I USK 54/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 18 września 2025 r.
SSN Agnieszka Góra-Błaszczykowska
w sprawie z odwołania J.S.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Tarnowie
o podleganie ubezpieczeniom społecznym,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 18 września 2025 r.,
skargi kasacyjnej odwołującej się od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie
z dnia 17 października 2023 r., sygn. akt III AUa 1540/21,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 1 lipca 2021 r., sygn. akt IV U 1134/19, Sąd Okręgowy w
Tarnowie oddalił odwołanie J.S. od decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych
Oddziału w Tarnowie z 3 października 2019 r. ustalającej, że nie podlega ona
obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu oraz
dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w okresie od 29 maja 2016 r. do 31
sierpnia 2019 r. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej (pkt I.
wyroku), oraz zasądził od odwołującej się na rzecz organu rentowego kwotę 180 zł
tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt II. wyroku).
Apelację od tego wyroku wniosła odwołująca się, zarzucając mu błędy w
ustaleniach faktycznych, a także naruszenie art. 233 § 1 k.p.c.; art. 227 k.p.c. w zw.
I USK 54/24
2
z art 2352 § 1 i 2 k.p.c. oraz art 1 k.p.c. i art. 2 § 3 k.p.c. w związku z art. 7 i art. 10
Konstytucji RP.
Wyrokiem z 17 października 2023 r., sygn. akt III AUa 1540/21, Sąd
Apelacyjny w Krakowie oddalił apelację odwołującej się od w.w. wyroku i zasądził
od odwołującej się na rzecz organu rentowego zwrot kosztów zastępstwa
procesowego.
Sąd drugiej instancji podzielił ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji,
albowiem znajdują one oparcie w zgromadzonych w sprawie dowodach,
ocenionych zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Pomimo wielości
podniesionych w apelacji zarzutów (w tym mimo zarzutu naruszenia art 233 § 1
k.p.c., zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych oraz sprzeczności tych ustaleń ze
zgromadzonymi w sprawie dowodami) odwołująca się w rzeczywistości nie
zanegowała przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku okoliczności
prowadzenia przez nią pozarolniczej działalności gospodarczej, podejmowanych w
tym czasie działań, chronologii poszczególnych zdarzeń i osiąganych dochodów.
Apelacja (i powielane w niej zarzuty) sprowadzała się w rzeczywistości do negacji
wniosków, wyprowadzonych przez Sąd Okręgowy z okoliczności, ustalonych i
przytoczonych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, tzn. że pomimo formalnego
zarejestrowania działalności gospodarczej oraz podjęcia przez odwołującą się
pewnych czynności, w okresie objętym zaskarżoną decyzją nie istniał realny tytuł
podlegania odwołującej ubezpieczeniom społecznym i chorobowemu wobec braku
faktycznego prowadzenia przez J.S. pozarolniczej działalności gospodarczej.
W ocenie Sądu drugiej instancji, na uwzględnienie nie zasługiwał ani zarzut
naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., ani zarzut błędu w ustaleniach faktycznych oraz
sprzeczności ustaleń. Sąd odwoławczy ocenił, że zgromadzony w sprawie materiał
dowodowy oceniony w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego świadczy o
prawidłowości stanowiska Sądu Okręgowego, zaś z przywoływanych przez
odwołującą się dowodów nie wynika, by prowadziła ona w okresie objętym
zaskarżoną decyzją, w sposób ciągły, zarobkowy, zawodowy pozarolniczą
działalność gospodarczą. Odwołująca się poza przedstawieniem własnych
wniosków i poglądów co do oceny okoliczności dotyczących zarejestrowanej przez
nią działalności gospodarczej nie wykazała błędów w rozumowaniu Sądu pierwszej
I USK 54/24
3
instancji, które podważałyby prawidłowość oceny przeprowadzonych w sprawie
dowodów. Sąd Apelacyjny nie za bezpodstawne uznał zarzuty, dotyczące
sprzeczności ustaleń z zebranymi w sprawie dowodami oraz błędu w zakresie
ustaleń dotyczących braku zorganizowanego, zarobkowego i ciągłego charakteru
działalności gospodarczej.
Sąd drugiej instancji za niezasadne uznał też podniesione w apelacji zarzuty
naruszenia przepisów materialnych. Skarżąca co najmniej od 29 maja 2016 r. nie
spełniała wymogów pozwalających uznać, że prowadziła działalność gospodarczą,
a zarejestrowana przez nią działalność w okresie tym nie wykazywała charakteru
zawodowego, stałego i podporządkowanego regułom zysku. Niewielka ilość
sprzedaży i realizowanie jej jedynie przez okres pierwszego roku od
zarejestrowania działalności gospodarczej oraz zaprzestanie od połowy roku 2014
jakichkolwiek czynności związanych z tą działalnością gospodarczą (w tym brak
jakichkolwiek czynności więżących się choćby tylko z przygotowaniem do podjęcia
aktywnej sprzedaży kosmetyków po ustaniu kolejnego zasiłku macierzyńskiego)
wskazują jednoznacznie na brak ciągłego charakteru tej działalności i brak zamiaru
stałego, zawodowego uczestnictwa odwołującej się w obrocie gospodarczym.
Ostatecznie sąd drugiej instancji przyjął, że deklarowana przez odwołującą
się działalność gospodarcza co najmniej od wskazanego w zaskarżonej decyzji 29
maja 2016 r. aż do dnia faktycznego zawieszenia tej działalności tj. do 31 sierpnia
2019 r., nie nosiła cech działalności gospodarczej, o których mowa w art. 3 ustawy
z 6 marca 2018 r. Prawo Przedsiębiorców (a poprzednio w art. 2 ustawy z 2 lipca
2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej). J.S. nie podlegała więc w w.w.
okresie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym oraz dobrowolnemu
ubezpieczeniu chorobowemu.
Odnosząc się do podniesionego w apelacji zarzutu naruszenia art. 227 k.p.c.
w zw. z art. 2352 § 1 i 2 k.p.c. z uwagi na pominięcie wniosku o przesłuchanie w
charakterze świadka D.S. i niewskazanie przez Sąd Okręgowy podstawy prawnej
tego rozstrzygnięcia Sąd Apelacyjny zauważył, że stosownie do informacji zawartej
w piśmie ZUS na karcie 113 akt sądowych D.S. zmarła w […] 2021 r - co
uniemożliwiało przeprowadzenie tego dowodu. Owszem, Sąd Okręgowy wbrew
I USK 54/24
4
treści art. 2352 § 2 k.p.c. nie wskazał podstawy prawnej pominięcia tego dowodu,
jednakże pozostawało to bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.
Nie jest również uzasadniony zarzut naruszenia art. 1 i art. 2 § 3 k.p.c. w zw.
z art. 7 i 10 Konstytucji - które w ocenie skarżącej polegać miało na
niezastosowaniu zasady związania sądu cywilnego ostateczną decyzją
administracyjną oraz niezastosowaniu zasady trwałości decyzji administracyjnej, a
w konsekwencji pominięciu faktu wydania przez organ rentowy w dniu 4 stycznia
2019 r. decyzji umarzającej postępowanie w sprawie zasadności podlegania przez
J.S. ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności
gospodarczej w spornym okresie. Na wstępie zaznaczyć należy, że wskazane w
zarzucie przepisy prawne nie są adekwatne do treści tego zarzutu i nie wyrażają
zasady trwałości decyzji administracyjnej i związania sądu tą decyzją. Niezależnie
od powyższego, mając na uwadze, że skuteczne wniesienie apelacji nie wymaga
sprecyzowania przepisów będących podstawą podnoszonych zarzutów, wskazać
należy, że decyzja umarzająca postępowanie nie rozstrzyga o istocie sprawy,
wywołując jedynie skutek formalny, procesowy w postaci zakończenia sprawy w
danej instancji. Organ rentowy mógł ponownie wszcząć postępowanie
wyjaśniające, jeżeli stwierdził okoliczności uzasadniające weryfikację zajętego w
sprawie stanowiska. Zauważyć też należy, że poprzednie postępowanie kontrolne
(zakończone umorzeniem postępowania) koncentrowało się na okolicznościach
związanych z rozpoczęciem przez odwołującą się działalności gospodarczej w roku
2013, zaś kolejne postępowanie i wydana w dniu 3 października 2019 r. decyzja
ZUS dotyczy dalszej kontynuacji tej działalności (w roku 2016 i później). W wyniku
ponownego postępowania wyjaśniającego wydano wspomnianą decyzję z 3
października 2019 r., która rozstrzygała sprawę merytorycznie. Nie można wobec
tego przyjmować, by w obrocie prawnym występowały sprzeczne ze sobą i
wykluczające się prawomocne decyzje ZUS, które w sposób odmienny
kształtowałyby prawa apelującej - a w konsekwencji świadczyłyby o nieważności
jednej z tych decyzji (późniejszej).
Niezależnie od tego zauważyć należy, że w myśl art. 83a ust. 2 ustawy
systemowej decyzje ostateczne ZUS, od których nie zostało wniesione odwołanie
do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub
I USK 54/24
5
unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania
administracyjnego. Organ rentowy ma więc prawo uchylić, zmienić lub unieważnić
wydaną przez siebie ostateczną decyzję, której strona nie zaskarżyła do sądu.
Od decyzji takiej uprawnionemu przysługuje tryb odwoławczy, uregulowany w
art. 83 ustawy systemowej, a w wyniku jego uruchomienia sąd powszechny
rozstrzyga o roszczeniu materialnoprawnym, które było przedmiotem decyzji
Zakładu, nie zaś o prawidłowości stosowania przepisów postępowania
administracyjnego. Sąd ubezpieczeń społecznych ocenia bowiem zasadność
roszczeń osoby odwołującej się, a nie formalną legalność postępowania przed
organem rentowym.
Sąd drugiej instancji uznał również za nieuzasadniony zarzut naruszenia
art. 233 § 1 k.p.c. poprzez pominięcie przez Sąd Okręgowy przy wydawaniu
zaskarżonego wyroku tego, że w obrocie prawnym istnieje prawomocna decyzja
ZUS z 4 stycznia 2019 r., nr […] umarzająca postępowanie w sprawie obowiązku
podlegania przez odwołującą ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia
pozarolniczej działalności gospodarczej w sporym okresie - podczas gdy z
orzecznictwa sądów wynika, że sąd w postępowaniu cywilnym jest związany treścią
decyzji administracyjnej.
Skarżąca nie precyzuje na czym miałoby polegać i czym miałoby skutkować
podnoszone przez nią związanie sądu decyzją ZUS o umorzeniu wcześniejszego
postępowania kontrolnego - podkreślić zaś należy, że decyzja umarzająca
postępowanie bynajmniej nie jest tożsama z decyzją stwierdzającą podleganie
ubezpieczeniom społecznym. Ponadto, jak już wykazano wcześniej, umorzenie
przez organ rentowy wcześniejszego postępowania wyjaśniającego nie wyłączało
możliwości ponownego przeprowadzenia postępowania kontrolnego i zakończenia
go decyzją merytoryczną, od której przysługiwało prawo wniesienia odwołania do
sądu powszechnego.
Powołany wyżej wyrok Sądu Apelacyjnego w całości zaskarżyła skargą
kasacyjną odwołująca się. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania oparła na podstawie przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w
art. 3989 § 1 pkt 4 (oczywista zasadność skargi kasacyjnej) k.p.c. Zarzuciła, że
I USK 54/24
6
zaskarżone rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego w Krakowie w sposób oczywisty
narusza przepisy prawa materialnego.
Spór w niniejszej sprawie sprowadzał się zasadniczo do oceny, czy skarżąca
spełnia przesłanki do podleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej
działalności gospodarczej, a w szczególności czy skarżąca prowadziła swoją
działalność w sposób zorganizowany, ciągły i w celu zarobkowym.
Zdaniem skarżącej, przeprowadzone przez Sądy obu instancji postępowanie
dowodowe, wykazało, że skarżąca w czasie kiedy była zdolna do pracy świadczyła
usługi, za które otrzymywała zapłatę. W jej ocenie, Sąd drugiej instancji dokonał
błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, co doprowadziło do błędnego
przyjęcia, że skarżąca nie podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu
prowadzonej działalności gospodarczej, podczas gdy z niekwestionowanych
ustaleń Sądu Apelacyjnego w Krakowie wynikało, iż skarżąca świadczyła usługi w
okresach zdolności do pracy i za usługi te otrzymywała wynagrodzenie. Skarżąca
podejmowała czynności związane z poszukiwaniem klientów, a jej działalność
nadal jest prowadzona. Skarżąca powstrzymywała się od pracy jedynie w okresach
orzeczonej niezdolności, a wobec tego jej działalność była prowadzona w sposób
zorganizowany, ciągły i w celu zarobkowym, zaś fakt zadeklarowania maksymalnej
podstawy wymiaru składek pozostawał irrelewantny dla niniejszej sprawy.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna odwołującej się nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do
merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy
przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie (1) występuje istotne
zagadnienie prawne, (2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących
poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, (3)
zachodzi nieważność postępowania lub (4) skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności
wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie powinno zawierać
I USK 54/24
7
argumenty świadczące o tym, że biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie
kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.
Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do
rozpoznania uzasadniony w ten sposób, że skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżąca
wykazała istnienie przesłanki przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989
§ 1 pkt 4 k.p.c.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że przesłanka oczywistej
zasadności skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) spełniona jest wówczas,
gdy zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności
głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi
różnej wykładni (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 marca 2002 r.,
I PKN 341/01, OSNP 2004, Nr 6, poz. 100; z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02,
OSNC 2004, Nr 3, poz. 49). Musi być zatem oczywiste, że ma miejsce
kwalifikowana postać naruszenia prawa, zauważalna prima facie przy
wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, która przesądza o wadliwości
zaskarżonego orzeczenia w stopniu nakazującym uwzględnienie skargi (por. m.in.
postanowienia Sądu Najwyższego z 24 lutego 2012 r., II CSK 225/11, niepubl.;
z 23 listopada 2011 r., III PK 44/11, niepubl.). Powołanie się na przesłankę zawartą
w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. zobowiązuje przy tym skarżącego do przedstawienia
wywodu prawnego, uzasadniającego jego pogląd, że skarga jest oczywiście
uzasadniona, przy czym, o ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, że jej
podstawa jest usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do rozpoznania konieczne jest
wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub
procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy
wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274).
Strona skarżąca nie przedstawiła jakiejkolwiek argumentacji, która mogłaby
wskazywać na oczywistą zasadność wniesionej skargi kasacyjnej. Argumentacja
zawarta w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
opiera się w istocie na polemice z oceną stanu faktycznego i zebranego w sprawie
materiału dowodowego, dokonaną przez Sąd drugiej instancji, wobec czego jest
I USK 54/24
8
niedopuszczalna w świetle treści art. 3983 § 3 k.p.c. W uzasadnieniu wniosku o
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powołano się na dokonanie błędnej
wykładni przepisów prawa materialnego odnoszących się do pojęcia „prowadzenia
działalności gospodarczej”, jednak nie wskazano, na czym ta błędna wykładnia
miałaby polegać. Skarżąca starała się raczej udowodnić, że działalność
odwołującej się wpisywała się w powszechnie przyjęte znaczenie tego pojęcia,
jednak nie wykazał w jakikolwiek sposób, aby Sąd drugiej instancji błędnie je
interpretował. Podkreślić należy, że przesłanka oczywistej zasadności skargi
kasacyjnej jest uzasadniona wówczas, gdy sąd w sposób oczywisty i ewidentny
naruszył przepisy prawa, co skutkowało wydaniem rażąco niesprawiedliwego
rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z taką sytuacją, a
wywody strony skarżącej sprowadzają się do próby podważenia oceny działalności
odwołującej się, a nie do wykazania rażącego naruszenia przepisów prawa.
Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w
art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.
[KK]
[SOP]
