I USK 403/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Agnieszka Żywicka
Dnia 26 maja 2026 r.
w sprawie z odwołania W.M.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Koszalinie
o rekompensatę,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w dniu 26 maja 2026 r.,
na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonego
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 20 listopada 2024 r.,
sygn. akt III AUa 331/24,
1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2) odstępuje od obciążania W.M. kosztami zastępstwa
procesowego w postępowaniu kasacyjnym,
3) zasądza od Skarbu Państwa - kasa Sądu Apelacyjnego
w Szczecinie na rzecz adwokata M.Ł. kwotę 270 zł (dwieście
siedemdziesiąt złotych) powiększoną o stawkę podatku od
towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy
prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem z 20 listopada 2024 r. po
rozpoznaniu apelacji organu rentowego zmienił zaskarżony wyrok Sądu
Okręgowego w Koszalinie z 18 czerwca 2024 r. i oddalił odwołanie W.M. od decyzji
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Koszalinie z 25 września 2023 r., na
I USK 403/26
2
podstawie której odmówiono W.M. przyznania emerytury z rekompensatą,
albowiem ubezpieczony nie legitymował się 15-letnim okresem pracy w
szczególnych warunkach.
Odwołujący się wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w
Szczecinie, zaskarżając wyrok w całości i opierając skargę na podstawach
naruszenia przepisów postępowania oraz prawa materialnego, a mianowicie: art.
233 § 1 k.p.c. przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i uchybienie
koniecznej wszechstronności rozważenia zebranego w sprawie materiału; art. 473
§ 1 k.p.c. przez bezpodstawne umniejszenie wartości dowodowej dowodów
osobowych w postaci zeznań świadków przy określaniu rzeczywistego charakteru
pracy ubezpieczonego; art. 232 k.p.c. wynikające z niczym nieuzasadnionego
uznania, że ubezpieczony nie wykazał w toku postępowania, że w spornym okresie
charakter jego pracy, mimo literalnego określenia stanowiska jako „traktorzysta”
podpadał pod pracę kierowcy ciągnika; art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008
r. o emeryturach pomostowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2023 r. poz. 1251) przez
błędną jego wykładnię; § 4 ust. 1 w związku z § 2 ust. 1 Rozporządzenia Rady
Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników
zatrudnionych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (Dz.U. Nr
8, poz. 43) przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.
Mając na uwadze podniesione zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie wyroku
Sądu Apelacyjnego w Szczecinie w całości i przekazanie sprawy temu sądowi do
ponownego rozpoznania z jednoczesnym pozostawieniem temu sądowi
rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego oraz o zasądzenie na rzecz
pełnomocnika z urzędu kosztów udzielonej odwołującemu pomocy prawnej w
postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych wobec faktu, że koszty te w
żaden sposób nie zostały przez samego zainteresowanego, ani nikogo
działającego w jego imieniu uiszczone.
Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania strona skarżąca
powołała się na potrzebę wyjaśnienia istotnego zagadnienia prawnego oraz na
potrzebę wykładni przepisów mogących wywołać rozbieżności w orzecznictwie
sądowym, dotyczących przede wszystkim konieczności uwzględniania przez Sądy
przy orzekaniu we wszelkich sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych
I USK 403/26
3
subsumpcji stanów faktycznych dokonywanych wcześniej przez właściwe rzeczowo
organy; potrzeby uwzględniania przy orzekaniu w sprawach ubezpieczeń
społecznych wykładni funkcjonalnej w jej aspektach historycznych (wykładni
historycznej); konieczności odwołania się przy orzekaniu w sprawach z zakresu
ubezpieczeń społecznych do dyrektyw logicznej wykładni prawa w jej aspekcie
porównawczym.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, organ rentowy wniósł o wydanie
postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz o
zasądzenie od ubezpieczonego na rzecz pozwanego kosztów postępowania
kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na przyjęcie do merytorycznego
rozpoznania.
Zgodnie z utrwaloną judykaturą, wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i
jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone
podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do
rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy
powinny być zatem przez stronę skarżącą wyodrębnione, oddzielnie przedstawione
i uzasadnione, a dla spełnienia wymagania z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy
odwołanie się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Sąd Najwyższy w
ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające
przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś szczegółowo podstaw kasacyjnych i
ich uzasadnienia.
Skarga kasacyjna powinna być zatem tak zredagowana i skonstruowana,
aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw,
pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać
(postanowienie Sądu Najwyższego z 25 listopada 2010 r., II PK 80/10, LEX nr
688680).
Skarżący powołał się na dwie przesłanki: konieczność rozstrzygnięcia
zagadnienia prawnego oraz potrzebę wykładni przepisów prawa.
I USK 403/26
4
Zagadnieniem prawnym jest takie zagadnienie, które wiąże się z określonym
przepisem prawa materialnego lub procesowego lub uregulowaniem prawnym,
których wyjaśnienie ma nie tylko znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej
sprawy, ale także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Wskazanie
zagadnienia prawnego uzasadniającego wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej
powinno zatem nastąpić przez określenie przepisów prawa, w związku z którymi
zostało sformułowane i wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych
ocen. Dopiero wówczas Sąd Najwyższy ma podstawę do oceny, czy przedstawione
zagadnienie jest rzeczywiście zagadnieniem "prawnym" oraz czy jest to
zagadnienie "istotne" (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II
CZ 35/01, OSNC 2002 Nr 1, poz. 11; z 13 sierpnia 2002 r., I PKN 649/01, OSNP
2004 Nr 9, poz. 158; z 14 lutego 2003 r., I PK 306/02, Wokanda 2004 nr 7-8, s. 51).
Twierdzenie o występowaniu istotnego zagadnienia prawnego jest uzasadnione
tylko wtedy, kiedy - po pierwsze - przedstawiony problem prawny nie został jeszcze
rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne poglądy w tym
zakresie wynikające z odmiennej wykładni przepisów konstruujących to
zagadnienie (por. postanowienie z 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468)
oraz po drugie - jego wyjaśnienie ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w
ustalonym stanie faktycznym (por. postanowienie z 27 stycznia 2009 r., II PK
248/09, LEX nr 736732). Rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych nie może
się sprowadzać do odpowiedzi na zarzuty skarżącego skierowane pod adresem
zaskarżonego orzeczenia, ani też do odpowiedzi na wątpliwości skarżącego, które
można wyjaśnić za pomocą obowiązujących reguł wykładni bądź w drodze
prostego zastosowania przepisów (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 16
stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP-wkładka 2003 Nr 13, poz. 5).
Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na
twierdzeniu o istnieniu potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt
2 k.p.c.) wymaga wykazania, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść
i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie
lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania na czym
polegają wątpliwości związane z jego rozumieniem oraz przedstawienia
I USK 403/26
5
argumentacji świadczącej, że wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny charakter,
nie należą do zwykłych wątpliwości, które wiążą się z procesem stosowania prawa.
W przypadku, gdy w ramach stosowania tych przepisów powstały już w
orzecznictwie sądów określone rozbieżności, skarżący powinien je przedstawić, jak
też uzasadnić, że dokonanie wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy
(zob.: postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08,
LEX nr 424365; z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, LEX nr 315351). Ponadto
nie można uznać, że w sprawie zachodzi potrzeba wykładni przepisów prawa, jeżeli
Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii prawnej prezentowanej przez
skarżącego, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego
poglądu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 stycznia 2003 r., I PK
230/02, OSNP - wkładka z 2003 r. Nr 13, poz. 5; z dnia 10 marca 2010 r., II UK
363/09, LEX nr 577467; z dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468; z
dnia 19 stycznia 2012 r. I UK 328/11, LEX nr 1215423; z dnia 19 marca 2012 r., II
PK 294/11, LEX nr 1214578).
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz jego
uzasadnienie nie spełniają wyżej opisanych kryteriów. Pełnomocnik skarżącego nie
wyodrębnia uzasadnienia wniosku, co zmusza Sąd Najwyższy do analizowania
całej skargi i poszukiwania w jej treści argumentów za przyjęciem konieczności
rozstrzygnięcia istotnego zagadnienia prawnego bądź potrzeby wykładni przepisów
prawa. We wniosku nie sformułowano żadnego zagadnienia prawnego. Wątpliwości
interpretacyjne skrótowo określone przez pełnomocnika skarżącego nie zostały
odniesione do żadnego przepisu prawa, co także dyskwalifikuje wskazaną
przesłankę przedsądu. Po analizie uzasadnienia skargi można wywieść, że
pełnomocnik skarżącego upatruje potrzebę wykładni przepisów w rozbieżności
między orzeczeniem Sądu pierwszej i drugiej instancji. Takie podejście do
przesłanki przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. jest wadliwe. Rozstrzygnięcie
zagadnienia prawnego lub wątpliwości interpretacyjnych nie może się sprowadzać
do odpowiedzi na zarzuty skarżącego skierowane pod adresem zaskarżonego
orzeczenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 stycznia 2003 r., I PK
230/02, OSNP-wkładka 2003 Nr 13, poz. 5). W orzeczeniu z 24 kwietnia 2003 r., I
PK 557/02, LEX nr 79070, Sąd Najwyższy stwierdził natomiast, że rozbieżność w
I USK 403/26
6
orzecznictwie sądów, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2, nie może być
utożsamiana w sposobie interpretacji lub stosowania przepisów prawnych przez
sąd pierwszej oraz sąd drugiej instancji w związku z orzekaniem w tej samej
sprawie. Przez rozbieżności w orzecznictwie sądów, uzasadniające przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania, należy rozumieć istnienie zróżnicowanych albo
sprzecznych rozstrzygnięć w sprawach o takich samych lub bardzo podobnych
stanach faktycznych, w których mają zastosowanie te same przepisy prawne,
wyłożone lub zastosowane w sposób prowadzący do wydania odmiennych
orzeczeń albo innych decyzji procesowych (postanowienie SN z 17.06.2015 r., III
CSK 59/15, OSNC 2016/2, poz. 29). Skarżący tak rozumianej rozbieżności nie
wykazał.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji
postanowienia, stosownie do art. 3989 § 2 k.p.c. O kosztach postępowania
orzeczono zgodnie z art. 102 k.p.c. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej
udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd Najwyższy orzekł na podstawie § 16 ust. 4
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie
ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów
nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r.,
poz. 763).
M.G.
[a.ł]
