I USK 33/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Bohdan Bieniek
Dnia 21 maja 2025 r.
w sprawie z odwołania Ł. B.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Zabrzu
o zasiłek chorobowy,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 21 maja 2025 r.,
skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach
z dnia 10 października 2024 r., sygn. akt XI Ua 11/24,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy, wyrokiem z dnia 6 lutego 2024 r. w sprawie I USKP 102/23,
uchylił wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 21 czerwca 2022 r. i
przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o
kosztach postępowania kasacyjnego.
Sąd Okręgowy w Katowicach, wyrokiem z dnia 10 października 2024 r.,
ponownie oddalił apelację Ł. B. od wyroku Sądu Rejonowego w Chorzowie z dnia
31 stycznia 2022 r., oddalającego jego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych Oddziału w Zabrzu z dnia 12 września 2018 r. odmawiającej mu
prawa do zasiłku chorobowego z funduszu chorobowego za okres od 25 kwietnia
2018 r. do 4 lipca 2018 r. oraz zobowiązującej go do zwrotu nienależnie pobranego
zasiłku chorobowego za wskazane okresy.
I USK 33/25
2
Sąd Okręgowy uzupełnił postępowanie dowodowe i dopuścił dowód z opinii
biegłych z zakresu psychiatrii i psychologii na okoliczność ustalenia, czy stan
zdrowia psychicznego skarżącego (w stosunku, do którego od 2010 r. stwierdzano
zaburzenia depresyjno-lękowe i zaburzenia osobowości) zakłócił rozeznanie
skarżącego co do znaczenia podjętej czynności zgłoszenia fikcyjnego wznowienia
działalności gospodarczej.
W przedstawionej Sądowi opinii stwierdzono, że stan zdrowia
ubezpieczonego w żaden sposób nie zakłócał jego rozeznania co do znaczenia
podjętej czynności zgłoszenia fikcyjnego wznowienia działalności gospodarczej.
Całość zebranego materiału klinicznego wskazywała na to, że ubezpieczony z
uwagi na stan psychiczny, funkcjonowanie psychospołeczne oraz poziom
sprawności funkcji intelektualnych i poznawczych w okresie objętym tezą
dowodową był w stanie podjąć racjonalną decyzję dotyczącą swojej działalności
gospodarczej, potrafił także należycie ocenić swoje postępowanie oraz przewidzieć
jego konsekwencje. Z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością - zdaniem
biegłych - należało przyjąć, że ze względu na stan psychiczny niemożliwe było, by
we wskazanych okolicznościach odwołujący się działał nieświadomie, bowiem był
zdolny do świadomego i swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia woli.
Mając powyższe na uwadze, a także wcześniejsze ustalenia, Sąd Okręgowy
uznał, że skoro w myśl prawomocnej decyzji organu rentowego z dnia 16 sierpnia
2018 r. ubezpieczony nie podlegał ubezpieczeniom społecznym z tytułu
działalności gospodarczej wznowionej w dniu 30 września 2015 r. i nie miał w
spornym okresie innego tytułu ubezpieczeń, przeto nie przysługiwał mu zasiłek
chorobowy. Wystąpienie przez niego o to świadczenie z powołaniem się na
pozorowaną działalność gospodarczą stanowiło jednoznacznie świadome
wprowadzenie w błąd organu rentowego. A wobec osoby, która uzyskała prawo do
świadczenia z ubezpieczenia społecznego w wyniku wprowadzenia organu
rentowego w błąd lub innego bezprawnego działania nie stosuje się zasady
ochrony praw nabytych.
Skargę kasacyjną wywiódł pełnomocnik powoda, zaskarżając wyrok Sądu
Okręgowego w całości. We wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania wskazał na jej
oczywistą zasadność z uwagi na naruszenie przez Sąd Okręgowy art. 365 § 1
I USK 33/25
3
k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., przez przyjęcie związania prawomocnym
wyrokiem Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 23 maja 2019 r. w sprawie XI U
1858/18, zgodnie z którym odwołujący nie podlegał w spornym okresie
ubezpieczeniom społecznym od 30 września 2015 r. do nadal, albowiem w okresie
tym nie prowadził działalności gospodarczej, w zakresie wykraczającym poza
uregulowanie art. 365 § 1 k.p.c., to jest w zakresie dotyczącym uznania, iż miał
świadomość, że deklarując działalność gospodarczą, manipulując wysokością
składek i nie wnosząc o rentę mimo przewlekłej niezdolności do pracy wprowadza
organ rentowy w błąd co do istnienia tytułu ubezpieczenia w postaci prowadzenia
działalności gospodarczej, by dzięki temu pobierać wysokie i nienależne zasiłki
chorobowe.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł jedynie o
oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego na
rzecz ZUS w związku ze sporządzeniem i wniesieniem odpowiedzi na skargę
kasacyjną oraz ewentualnymi innymi czynnościami procesowymi według norm
przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie może być przyjęta do rozpoznania.
Przewidziana w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. oczywista zasadność skargi
kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz
szczegółowych rozważań, wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają
uwzględnienie skargi. W wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga
kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentacje
prawną, wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to
twierdzenie. Powinna w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia
prawa materialnego i procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie,
przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej.
Nie doszło do kwalifikowanego naruszenia art. 365 § 1 k.p.c. w związku z
art. 391 § 1 k.p.c., polegającego na wykroczeniu poza zakres prawomocności
materialnej wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 23 maja 2019 r.
I USK 33/25
4
oddalającego odwołanie od decyzji z 16 sierpnia 2018 r., w której organ rentowy
uznał, że odwołujący się nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym
od 30 września 2015 r. i uznaniu, że jego moc wiążąca dotyczy także oceny, że
prawomocny wyrok tego Sądu jest wystarczającą podstawą do uznania, że
odwołujący się miał świadomość, że deklarując działalność gospodarczą,
manipulując wysokością składek i nie wnosząc o rentę mimo przewlekłej
niezdolności do pracy wprowadza organ rentowy w błąd co do istnienia tytułu
ubezpieczenia w postaci prowadzenia działalności gospodarczej, by dzięki temu
pobierać wysokie i nienależne zasiłki chorobowe.
Sąd Okręgowy uznał, że jest związany powyższym wyrokiem w zakresie
ustalenia, że odwołujący się od 30 września 2015 r. nie podlega obowiązkowym
ubezpieczeniom społecznym, albowiem w okresie tym nie prowadził działalności
gospodarczej. Sąd ten dokonał natomiast samodzielnej oceny ustalonych
okoliczności faktycznych w kontekście art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 13
października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z
2025 r. poz. 350, dalej jako ustawa systemowa), przyjmując, że skoro odwołujący
się nie prowadził od 30 września 2015 r. działalności gospodarczej, to zgłoszenie
jej wznowienia od tego dnia miało na celu nie rzeczywiste prowadzenie działalności
(do której z racji stanu zdrowia nie był zdolny), ale uzyskanie wysokich świadczeń z
ubezpieczenia społecznego, a tym samym odwołujący się wprowadził w błąd organ
rentowy co do posiadania tytułu do objęcia ubezpieczeniem chorobowym.
W wyroku z dnia 6 lutego 2024 r., I USKP 102/23, Sąd Najwyższy wskazał,
że z wiążących ustaleń faktycznych (art. 39813 k.p.c.) wynika, że w momencie
zgłoszenia przez skarżącego wznowienia działalności gospodarczej wystąpiły dwa
elementy: zadeklarowanie nieznajdującej pokrycia w przewidywanych zyskach
wysokiej podstawy wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne (9.850 zł) oraz
świadomość istnienia przeszkód do prowadzenia tej działalności ze względu stan
zdrowia. W związku zaś z uzyskaniem opinii biegłych z zakresu psychiatrii i
psychologii, uzasadnione okazały się podstawy do oceny, że zamiarem skarżącego
nie było prowadzenie działalności gospodarczej a zgłoszenie wznowienia
działalności gospodarczej świadomie zmierzało do wprowadzenia organu
rentowego w błąd celu uzyskania nienależnych świadczeń.
I USK 33/25
5
Mając na uwadze powyższe i uznając, że skarżący nie wykazał powoływanej
przesłanki przedsądu, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.
Z treści wniosku zgłoszonego w odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wynika,
aby pełnomocnik domagał się zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w
przypadku nieprzyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Żądanie zasądzenia
kosztów w postępowaniu kasacyjnym odnosiło się wyłącznie do wydania wyroku
oddalającego skargę - w razie przyjęcia jej do rozpoznania. Wobec tego koszty
odpowiedzi na skargę kasacyjną, w której nie wskazano argumentów dotyczących
przyczyn kasacyjnych (art. 3989 § 1 k.p.c.), uzasadniających odmowę przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie mogą być uznane - w razie odmowy przyjęcia
skargi do rozpoznania - za koszty celowej obrony w rozumieniu art. 98 § 1 k.p.c. w
związku z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 39821 k.p.c.
AGM
[a.ł]
