I USK 542/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Agnieszka Żywicka
Dnia 14 lipca 2026 r.
w sprawie z odwołania J.Ł.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rybniku
o emeryturę pomostową,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w dniu 14 lipca 2026 r.,
na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczony od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Katowicach z dnia 23 stycznia 2025 r., sygn. akt III AUa 1447/24,
1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2) zasądza od J.Ł. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych Oddziału w Rybniku kwotę 240 zł
wraz z odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c tytułem zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Katowicach, wyrokiem z dnia 23 stycznia 2025 r., oddalił
apelację J.Ł. od wyroku Sądu Okręgowego w Rybniku z dnia
12 czerwca 2024 r., który to oddalono odwołanie J.Ł. od decyzji Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rybniku, którą to decyzją organ rentowy
odmówił ubezpieczonemu prawa do emerytury na podstawie art. 4 ustawy z 19
grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych.
I USK 542/26
2
Odwołujący się wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji,
zaskarżając wyrok w całości i opierając skargę kasacyjną na podstawach naruszenia
(-) art. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych w
brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 roku (jednolity tekst: Dz. U. z 2023
poz. 164) oraz art. 32 ust 1 i 2 oraz art. 2 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r.
przez przyjęcie, że ubezpieczony nie spełnia warunków do prawa do emerytury
pomostowej, o których mowa w art. 4 pkt 2 i 6 ustawy o emeryturach pomostowych,
podczas gdy prawidłowa wykładnia prokonstytucyjna powołanych przepisów ustawy
o emeryturach pomostowych, dokonana przy uwzględnieniu zasad państwa prawa,
proporcjonalności oraz równości, nakazuje przyjąć, że ubezpieczony ma okres pracy
w szczególnych warunkach wynoszący co najmniej 15 lat oraz, że po dniu 31 grudnia
2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3
ustawy o emeryturach pomostowych.
Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego
wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał
zaskarżone orzeczenie.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej wskazano na oczywiste
uzasadnienie skargi, gdyż Sąd Apelacyjny naruszył art. 4 ustawy z dnia 19 grudnia
2008 roku o emeryturach pomostowych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia
2023 roku (Dz. U. z 2023 poz. 164) oraz art. 32 ust 1 i 2 oraz art. 2 Konstytucji RP z
dnia 2 kwietnia 1997 roku (Dz.U. Nr 78, poz. 483) przez przyjęcie, że ubezpieczony
nie spełnia warunków do prawa do emerytury pomostowej, o których mowa w art. 4
pkt 2 i 6 ustawy o emeryturach pomostowych, podczas gdy prawidłowa wykładnia
prokonstytucyjna powołanych przepisów ustawy o emeryturach pomostowych,
dokonana przy uwzględnieniu zasad państwa prawa, proporcjonalności oraz
równości, nakazuje przyjąć, że ubezpieczony ma okres pracy w szczególnych
warunkach wynoszący co najmniej 15 lat oraz, że po dniu 31 grudnia 2008 r.
wykonywał pracę w szczególnych warunkach, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o
emeryturach pomostowych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmówienie
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania
według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
I USK 542/26
3
Skarga kasacyjna ubezpieczonego nie kwalifikuje się do przyjęcia do
rozpoznania.
Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),
istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność
postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Ponadto,
zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymogi formalne skargi kasacyjnej,
skarga powinna zawierać wniosek o przyjęcie do rozpoznania i jego uzasadnienie.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien zatem
wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w
powołanym wcześniej art. 3989 § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie winno zawierać
argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w
ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Skarga
kasacyjna nie jest bowiem (kolejnym) środkiem zaskarżenia przysługującym od
każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie,
z uwagi na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego. Służy ona
kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji
trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia.
Skarga kasacyjna jako szczególny środek zaskarżenia, służy realizacji interesu
publicznego w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości. Funkcje postępowania
kasacyjnego powodują, że wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania oraz jego
uzasadnienie powinny koncentrować się na wykazaniu, iż w konkretnej sprawie
zachodzą okoliczności przemawiające za interwencją Sądu Najwyższego.
Jeśli wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, wskazuje na
oczywistą zasadność skargi (tak jak w ocenianej sprawie), to w jego uzasadnieniu
powinny się znaleźć odpowiednie wywody potwierdzające tę okoliczność. Skarga jest
bowiem oczywiście uzasadniona, jeżeli zaskarżone nią orzeczenie zapadło wskutek
oczywistego naruszenia prawa, zaś oczywiste naruszenie prawa powinno być
rozumiane jako widoczna, bez potrzeby dokonywania pogłębionej analizy
jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem albo
powszechnie przyjętymi regułami interpretacji (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 Nr 20, poz. 494
oraz z 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 Nr 18, poz. 437).
I USK 542/26
4
Powołanie się przez autora skargi kasacyjnej na przesłankę zawartą
w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. zobowiązuje go zatem do przedstawienia wywodu
prawnego zmierzającego do wykazania kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów
prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej
prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, co daje podstawy
do uznania skargi za oczywiście uzasadnioną, tj. podlegającą uwzględnieniu (por.
postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 grudnia 2009 r., II PK 223/09, LEX nr 585777
oraz z 3 lutego 2010 r., II PK 304/09, LEX nr 602695). Innymi słowy, jeżeli skarżący
powołuje się na oczywistą zasadność skargi, to powinien zawrzeć w niej wywód
prawny, z którego ta oczywista zasadność będzie wynikała. Ma to być przy tym
zasadność łatwo dostrzegalna już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (por.
postanowienie Sądu Najwyższego z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09, LEX nr 602638).
Trzeba też przypomnieć, że podczas gdy dla uwzględnienia skargi wystarczy,
iż jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do rozpoznania - z uwagi
na jej oczywistą zasadność niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej postaci
naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego
oczywistości bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej
analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia
(postanowienia Sądu Najwyższego: z 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr
82274; z 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616; z 26 lutego 2008 r., II UK
317/07, LEX nr 453107; z 9 maja 2008 r., II PK 11/08, LEX nr 490364; z 21 maja
2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491538 i z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr
494134). W judykaturze podkreśla się, że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego
lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie
oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet
oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego z:
7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 Nr 13, poz. 230; z 11 stycznia 2008 r.,
I UK 285/07, LEX nr 442743; z 11 kwietnia 2008 r., I UK 46/08, LEX nr 469185 i z
9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133 oraz postanowienie Sądu
Najwyższego z 3 października 2013 r., III SK 11/13, LEX nr 1380967).
Podlegającej badaniu w ramach tzw. przedsądu skargi kasacyjnej wniesionej
w niniejszej sprawie nie można uznać, zdaniem Sądu Najwyższego, za oczywiście
I USK 542/26
5
uzasadnioną. Skarżący wywodzi tę oczywistą zasadność z zarzutu błędnej wykładni
art. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych oraz art. 32
Konstytucji RP, podnosząc, że praca wykonywana w ramach jednoosobowej
działalności gospodarczej, jeżeli faktycznie odbywała się w warunkach szkodliwych,
powinna być traktowana na równi z pracą pracownika w szczególnych warunkach.
Tak skonstruowany wniosek nie odpowiada standardowi przesłanki oczywistej
zasadności skargi kasacyjnej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest
stanowisko, że oczywista zasadność skargi zachodzi tylko wtedy, gdy naruszenie
prawa jest kwalifikowane, dostrzegalne prima facie, bez potrzeby pogłębionej
wykładni, konfrontowania wielu metod interpretacyjnych albo rozważania złożonych
argumentów konstytucyjnych. Tego rodzaju oczywistości w niniejszej sprawie nie
wykazano.
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że spór dotyczył doliczenia
okresu prowadzenia przez ubezpieczonego jednoosobowej działalności
gospodarczej w zakresie prac blacharsko-spawalniczych po 11 stycznia 1989 r. Sąd
Okręgowy oddalił odwołanie, uznając, że działalność gospodarcza nie jest okresem
pracy wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w rozumieniu ustawy
pomostowej; Sąd Apelacyjny oddalił apelację, akcentując pracowniczy charakter
prawa do emerytury pomostowej. Skarga kasacyjna zmierza do przyjęcia wykładni,
według której samozatrudnienie mogłoby zostać objęte art. 4 ustawy pomostowej ze
względów konstytucyjnych.
Taki wywód może być przedmiotem polemiki prawnej, lecz z samej swojej
natury nie dowodzi oczywistej zasadności skargi. Wymagałby bowiem odejścia od
literalnego brzmienia ustawy, systemowego zestawienia pojęcia „pracownika” z
ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych, oceny granic wykładni
prokonstytucyjnej oraz rozstrzygnięcia, czy ustawowe zróżnicowanie sytuacji
pracowników i osób prowadzących działalność gospodarczą narusza zasadę
równości. To wyklucza przyjęcie, że wadliwość zaskarżonego wyroku jest widoczna
bez głębszej analizy.
Nie można pominąć, że art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach pomostowych
określa warunki nabywania prawa do emerytur pomostowych przez niektórych
pracowników. Przepis art. 2 pkt 3 definiuje pracownika przez odwołanie do tytułów
pracowniczych w systemie ubezpieczeń społecznych, a art. 4 stanowi, że prawo do
emerytury pomostowej przysługuje pracownikowi spełniającemu wskazane w nim
I USK 542/26
6
warunki. Ustawa przewiduje wyjątkowe rozszerzenie pojęcia pracownika tylko w
oznaczonym zakresie, między innymi wobec tancerzy zawodowych wykonujących
działalność twórczą lub artystyczną, co przemawia przeciwko dalszej analogii na
osoby prowadzące działalność gospodarczą.
W tym kierunku wypowiadał się również Sąd Najwyższy, wskazując, że
emerytura pomostowa jest świadczeniem związanym z wykonywaniem pracy w
szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w reżimie określonym
ustawą, a nie z każdym faktycznym wykonywaniem czynności obciążających
zdrowie. W wyroku z dnia 23 listopada 2016 r., II UK 430/15 (OSNP 2018/2/19) Sąd
Najwyższy podkreślił znaczenie ustawowego pojęcia pracownika oraz wymogu
wykonywania pracy kwalifikowanej w warunkach wskazanych przez ustawę.
Podobnie z wyroku z dnia 17 kwietnia 2018 r. I UK 76/17 (OSNP 2019/1/11), wynika
konieczność ścisłej wykładni art. 4 i 49 ustawy pomostowej.
Nie zachodzi zatem sytuacja, w której zaskarżony wyrok byłby oczywiście
sprzeczny z jednoznacznym przepisem prawa albo z utrwaloną wykładnią Sądu
Najwyższego. Przeciwnie, wniosek skarżącego zakłada potrzebę rozszerzającej i
prokonstytucyjnej korekty ustawowego modelu świadczenia. Tego rodzaju
argumentacja nie spełnia przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
Podsumowując. Uzasadnienie oczywistej zasadności nie może sprowadzać
się do zakwestionowania literalnego brzmienia przepisów i postulowania
odmiennego modelu zabezpieczenia społecznego.
Z tych przyczyn, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i
§ 11 k.p.c., art. 99 k.p.c. oraz art. 39821 k.p.c. w związku z § 9 ust. 2 i § 10 ust. 4 pkt
2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie
opłat za czynności radców prawnych.
[SOP]
