I USK 396/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 4 lutego 2026 r.
SSN Agnieszka Góra-Błaszczykowska
w sprawie z odwołania M.J.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie
o zasiłek chorobowy, zasiłek macierzyński oraz zwrot świadczeń,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w dniu 4 lutego 2026 r.,
na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Okręgowego
w Krakowie z dnia 16 stycznia 2025 r., sygn. akt VII Ua 97/24,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 6 maja 2024 r. Sąd Rejonowy dla Krakowa-Nowej Huty w
Krakowie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawie z wniosku M.J.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Krakowie na skutek
odwołania M.J. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Krakowie
z dnia 8 marca 2019 r., znak […] oraz z dnia 27 czerwca 2019 r., znak […] o zasiłek
chorobowy i zasiłek macierzyński oddalił odwołanie od decyzji z 8 marca 2019 r. w
części dotyczącej odmowy przyznania prawa do zasiłku chorobowego za okres od
2 lutego 2017 r. do 13 października 2017 r. i odmowy prawa do zasiłku
macierzyńskiego za okres od 14 października 2017 r. do 12 października 2018 r.
oraz obowiązku zwrotu tych nienależnie pobranych świadczeń w łącznej kwocie
161 012,46 zł wraz z odsetkami liczonymi od kwoty 161 012,46 zł za okres od dnia
I USK 396/26
2
doręczenia decyzji z 8 marca 2019 r. do dnia zwrotu kwoty nienależnie pobranego
świadczenia (pkt I), w pozostałej części umorzył postępowanie dotyczące
odwołania od decyzji z 8 marca 2019 r. w związku z wydaniem decyzji z
27 czerwca 2019 r. (pkt II) oraz zasądził od odwołującej się M.J. na rzecz Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa
procesowego z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia
uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (pkt III).
Wyrokiem z 16 stycznia 2025 r., sygn. akt VII Ua 97/24, Sąd Okręgowy w
Krakowie oddalił apelację odwołującej się od wyroku Sądu Rejonowego.
Sąd Okręgowy w całości podzielił ustalenia faktyczne i poglądy prawne Sądu
pierwszej instancji, uznając je za własne.
Sąd Okręgowy zważył, iż prawomocny wyrok Sądu Apelacyjnego w
Krakowie z 19 stycznia 2023 r., sygn. akt III AUa 1707/19, na mocy art. 365 § 1
k.p.c. wiąże Sąd Okręgowy w przedmiotowej sprawie, w konsekwencji przesądza o
kwestii, iż odwołująca nie podlegała ubezpieczeniom w spornym okresie. Kwestia ta
miała znaczenie prejudycjalne w kontekście prawa do zasiłków (chorobowego i
macierzyńskiego). Sąd drugiej instancji podkreślił, iż wobec rozstrzygnięcia
wskazanego wyżej bezwzględnie zasadna była odmowa prawa do zasiłków dla
odwołującej za sporne okresy. W tym zakresie, mimo zaskarżenia apelacją wyroku
w całości, środek odwoławczy nie zawiera żadnej argumentacji, zatem kwestia ta
nie była dalej omawiana, jako oczywista.
Następnie Sąd odwoławczy zaznaczył, iż błędne było twierdzenie
odwołującej się, że została wyłączona z ubezpieczeń społecznych jedynie za
pewien okres prowadzenia działalności gospodarczej, tj. od 1 października 2016
roku do 1 lutego 2017 r., ponieważ powyższym wyrokiem Sąd Apelacyjny zmienił
zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z 24 września 2019 r., sygn. akt
VII U 548/19 i oddalił odwołanie M.J. od decyzji z 13 grudnia 2018 r. stwierdzającej,
że M.J. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie podlega
obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i
dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od 1 października 2016 r. A zatem, jak
należy przyjąć, odwołująca się została wyłączona z obowiązkowych ubezpieczeń
społecznych oraz dobrowolnego chorobowego, jako osoba prowadząca
I USK 396/26
3
pozarolniczą działalność gospodarczą od 1 października 2016 roku do 13 grudnia
2018 r., tj. do dnia wydania decyzji organu rentowego, był to jednocześnie dzień
następujący po dniu, w którym odwołującą zakończyła pobieranie zasiłku
macierzyńskiego.
Za niezasadny uznał Sąd odwoławczy zarzut apelującej, że Sąd Rejonowy
dopuścił się naruszenia art. 365 § 1 k.p.c. w ten sposób, iż oparł ustalenia
dotyczące realizacji przesłanek orzeczenia obowiązku zwrotu nienależnie
pobranych świadczeń na ustaleniach poczynionych przez Sąd Apelacyjny w
Krakowie (sygn. III AUa 1707/19) w sprawie podlegania przez odwołującą
ubezpieczeniom z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, podczas gdy Sąd
rozpoznający spór o obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń był
zobowiązany samodzielnie ustalić zrealizowanie się przesłanek z art. 84 ust 2
ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Sąd drugiej instancji podkreślił, że
sąd rozpoznający sprawę o zwrot nienależnie pobranego świadczenia nie jest
związany oceną stanu faktycznego przyjętego za podstawę wyrokowania w sprawie
dotyczącej podlegania ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu chorobowemu.
W każdym bowiem przypadku, w którym przyjmuje się, że świadczenie
ubezpieczeniowe zostało nienależnie pobrane w rozumieniu art. 84 ust. 2 ustawy
systemowej i w związku z tym podlega zwrotowi na podstawie art. 84 ust. 1 tej
ustawy, taka konkluzja musi zostać poprzedzona dokonaniem wyczerpujących
ustaleń faktycznych, dotyczących stanu świadomości osoby pobierającej
świadczenie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 2022 r., II USKP
156/21). Sąd drugiej instancji podzielił również stanowisko, że niewątpliwie inny jest
przedmiot sprawy o podleganie ubezpieczeniom społecznym, a inny o zwrot
nienależnie pobranych świadczeń. Stąd sama prawomocna decyzja stwierdzająca
brak tytułu do podlegania ubezpieczeniom społecznym nie przesądza a priori, że
mamy do czynienia z nienależnie pobranym świadczeniem, o którym mowa w
art. 84 ustawy systemowej, także jeżeli prawomocność ta jest skutkiem
prawomocnego wyroku sądu.
Sąd Rejonowy przeprowadził własne postępowanie dowodowe, w tym
miedzy innymi dowód z przesłuchania odwołującej w charakterze strony, zatem
brak jest podstaw do przyjęcia, iż jego ustalenia opierały się wyłącznie na
I USK 396/26
4
prawomocnym wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 19 stycznia 2023 r. (sygn.
III AUa 1707/19) i dokonanych przez ten Sąd ustaleniach. Inną kwestią jest, iż
ustalenia Sądu Rejonowego są zbieżne z ustaleniami dokonanymi przez sąd
II instancji w prawomocnie zakończonej sprawie VII U 548/19 (III AUa 1707/19).
Z tego tytułu trudno jednak czynić Sądowi Rejonowemu zarzut, bowiem znaczy to
tylko tyle, iż dowody dostępne w niniejszej sprawie, jak i tej prejudycjalnej, zostały
ocenione tak samo.
Sąd Okręgowy ocenił również, że sąd pierwszej instancji wnikliwie
przeprowadził postępowanie dowodowe, ocenił całokształt materiału dowodowego,
i z tej oceny wyciągnął wnioski logicznie poprawne, zgodne z zasadami
doświadczenia życiowego, w żaden sposób nie naruszając przepisów
postępowania, w tym art. 233 § 1 k.p.c. Sąd Rejonowy trafnie dokonał tej oceny w
odniesieniu do chwili wypłaty tego świadczenia, a nie z perspektywy okoliczności,
które wystąpiły po zakończeniu jego wypłacania przez organ rentowy.
Również niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 321 § 1 k.p.c. Sąd
Rejonowy zbadał w sprawie to, co stanowiło przedmiot postępowania w sprawie o
zwrot nienależnego świadczenia (świadomość skarżącej co do przesłanek
warunkujących jej podleganie ubezpieczeniom, a w konsekwencji nieprzysługiwania
jej zasiłku chorobowego i macierzyńskiego), kwestia podlegania ubezpieczeniom
została już bowiem przesądzona. Wbrew stanowisku apelującej, Sąd Rejonowy nie
naruszył zakazu orzekania ponad żądanie.
Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyła skargą kasacyjną odwołująca się w
całości. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oparto
na podstawie przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
Strona skarżąca wskazała, że skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego w Krakowie
w sposób oczywisty narusza przepisy prawa procesowe oraz prawa materialnego,
które zostały szeroko opisane przez stronę skarżącą w uzasadnieniu wniosku o
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie
postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
I USK 396/26
5
oddalenie skargi kasacyjnej -w wypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna odwołującej się nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do
merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy
przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie (1) występuje istotne
zagadnienie prawne, (2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących
poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, (3)
zachodzi nieważność postępowania lub (4) skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności
wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty
świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie
kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.
Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do
rozpoznania uzasadniony w ten sposób, że skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżąca
wykazała istnienie przesłanki przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989
§ 1 pkt 4 k.p.c.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że przesłanka oczywistej
zasadności skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) spełniona jest wówczas,
gdy zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności
głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi
różnej wykładni (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 marca 2002 r.,
I PKN 341/01, OSNP 2004, Nr 6, poz. 100; z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02,
OSNC 2004, Nr 3, poz. 49). Musi być zatem oczywiste, że ma miejsce
kwalifikowana postać naruszenia prawa, zauważalna prima facie przy
wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, która przesądza o wadliwości
zaskarżonego orzeczenia w stopniu nakazującym uwzględnienie skargi (por. m.in.
postanowienia Sądu Najwyższego z 24 lutego 2012 r., II CSK 225/11, nie publ.;
I USK 396/26
6
z 23 listopada 2011 r., III PK 44/11, nie publ.). Powołanie się na przesłankę,
zawartą w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., zobowiązuje przy tym skarżącego do
przedstawienia wywodu prawnego, że skarga jest oczywiście uzasadniona.
W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie
przedstawiono jakiejkolwiek argumentacji, która mogłaby uzasadniać stwierdzenie,
że Sąd Apelacyjny dopuścił się oczywistego i rażącego naruszenia prawa, które
doprowadziło do wydania oczywiście niesłusznego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie
wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania sprowadza się do polemiki z
oceną stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy i przedstawienia przez skarżącą
własnej, wybiórczej oceny elementów stanu faktycznego, dotyczącej jej
działalności.
Należy podkreślić, że sądy obu instancji przedstawiły argumentację leżącą u
podstaw przyjętego rozstrzygnięcia i dokonały kompleksowej oceny dowodów
zebranych w sprawie. Odwołująca się nie przedstawia argumentów prawnych, które
mogłyby wykazać, że Sąd drugiej instancji dopuścił się kwalifikowanego naruszenia
prawa; w skardze powielono w znacznej części zarzuty sformułowane już w
apelacji. Strona skarżąca stara się podważyć ocenę stanu faktycznego niniejszej
sprawy pod pozorem zarzutów naruszenia prawa procesowego i materialnego.
Nie sposób zatem uznać, aby strona skarżąca wykazała oczywistą
zasadność skargi kasacyjnej.
Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w
art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.
[KK]
[SOP]
I USK 396/26
7
