I USK 454/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 2 kwietnia 2026 r.
SSN Jarosław Sobutka
w sprawie z odwołania A.N.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Kielcach
przy udziale P. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w K.
o podstawę wymiaru składek,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w dniu 2 kwietnia 2026 r.,
na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Krakowie z dnia 12 lutego 2025 r., sygn. akt III AUa 1532/21,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
DS
UZASADNIENIE
Decyzją z 5 czerwca 2020 r. (nr […]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych
Oddział w Kielcach stwierdził, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia
społeczne emerytalne, rentowe, wypadkowe i ubezpieczenie zdrowotne A.N., jako
pracownika zatrudnionego u płatnika składek P. sp. z o.o. z siedzibą w K., wynosi
kwoty wskazane w decyzji.
Sąd Okręgowy w Kielcach V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,
wyrokiem z 1 lipca 2021 r. (sygn. akt V U 1721/20), wydanym w sprawie A.N., z
odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Kielcach, z
udziałem P. sp. z o.o. w K., o podstawę wymiaru składek, zmienił zaskarżoną
I USK 454/26
2
decyzję w ten sposób, że przyjął do obliczenia podstawy wymiaru składek na
ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, za okres od września 2019 r.
wynagrodzenie w kwocie 3.500 zł brutto oraz oddalił odwołanie w pozostałym
zakresie, a także zniósł wzajemnie między stronami koszty procesu.
Na skutek apelacji odwołującej, Sąd Apelacyjny w Krakowie III Wydział Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 12 lutego 2025 r. (sygn. akt III AUa
1532/21), oddalił apelację.
Skargę kasacyjna do Sądu Najwyższego od wyroku Sądu Apelacyjnego w
Krakowie wywiodła odwołująca, zaskarżając judykat w całości, zarzucając
rozstrzygnięciu naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub
niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie:
1. art. 78 § 1 k.p. w zw. z art. 41 ust. 12-13 ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych, poprzez błędne przyjęcie, że wynagrodzenie ustalone
aneksem do umowy o pracę z 9 sierpnia 2019 r. (w wysokości 5.900 zł
brutto) było „rażąco zawyżone” i niegodziwe, pomimo braku jednoznacznych
przesłanek do uznania go za pozorne, fikcyjne lub oderwane od realiów
rynkowych;
2. art. 40 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w
razie choroby i macierzyństwa, poprzez jego błędną wykładnię i
zastosowanie do stanu faktycznego, co skutkowało nieuzasadnionym
zakwestionowaniem podstawy wymiaru świadczeń, mimo że zmiana
wymiaru czasu pracy nastąpiła zgodnie z przepisami i była rzeczywista;
3. art. 58 § 2 k.c. w zw. z art. 300 k.p., poprzez błędne uznanie, że
postanowienie umowy o pracę w zakresie ustalenia wynagrodzenia w
wysokości 5.900 zł brutto miesięcznie jest sprzeczne z zasadami współżycia
społecznego i zmierza do obejścia prawa, a w konsekwencji - nieważne,
podczas gdy z materiału dowodowego wynika, że powódka świadczyła
faktycznie pracę w pełnym wymiarze czasu pracy, wykonywała zadania
wymagające odpowiedzialności, koordynacji działań, kontaktów z klientami i
instytucjami zewnętrznymi oraz nadzoru nad finansami firmy, ustalona
wysokość wynagrodzenia była zgodna z rzeczywistym zakresem
I USK 454/26
3
obowiązków, a więc nie naruszała zasad ekwiwalentności świadczeń ani nie
zmierzała do obejścia prawa;
4. art. 5 k.c., przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że
organ rentowy był uprawniony do „częściowej weryfikacji” wysokości
wynagrodzenia ustalonego między stronami stosunku pracy, mimo braku
dowodów na nadużycie prawa lub jego obejście, co prowadzi do
pokrzywdzenia ubezpieczonej i rażąco niesprawiedliwego ograniczenia jej
prawa do świadczeń społecznych, naruszając tym samym zasadę
proporcjonalności i równego traktowania;
5. art. 78 § 1 k.p. w zw. z art. 13 k.p., poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe
zastosowanie tych przepisów, wyrażającą się w uznaniu, że wynagrodzenie
w wysokości 5.900 zł nie odpowiada rodzajowi pracy, kwalifikacjom ani
jakości świadczonej pracy, podczas gdy odwołująca była osobą z
doświadczeniem, pełniącą funkcję asystenta zarządu, wykonywała liczne
zadania strategiczne i operacyjne, w strukturze firmy nie było osoby, której
zakres obowiązków byłby porównywalny, a więc wynagrodzenie nie było
zawyżone, lecz adekwatne i odpowiadające rynkowym standardom w
sektorze prywatnym.
Mając na uwadze powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego
wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie do
ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi kwestię rozstrzygnięcia o
kosztach za wszystkie instancje, w tym także o kosztach postępowania
kasacyjnego, wskazując równocześnie wytyczne, co do kierunku i sposobu
rozstrzygnięcia sprawy.
Skarżąca wniosła także o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,
ponieważ w przedmiotowej sprawie istnieją istotne zagadnienia prawne, które łączą
się z koniecznością rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy kwestii, tj. czy organ
rentowy ma prawo do uznania wynagrodzenia pracownika za rażąco zawyżone w
sytuacji, gdy wynagrodzenie to zostało ustalone w zgodzie z obowiązującymi
przepisami prawa pracy, uwzględniając indywidualne okoliczności zatrudnienia,
takie jak zmiana zakresu obowiązków, a wysokość wynagrodzenia odpowiada
średnim stawkom rynkowym w danej branży?
I USK 454/26
4
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna odwołującej nie mogła zostać przyjęta do rozpoznania.
Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest
sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem
zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji
kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze
skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi
kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,
wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego, w art. 3984 § 2 k.p.c.
wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek
złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg
ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym między innymi na możliwości
odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art.
3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego
wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie
okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu
katalogowi przesłanek.
Ustawodawca konstruując wymagania skargi kasacyjnej, wyodrębnił w
oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia podstaw
kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) oraz obowiązek przedstawienia wniosku o
przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2). Chodzi zatem o dwa
odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele i
podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach postępowania
kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie
podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy
kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do
rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Sąd Najwyższy w
ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające
I USK 454/26
5
przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich
uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana,
aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych
elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać. Skarga
kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem zaskarżenia, realizującym przede
wszystkim interes publiczny, polegający na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie
sądów powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie
wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno koncentrować się na
wykazaniu, iż takie okoliczności w sprawie zachodzą (postanowienia Sądu
Najwyższego: z 31 stycznia 2008 r., II UK 246/07, LEX nr 449007; z 10 marca 2008
r., III UK 4/08, LEX nr 459291; z 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 404134 i z
19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08, LEX nr 406392).
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Skarżąca powołuje się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia
prawnego. Sformułowanie istotnego zagadnienia prawnego, w rozumieniu art.
3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinno przybrać postać porównywalną z formułowaniem
zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości, o którym stanowi na
przykład art. 390 § 1 k.p.c. Chodzi więc o przedstawienie wyraźnych wątpliwości,
co do określonego przepisu lub zespołu przepisów, albo szerzej i bardziej ogólnie –
wątpliwości, co do pewnego uregulowania prawnego. Z przedstawionych przez
wnoszącą skargę istotnego zagadnienia prawnego musi jednak wynikać, jakie są
konkretne problemy prawne, na czym polegają istotne wątpliwości (na przykład
interpretacyjne). Sformułowane zagadnienie powinno zatem odwoływać się w
sposób generalny i abstrakcyjny do treści przepisu, który nie podlega
jednoznacznej wykładni, a którego wyjaśnienie przez Sąd Najwyższy przyczyni się
do rozwoju jurysprudencji i prawa pozytywnego (postanowienia Sądu Najwyższego:
z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000 nr 7-8, poz. 147 i z 16 kwietnia 2008
r., I CZ 11/08, LEX nr 393883). Przedstawienie okoliczności uzasadniających
I USK 454/26
6
rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia
prawnego dotyczyć musi problemu prawnego dotychczas nierozpatrywanego w
judykaturze (tak postanowienia Sądu Najwyższego z 23 maja 2018 r., I CSK 33/18,
LEX nr 2508114 czy z 16 maja 2018 r., II CSK 15/18, LEX nr 2499790). Chodzi o
problem prawny, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w
orzecznictwie Sądu Najwyższego i dla rozwikłania którego dotychczasowe
orzecznictwo jest niewystarczające (postanowienie Sądu Najwyższego z 17
kwietnia 2018 r., I UK 268/17, LEX nr 2508639). Strona skarżąca nie wykazała
istnienia przywoływanej przez siebie przesłanki przedsądu.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego za ugruntowany należy uznać pogląd,
zgodnie z którym cel zawarcia umowy o pracę, w postaci osiągnięcia świadczeń z
ubezpieczenia społecznego, nie jest sprzeczny z ustawą, ale nie może to oznaczać
akceptacji dla nagannych i nieobojętnych społecznie zachowań oraz korzystania ze
świadczeń z ubezpieczeń społecznych w sytuacji zawarcia umowy o pracę na krótki
okres, przed zajściem zdarzenia rodzącego uprawnienie do świadczenia (np.
urodzeniem dziecka) i ustalenia wysokiego wynagrodzenia w celu uzyskania
świadczeń obliczonych od tej podstawy. Taka umowa o pracę jest nieważna, jako
sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Należy przy tym podkreślić, że
samo zawarcie umowy o pracę w okresie ciąży, nawet gdyby głównym motywem
było uzyskanie zasiłku macierzyńskiego, nie jest naganne, ani tym bardziej
sprzeczne z prawem. Jednak w ramach art. 41 ust. 12 i art. 13 ustawy systemowej
organ rentowy może zakwestionować wysokość wynagrodzenia, stanowiącego
podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, jeżeli okoliczności
sprawy wskazują, że zostało wypłacone na podstawie umowy sprzecznej z
prawem, zasadami współżycia społecznego lub zmierzającej do obejścia prawa -
art. 58 k.c. (por. też uchwałę Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2005 r., II UZP 2/05,
OSNP 2005 Nr 21, poz. 338).
Zdaniem Sądu Najwyższego, lektura pisemnych motywów zaskarżonego
wyroku wyraźnie wskazuje, że Sąd II instancji w pełni respektował przedstawioną
wyżej wykładnię, czyniąc z niej podstawę do przeprowadzenia oceny prawnej
ustalonego w sprawie stanu faktycznego, który - co warte podkreślenia - ma w
postępowaniu kasacyjnym wiążący charakter (art. 39813 § 2 k.p.c.).
I USK 454/26
7
Z uwagi na powyższe, wobec nieziszczenia się przesłanki przedsądu, Sąd
Najwyższy - na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. - orzekł jak w sentencji.
DS.
[SOP]
