I ZO 138/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 24 sierpnia 2026 r.
SSN Barbara Skoczkowska
w sprawie X. Y. prokurator Prokuratury Okręgowej […]
z wniosku obrońcy o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności
przez SSN Tomasza Demendeckiego, wyznaczonego do orzekania w sprawie o
sygn. I ZI 94/23
po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej,
na posiedzeniu w dniu 24 sierpnia 2026 r.
wniosku SSN Grzegorza Żmija o wyłączenie go od udziału w rozpoznaniu sprawy o
sygn. I ZB 108/25
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. oraz art. 6 ust. 1
Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności
postanowił:
wyłączyć sędziego Sądu Najwyższego Grzegorza Żmija od
udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. I ZB 108/25.
UZASADNIENIE
Obrońca X. Y. - prokuratora Prokuratury Okręgowej […]., wnioskiem z dnia
11 grudnia 2025 r. wniósł, na podstawie art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym, o
zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez sędziego Sądu
Najwyższego Tomasza Demendeckiego wyznaczonego do składu orzekającego w
sprawie o sygn. I ZI 94/23 dot. wniosku Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego przy
Sądzie Apelacyjnym […] o wyrażenie zgody na pociągnięcie do odpowiedzialności
I ZO 138/26
2
karnej X. Y. Sprawa ta została zarejestrowana w repertorium Izby
Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego pod sygn. I ZB 108/25
i w wyniku losowania wyłoniono następujący skład orzekający: SSN Małgorzata
Manowska (przewodnicząca), SSN Paweł Księżak, SSN Grzegorz Pastuszko
(sprawozdawca), SSN Marcin Trzebiatowski i SSN Grzegorz Żmij.
Z uwagi na orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 16
lipca 2026 r. w sprawie C-748/23 oraz w sprawach połączonych C-96/24, C-103/24
i C-112/24, w których to Trybunał, rozpatrując pytania prejudycjalne przedłożone
przez Sąd Najwyższy odpowiednio w grudniu 2023 r. oraz w lutym 2024 r. orzekł, iż
systemowe wady procedury nominacyjnej z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa
w składzie ukształtowanym po 2018 r. stanowią samoistną przesłankę
uzasadniającą wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności sędziego,
wykluczając jednocześnie możliwość orzekania przez tychże sędziów w
przedmiocie statusu innych członków składów sędziowskich, SSN Grzegorz Żmij
złożył wniosek o jego wyłączenie ze sprawy o sygn. I ZB 108/23.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wniosek SSN Grzegorza Żmija o wyłączenie go od udziału w rozpoznaniu
sprawy o sygn. akt I ZB 108/23 zasługuje na uwzględnienie.
Choć w uzasadnieniu wnioskodawca wymienia jedynie wyroki Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 16 lipca 2026 r. (w sprawie C-748/23 oraz
w sprawach połączonych C-96/24, C-103/24 i C-112/24), to złożony przez obrońcę
prokurator wniosek o zainicjowanie postępowania na podstawie art. 29 § 5 ustawy
o Sądzie Najwyższym w sprawie I ZI 94/23 opiera się, w istotnej części, na
okolicznościach związanych z powołaniem objętego tym wnioskiem SSN Tomasza
Demendeckiego na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady
Sądownictwa, którą ukształtowano na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o
zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw
(Dz.U. z 2018 r., poz. 3). Okolicznością znaną Sądowi Najwyższemu z urzędu jest
natomiast, że sędzia SN Grzegorz Żmij wyznaczony do pięcioosobowego składu
orzekającego Sądu Najwyższego mającego rozpoznać ten wniosek, również został
powołany do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego w Izbie
I ZO 138/26
3
Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych przez Prezydenta RP na wniosek
Krajowej Rady Sądownictwa sformułowany uchwałą nr […] z dnia 28 sierpnia 2018
r. (uchwała ta rekomendowała powołanie do orzekania we wspomnianej Izbie Sądu
Najwyższego również szereg innych osób, w tym innych niż sędzia Grzegorz Żmij
obecnych sędziów Sądu Najwyższego wylosowanych do orzekania w sprawie I ZB
108/25). Tym samym sędzia ten, zasiadając w składzie przeprowadzającym tzw.
test sędziego, zmuszony byłby do zajęcia stanowiska odnośnie do okoliczności,
która także jego bezpośrednio dotyczy, albowiem jest związana z jego własną
procedurą nominacyjną. W świetle kategorycznego stanowiska TSUE wyrażonego
w wyżej powołanych wyrokach z 16 lipca 2026 r., wykluczone jest, aby sędziowie
powołani w tej samej, wadliwej procedurze orzekali w przedmiocie niezawisłości i
bezstronności innych sędziów w analogicznej sytuacji ustrojowej.
Problem ten jest dostrzegalny już na pierwszy rzut oka, a jego znaczenie dla
możliwości bezstronnego rozpoznania wniosku obrońcy jest oczywiste i zrozumiałe
dla każdej, choćby przeciętnie wykształconej dorosłej osoby – obiektywnego,
postronnego obserwatora procesu. W tej sytuacji wypowiadanie się przez SSN
Grzegorza Żmija co do omawianego aspektu wniosku obrońcy, w odbiorze
zewnętrznym mogłoby zostać odebrane jako postąpienie nieutrwalające obrazu
Sądu Najwyższego jako działającego w warunkach bezstronności (zob.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2024 r., sygn. akt I ZO 121/23.
Kwestią wyłączenia sędziego w opisanej wyżej sytuacji, tj. w układzie, gdy o
zarzucie nienależytej obsady sądu spowodowanej wadliwością postępowania
nominacyjnego prowadzonego przed KRS ukształtowaną stosownie do przepisów
ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. orzekać miałby sędzia Sądu Najwyższego
powołany na urząd w procedurze nominacyjnej ukształtowanej tą samą ustawą,
Sąd Najwyższy zajmował się m.in. w sprawach II KO 12/22 – postanowienie z dnia
17 marca 2022 r., IV KO 32/22 – postanowienie z dnia 28 kwietnia 2022 r. czy też w
V KB 6/22 – postanowienie z dnia 14 października 2022 r. Przywołać przede
wszystkim jednak należy uchwałę składu 7 Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2
czerwca 2022 (I KZP 2/22), w której podkreślono, że wniosek o wyłączenie ze
składu sądu powszechnego osoby powołanej do pełnienia urzędu na stanowisku
sędziego przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa,
I ZO 138/26
4
ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., nie
może być rozpoznawany przez sąd mający w swoim składzie takiego sędziego; w
przeciwnym razie dojdzie do sytuacji objętej zakazem nemo iudex in causa sua.”
Argumenty zawarte w uzasadnieniu tej uchwały w odniesieniu do tego - jak się
wydaje - dość oczywistego wniosku, a minore ad maius mają zastosowanie tym
bardziej w przypadku, gdy owym sędzią rozpoznającym wniosek o wyłączenie jest
sędzia Sądu Najwyższego, co do którego aktualizują się te same zastrzeżenia.
Jakkolwiek w przypadku naruszenia tej zasady w sądach powszechnych istnieją
nadzwyczajne środki odwoławcze mogące prowadzić do sanowania takiego
rażącego naruszenia zasady nemo iudex in causa sua, to w przypadku
rozpoznawania sprawy przez Sąd Najwyższy paleta procesowych narzędzi
służących następnie do reakcji na naruszenia procedury przed tym Sądem jest
wydatnie ograniczona, o ile w ogóle dostępna.
Zatem jeżeli powodem złożenia przez sędziego Grzegorza Żmija wniosku o
wyłączenie go od udziału w sprawie I ZB 108/25, jest zasadne przeświadczenie o
konieczności respektowania orzeczeń wymienionych organów oraz dążenie do
nietworzenia sądu, którego niezawisłość i bezstronność byłaby kwestionowana, to
wniosek zasługiwał na uwzględnienie.
Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak na wstępie.
[J.J.]
[r.g.]
