I ZO 160/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 11 sierpnia 2026 r.
SSN Marek Siwek
w sprawie sędzi Sądu Najwyższego w stanie spoczynku X. Y.
po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej
na posiedzeniu w dniu 11 sierpnia 2026 r.
wniosku obrońcy obwinionej o wyłączenie SSN Renaty Żywickiej od udziału
w sprawie o sygn. akt I ZB 64/24
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k.
postanowił wniosku nie uwzględnić.
UZASADNIENIE
Przed Sądem Najwyższym-Izbą Odpowiedzialności Zawodowej zawisła
sprawa dyscyplinarna sędzi Sądu Najwyższego w stanie spoczynku X. Y. (sygn. akt
I ZSK 14/23). Do jej rozpoznania został wylosowany skład Sądu Najwyższego
tworzony przez SSN Marię Szczepaniec. W dniu 7 sierpnia 2024 r. wpłynął wniosek
obrońcy obwinionej o zbadanie spełnienia przez SSN Marię Szczepaniec wymogów
niezawisłości i bezstronności (sygn. akt I ZB 64/24). Do rozpoznania tego wniosku
został wylosowany skład Sądu Najwyższego z udziałem m.in. SSN Renaty
Żywickiej.
W dniu 26 września 2024 r. wpłynął wniosek obrońcy obwinionej
o wyłączenie SSN Renaty Żywickiej od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt
I ZB 64/24. Uzasadniając ten wniosek, obrońca podniósł, że postępowanie
wywołane wnioskiem obrońcy o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości
I ZO 160/24
2
i bezstronności przez SSN Marię Szczepaniec dotyczy bezpośrednio SSN Renaty
Żywickiej. Przejawia się to w tym, że nominację na stanowisko sędziego Sądu
Najwyższego otrzymała na mocy uchwały Krajowej Rady Sądownictwa, której skład
został ukształtowany na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie
ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U.
z 2018 r. poz. 3), a zatem rozpoznając wniosek o zbadanie spełnienia wymogów
niezawisłości i bezstronności przez SSN Marię Szczepaniec, SSN Renata Żywicka
rozpoznałaby sprawę, która dotyczy jej bezpośrednio, bowiem również musiałaby
wypowiedzieć się co do swojego, własnego statusu sędziego.
Dodatkowo wnioskodawca zwrócił się o wyłączenie od rozpoznania
niniejszego wniosku kilkudziesięciu wymienionych z imienia i nazwiska sędziów
Sądu Najwyższego z uwagi na to, że niniejsza sprawa dotyczy ich bezpośrednio, co
przejawia się w nominowaniu ich na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego na
mocy uchwały Krajowej Rady Sądownictwa, której skład został ukształtowany na
podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie
Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3), co powoduje,
że sędziowie ci nie spełniają standardów przewidzianych w ustawie zasadniczej
oraz Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, w związku
z czym, rozpoznając wniosek o wyłączenie, musieliby ocenić prawidłowość
powołania SSN Renaty Żywickiej do orzekania, w sytuacji gdy sami zostali wadliwie
powołani do orzekania przez nieprawidłowo ukształtowaną Krajową Radę
Sądownictwa, co implikuje, że ta sprawa dotyczy ich bezpośrednio.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wniosek w zakresie, w jakim zawiera żądanie wyłączenia od udziału w
rozpoznaniu tego wniosku sędziów Sądu Najwyższego niewyznaczonych do jego
rozpoznania jest niedopuszczalny, natomiast w zakresie żądania wyłączenia od
udziału w sprawie o sygn. akt I ZB 64/24 SSN Renaty Żywickiej, nie zasługuje na
uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z utrwaloną linią
orzeczniczą wniosek o wyłączenie sędziego może dotyczyć wyłącznie sędziego
wyznaczonego do rozpoznania danej sprawy, a zatem nie może mieć on
I ZO 160/24
3
charakteru blankietowego i służyć abstrakcyjnemu wykluczeniu sędziów
z potencjalnego orzekania (por. wyrok SN z dnia 23 sierpnia 2007 r., SNO 41/07;
postanowienia SN: z dnia 21 czerwca 2012 r., III KO 34/12; z dnia 16 października
2014 r., II KO 62/14; z dnia 14 grudnia 2016 r., III KO 99/16). W tej sytuacji wniosek
obrońcy o wyłączenie „na przyszłość” kilkudziesięciu sędziów Sądu Najwyższego,
którzy ewentualnie zostaliby wyznaczeni do rozpoznania niniejszego wniosku, jako
niedopuszczalny, nie mógł wywołać jakichkolwiek skutków procesowych.
Powracając do kwestii żądanego przez obrońcę wyłączenia SSN Renaty
Żywickiej od udziału w sprawie o sygn. akt I ZB 64/24, należy uznać za
nieuprawniony pogląd wnioskodawcy, upatrujący naruszenia art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k.
w tym, że objęta wnioskiem sędzia rozstrzygałaby w sprawie o sygn. akt I ZB 64/24
w oparciu o okoliczności, które również jej bezpośrednio dotyczą. Zgodnie z art. 40
§ 1 pkt 1 k.p.k. sędzia jest z mocy prawa wyłączony od udziału w sprawie, jeżeli
sprawa dotyczy tego sędziego bezpośrednio. Wykładnia językowa tego określenia
nie pozostawia wątpliwości, że chodzi tu o sprawę, która wprost ma związek z
osobą sędziego, a więc taka sprawa, rozstrzygnięciem której sędzia jest osobiście
zainteresowany z uwagi na fakt, że rozstrzygnięcie to oddziałuje na jego prawa lub
obowiązki. Zwrot „bezpośrednio”, którym posługuje się powołany przepis, oznacza
zatem, że pomiędzy sprawą określonego sędziego, a jego osobą, nie ma ogniw
pośrednich. Należy zwrócić uwagę, że przepisy o wyłączeniu sędziego mają
charakter wyjątkowych, a więc nie podlegają wykładni rozszerzającej. Taka
wykładnia natomiast niewątpliwie związana jest ze stanowiskiem wyrażonym we
wniosku. Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że rozstrzygnięcie w sprawie
z wniosku o przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości i bezstronności SSN Marii
Szczepaniec nie dotyczy bezpośrednio SSN Renaty Żywickiej, w żaden sposób też
nie będzie oddziaływało na sferę jej praw i obowiązków, nie będzie też miało
znaczenia prejudycjalnego w jakiekolwiek sprawie, której wynikiem byłaby ona
osobiście zainteresowana. Do realizacji przesłanki wyłączenia sędziego, o której
mowa w art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k., zaistnienie relacji „bezpośredniości” jest wymagane.
Jedynie na marginesie warto wskazać (przykładowo), że zgodnie
z utrwalonym orzecznictwem orzekanie przez sędziów w sprawach dotyczących
wynagrodzeń sędziowskich nie jest kwalifikowane jako orzekanie we własnej
I ZO 160/24
4
sprawie, bowiem rozstrzygnięcia te dotyczą indywidualnego interesu konkretnego
sędziego i nie odnoszą skutku w stosunku do całej grupy zawodowej.
Podobnie, w realiach niniejszej sprawy nie ziścił się warunek, którego
spełnienie wywołuje skutek w postaci wyłączenia sędziego z mocy art. 40 § 1 pkt 1
k.p.k.
Z kolei zapatrywania prawne wnioskodawcy upatrujące nienależytej obsady
sądu w okolicznościach związanych ze sposobem normatywnego ukształtowania
procedury powołania SSN Renaty Żywickiej na stanowisko sędziowskie są
nietrafne, a biorąc pod uwagę obowiązujący porządek prawny, są wręcz z nim
sprzeczne.
Zgodnie z treścią art. 29 § 4 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie
Najwyższym (Dz. U. z 2024 r. poz. 622), zwanej dalej u.s.n., okoliczności
towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej
podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub
kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności. Trzeba też mieć na uwadze
treść § 3 powołanego artykułu, w świetle którego niedopuszczalne jest ustalanie lub
ocena przez Sąd Najwyższy lub inny organ władzy zgodności z prawem powołania
sędziego lub wynikającego z tego powołania uprawnienia do wykonywania zadań
z zakresu wymiaru sprawiedliwości. Wnioskodawca domaga się więc podjęcia
działań, które są prawnie niedopuszczalne.
Powyższych konstatacji nie podważa powołana w uzasadnieniu wniosku
argumentacja, odwołująca się do treści uchwały połączonych Izb: Cywilnej, Karnej
oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia
2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/20. Zawarte w tej uchwale zapatrywania co do
nienależytej obsady sądu (art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.) tworzonego przez sędziów
powołanych na zajmowane stanowiska sędziowskie w Sądzie Najwyższym na
wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym
przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie
Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3) utraciły swą
aktualność, wobec wejścia w życie – z dniem 21 kwietnia 2020 r. – wyroku
Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn. akt U 2/20. W
powołanym orzeczeniu Trybunał Konstytucyjny uznał wspomnianą uchwałę za
I ZO 160/24
5
niezgodną z art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1,
art. 7 i art. 2 Konstytucji, art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej,
a także z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych
wolności. Należy przypomnieć, że skutkiem wejścia w życie powołanego
orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jest utrata mocy obowiązującej aktu, którego
niezgodność z normami prawnymi wyższego rzędu została stwierdzona w tym
orzeczeniu, co jasno wynika z art. 190 ust. 3 Konstytucji.
Powyższej konstatacji nie zmienia zacytowany przez obrońcę pogląd Sądu
Najwyższego wyrażony w postanowieniu z dnia 25 czerwca 2020 r., K KZP 1/20,
w myśl którego zmiany legislacyjne, jakie nastąpiły po wydaniu wskazanej wyżej
uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego (obejmujące m.in. wprowadzenie
zasady wyrażonej w art. 29 § 3 u.s.n., zgodnie z którą niedopuszczalne jest
ustalanie lub ocena przez Sąd Najwyższy lub inny organ władzy zgodności
z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego powołania uprawnienia do
wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości) nie skutkują utratą
wiążącego charakteru tej uchwały. Należy przypomnieć, że utrata mocy omawianej
uchwały, mającej zresztą charakter normatywny, wynika z wejścia w życie
powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Niezależenie od tego pogląd
ten jest błędny. Przyjęty w powołanej uchwale połączonych Izb Sądu Najwyższego
kierunek wykładni art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. jest wyraźnie sprzeczny
z jednoznacznym brzmieniem art. 29 § 3 u.s.n. zakazującym dokonywania oceny
wynikającego z aktu powołania sędziego uprawnienia do wykonywania wymiaru
sprawiedliwości. Twierdzenie, jakoby omawiana uchwała tego zagadnienia nie
dotyczyła, jest przymykaniem oczu na rzeczywistość, bowiem skutkiem tej uchwały
– gdyby pozostała ona w obrocie prawnym – jest właśnie zakwestionowanie prawa
do sprawowania wymiaru sprawiedliwości określonej grupy sędziów.
Z kolei powołane w uzasadnieniu wniosku orzeczenia Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka
nie mają mocy powszechnie obowiązującej normy prawnej i nie wywierają skutków
erga omnes. Mają jedynie moc wiążącą w sprawach, na tle których zostały wydane.
Niezależnie od tego wskazują państwom uznającym zwierzchność tych Trybunałów
na potrzebę określonego ukształtowania obowiązującego w tych państwach
I ZO 160/24
6
porządku prawnego, nie ingerując samoistnie w treść norm prawnych w tym
porządku obowiązujących. W tej sytuacji powołanie się przez obrońcę
w uzasadnieniu wniosku o wyłączenie na orzecznictwo tych Trybunałów nie mogło
odnieść skutku w niniejszej sprawie.
Wymaga podkreślenia, że procedura, w jakiej nastąpiło powołanie Renaty
Żywickiej do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego, w żaden
sposób nie wpływa na obiektywne postrzeganie jej bezstronności i niezawisłości
i nie może stanowić podstawy do formułowania poglądu o wadliwości wydawanych
z jej udziałem orzeczeń z uwagi na uchybienia wymienione w treści art. 439 § 1 pkt
2 k.p.k. Wskazana sędzia została powołana na wolne stanowisko sędziowskie
w Sądzie Najwyższym aktem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, po
przeprowadzeniu postępowania konkursowego przed Krajową Radą Sądownictwa,
zgodnie z obowiązującymi przepisami. Przepisy te nie zostały nigdy
zakwestionowane w drodze środków prawnych, które zgodnie z postanowieniami
art. 188, 191, 193 Konstytucji temu celowi służą.
Odnotować należy, że poza przywołaniem nieodpowiednich lub
niedopuszczalnych w świetle obowiązującego prawa okoliczności, obrońca nie
przedstawił żadnych, które są relewantne z punktu widzenia treści art. 41 § 1 k.p.k.,
a więc takich, które choćby uprawdopodobniają, że istnieje wątpliwość co do braku
bezstronnego rozstrzygnięcia sprawy przez sąd obsadzony przez SSN Renatę
Żywicką.
Konkludując, należy stwierdzić, że wniosek obrońcy o wyłączenie SSN
Renaty Żywickiej pozbawiony jest merytorycznych podstaw, w części zaś odwołuje
się do argumentacji, której rozważanie jest niedopuszczalne w świetle regulacji
zawartych w art. 29 § 3 i 4 u.s.n.
W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji.
[r.g.]
I ZO 160/24
7
