów powszechnych (zwanej dalej: „u.s.p.”)
postanowił:
wyłączyć SSN Barbarę Skoczkowską od udziału w
rozpoznaniu sprawy o sygn. akt I ZB 18/22.
UZASADNIENIE
Pismem z dnia 11 lutego 2026 r. SSN Tomasz Demendecki wniósł na
podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. w zw. z art. 10 § 1 i art. 29 § 24
ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2024 r. poz. 622,
zwanej dalej: „u.SN”) o wyłączenie SSN Barbary Skoczkowskiej od udziału w
rozpoznaniu sprawy o sygn. akt I ZB 18/22 z uwagi na brak bezstronności
wskazanego sędziego.
Analiza argumentacji powołanej przez wnioskodawcę wskazuje, iż
wnioskujący przyczyn uzasadniających zastosowanie instytucji określonej w art. 41
§ 1 k.p.k., upatruje w okoliczności, że SSN Barbara Skoczkowska w postanowieniu
Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2024 r., sygn. akt II ZIZ 14/23, uzasadniając
I ZO 17/26
2
decyzję procesową o sięgnięciu po instytucję z art. 22 k.p.k., wyraziła jednoznaczny
pogląd o braku możliwości utworzenia składu orzekającego do rozpoznania sprawy
w składzie trzyosobowym wobec niemożności uzupełnienia składu sędziowskiego
po uprzednim wyłączeniu sędziego. Wskazała bowiem, iż utworzenie obsady
orzeczniczej mogłoby nastąpić jedynie poprzez wyznaczenie do rozpoznania
sprawy sędziego Sądu Najwyższego powołanego na skutek udziału w procedurze
przed Krajową Radą Sądownictwa, tj. w trybie określonym przepisami ustawy z
dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz
niektórych innych ustaw, co - w przekonaniu sądu wydającego wspomniane
postanowienie - doprowadziłoby do nienależytej obsady sądu, o czym przesądza
treść uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA1-4110-1/20 oraz
uchwały Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. akt I KZP 2/22.
Jak wskazał SSN Tomasz Demendecki, w pisemnych motywach wydanego
rozstrzygnięcia SSN Barbara Skoczkowska wskazała następnie, że został on
powołany na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, którą
ukształtowano na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o
Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, natomiast zgodnie z
aprobowaną przez sędzię uchwałą trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z
dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA 1-4110-1/2020) „nienależyta obsada sądu w
rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu
bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek
Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy
z 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych
ustaw”.
W przekonaniu SSN Barbary Skoczkowskiej tak ukształtowana KRS -
zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r. (I KZP 2/22) - „nie
jest organem tożsamym z organem konstytucyjnym, którego skład i sposób
wyłaniania reguluje Konstytucja RP, w szczególności w art. 187 ust. 1, a zatem nie
może skutecznie i w zgodzie z Konstytucją wypełniać roli wskazanej w jej art. 179
(...), natomiast od 17 stycznia 2018 r. proces powoływania sędziów jest zatem
I ZO 17/26
3
procesem wadliwym, albowiem w konstytucyjnym procesie powoływania sędziów
bierze organ wybrany w sposób niezgodny z Konstytucją”.
Nadto, SSN Barbara Skoczkowska stwierdziła, że SSN Tomasz
Demendecki jest sędzią zasiadającym w strukturalnie wadliwej Izbie Kontroli
Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, natomiast w jej ocenie sądy tworzone w Izbie
Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych zostały uznane za wadliwe,
naruszające prawo do sądu w rozumieniu art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw
Człowieka (sprawa Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, skargi nr 49868/19 i
57511/19) oraz art. 19 Traktatu o Unii Europejskiej (wyrok TSUE z dnia 6
października 2021 r., w sprawie C-487/19). Sędzia wyraziła również zapatrywanie,
że jego udział w obsadzie orzekającej skutkowałoby nienależytą obsadą sądu w
rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. oraz narusza prawo strony niezależnego,
bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu Europejskiej Konwencji
Praw Człowieka i Traktatu o Unii Europejskiej.
W tej sytuacji, zdaniem SSN Tomasza Demendeckiego, zważając na
wyrażenie przez SSN Barbarę Skoczkowską kategorycznego i jednoznacznego w
swym znaczeniu stanowiska, nie ulega wątpliwości, że ww. sędzia jednoznacznie
wykazała, iż nie posiada przymiotu bezstronności niezbędnego do obiektywnego
rozpoznania sprawy o sygn. akt I ZB 18/22 - jak też jakiejkolwiek sprawy dotyczącej
sędziego Sądu Najwyższego powołanego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej w składzie i trybie przewidzianym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o
zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw,
albowiem każdego sędziego powołanego w tej procedurze a priori uważa za
pozbawionego cech niezawisłości i bezstronności, niezależnie od okoliczności
towarzyszącym jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu oraz realiów
konkretnej sprawy.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wniosek zasługuje na uwzględnienie.
W postępowaniu w przedmiocie badania spełnienia przez sędziego Sądu
Najwyższego wymogów niezawisłości lub bezstronności, określonym w art. 29 § 4 –
25 u.SN, możliwe jest wyłączenie wylosowanego sędziego od udziału w
I ZO 17/26
4
rozpoznaniu takiej sprawy. Może to nastąpić gdy: 1) zachodzą okoliczności
skutkujące wyłączeniem wylosowanego sędziego z mocy prawa (iudex inhabilis),
lub 2) gdy wniosek o wyłączenie złoży strona wskazując na zaistnienie okoliczności,
o których mowa w art. 41 § 1 k.p.k. – por. mającą moc zasady prawnej uchwałę
składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2023 r., sygn. akt I
KZP 22/22, albo 3) gdy żądanie wyłączenia (wniosek o wyłączenie) go od udziału w
sprawie zgłosi wylosowany sędzia, a także 4) w wyniku wszczętego z urzędu
postępowania o wyłączenie w sytuacji, gdy nie dojdzie do „samowyłączenia” się
wylosowanego sędziego (por. np. E. Skrętowicz, Iudex inhabilis i iudex suspectus w
polskim procesie karnym, Lublin 1994, s. 70, R. Kmiecik, Tryb wyłączenia sędziego
i prokuratora w kodeksie postępowania karnego, Prokuratura i Prawo, 1999, nr 11 –
12, s. 23, K. Papke – Olszauskas, Wyłączenie uczestników procesu karnego,
Gdańsk 2007, s. 147 – 155 i s. 180 – 181).
W realiach niniejszej sprawy ma miejsce sytuacja ujęta w pkt 2. Złożony
wniosek w trybie art. 29 § 5 u.SN o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i
bezstronności dotyczy SSN Tomasza Demendeckiego, który tym samym jest stroną
w danym postępowaniu i ma uprawnienie do złożenia wniosku o wyłączenie
sędziego wylosowanego do składu orzekającego w sprawie o sygn. akt I ZB 18/22.
Zgodnie z treścią art. 41 § 1 k.p.k. (który to przepis znajduje zastosowanie
w niniejszej sprawie – por. 128 u.s.p.), sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje
okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego
bezstronności w danej sprawie. Dla stwierdzenia podstawy wyłączenia sędziego,
wymagane jest zatem istnienie określonej kategorii okoliczności, która, jeżeli
zestawić ją z przedmiotem rozstrzygnięcia w określonej sprawie, prowadzi do
wniosku o uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności sędziego, mającego ją
rozstrzygnąć. Oznacza to, że pomiędzy podnoszonymi okolicznościami, które
powinny mieć charakter rzeczywisty i obiektywny, a rozstrzygnięciem konkretnej
sprawy musi zachodzić związek funkcjonalny, pozwalający na możliwość
wyprowadzenia z nich wniosku o istnieniu uzasadnionej wątpliwości co do braku
bezstronności w rozstrzygnięciu tej sprawy. Uzasadniona wątpliwość co do
bezstronności, w rozumieniu art. 41 § 1 k.p.k., zachodzi zatem zawsze in concreto,
a nie in abstracto. Nie może zatem stanowić jedynie subiektywnego przekonania
I ZO 17/26
5
określonej osoby, lecz winna być konkretna, realna, obiektywna i poddająca się
zewnętrznej weryfikacji (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11
stycznia 2012 r., III KK 214/11). Wymóg bezstronności sędziego należy rozumieć
zarówno w aspekcie braku przejawów subiektywnej stronniczości sędziego lub jego
osobistych uprzedzeń, jak i konieczności obiektywnej bezstronności sądu, który
winien dawać wystarczające gwarancje, by wykluczyć wszelkie uprawnione
wątpliwości w tej mierze (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17
stycznia 2018 r., III KK 244/17).
Mając na uwadze powyższe motywy prawne oraz treść przedmiotowego
wniosku, Sąd Najwyższy wyłączył SSN Barbarę Skoczkowską od udziału w
rozpoznaniu sprawy o sygn. akt I ZB 18/22, dotyczącej rozpoznania wniosku,
złożonego w trybie art. 29 § 5 u.SN, o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości
i bezstronności przez SSN Tomasza Demendeckiego. Rozpoznanie wniosku ze
sprawy o sygn. akt I ZB 18/22 przez SSN Barbarę Skoczkowską budzi uzasadnione
wątpliwości co do jej obiektywizmu i bezstronności w oczach opinii publicznej –
zgodnie ze standardami ustawowymi oraz Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i
Podstawowych Wolności. Podkreślić należy, że zajęte przez SSN Barbarę
Skoczkowską stanowisko w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2024
r., sygn. akt II ZIZ 14/23 odnosi się bezpośrednio do SSN Tomasza
Demendeckiego. Wątpliwość co do bezstronności sędziego objętego wnioskiem, w
rozumieniu art. 41 § 1 k.p.k., jest zatem konkretna, realna, obiektywna i poddająca
się zewnętrznej weryfikacji. Skoro więc SSN Barbara Skoczkowska wyraziła
publicznie niepozostawiający wątpliwości pogląd co do oceny przymiotu
niezależności i niezawisłości sędziego Sądu Najwyższego Tomasza
Demendeckiego, tym samym wyraziła już publicznie i pozaprocesowo swój pogląd
na sprawę będącą przedmiotem postępowania pod sygn. akt I ZB 18/22. Oznacza
to, że ziściła się przesłanka, o której mowa w art. 41 § 1 k.p.k., obligująca Sąd do
wyłączenia wskazanej we wniosku sędzi od udziału w rozpoznaniu sprawy I ZB
18/22.
Z tych wszystkich względów, Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji.
I ZO 17/26
6
[M. T.]
[r.g.]
Maria Szczepaniec
