I USK 199/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Jarosław Sobutka
Dnia 5 lutego 2026 r.
w sprawie z odwołania S.S.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku
o ustalenie istnienia bądź nieistnienia podlegania ubezpieczeniom chorobowym,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w dniu 5 lutego 2026 r.,
na skutek skargi kasacyjnej odwołującej się od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Gdańsku z dnia 12 czerwca 2024 r., sygn. akt III AUa 1371/22,
I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
II. zasądza od S.S. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
Oddziału w Gdańsku kwotę 240,00 (dwieście czterdzieści)
złotych, wraz z ustawowymi odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c. -
tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego
w postępowaniu kasacyjnym.
DS
UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku, decyzją z 3 lutego
2021 r. (Nr […], znak […]) stwierdził, że S.S., jako osoba prowadząca pozarolniczą
działalność gospodarczą, niemająca ustalonego prawa do renty, z tytułu
niezdolności do pracy, dla której podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia
społeczne stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa niż 60% przeciętego
I USK 199/26
2
miesięcznego wynagrodzenia, podlega w okresie od 23 kwietnia 2020 r. do 30
czerwca 2020 r. dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.
Decyzją z 12 lutego 2021 r. (Nr […], znak […]), Zakład Ubezpieczeń
Społecznych Oddział w Gdańsku stwierdził, że P.S., z tytułu współpracy przy
prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej, u płatnika składek S.S.,
podlegał dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w okresie od 23 kwietnia
2020
r.
do
30
czerwca
2020 r.
Sąd Okręgowy w Gdańsku VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,
wyrokiem z 13 czerwca 202 r. (sygn. akt VII U 1229/21), wydanym w sprawie S.S. i
P.S., na skutek odwołań od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku,
o ustalenie podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, jako osoby
prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą oraz ustalenie podlegania
dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, jako osoby współpracującej z osobą
prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarcza: oddalił odwołania i zasądził od
odwołującej S.S., na rzecz organu rentowego kwotę 180 zł, tytułem zwrotu kosztów
zastępstwa procesowego oraz zasądził od odwołującego P.S., na rzecz organu
rentowego kwotę 180 zł, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Na skutek apelacji odwołujących, Sąd Apelacyjny w Gdańsku III Wydział
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 12 czerwca 2024 r. (sygn. akt
III AUa 1371/22): oddalił apelacje i zasądził od odwołujących, na rzecz organu
rentowego, kwoty po 240 zł, wraz z odsetkami, o których stanowi art. 98 § 11 k.p.c.,
tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.
Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, do Sądu
Najwyższego wywiedli odwołujący, zaskarżając judykat w całości, zarzucając
rozstrzygnięciu rażące naruszenie prawa procesowego, które to uchybienie miało
istotny wpływ na wynik sprawy, tzn. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 oraz art. 378
§ 1 i art. 382 k.p.c., polegające na przejęciu przez Sąd II instancji za własne,
ustaleń faktycznych Sądu Okręgowego w Gdańsku, bez szczegółowych
merytorycznych rozważań, pozwalających na uzyskanie przekonania, że sposób
rozumowania Sądu i dokonana ocena materiału dowodowego, w sytuacji gdy
I USK 199/26
3
zarzuty apelacji obejmowały przede wszystkim sprzeczność ustaleń Sądu I instancji
ze zgromadzonym materiałem dowodowym, zostały przeprowadzone prawidłowo
co skutkowało tym, że zarzuty apelacyjne w ten sposób nie zostały rozpoznane.
W związku z powyższym, skarżący wnieśli o:
1. uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, jak również poprzedzającego go
wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku (w przypadku stwierdzenia podstaw)
i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi w innym
składzie;
2. przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania;
3. zasądzenie od organu rentowego, na rzecz powodów, kosztów
postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm
przepisanych;
4. rozpoznanie sprawy również pod nieobecność pełnomocnika skarżących.
Skarżący, we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
wskazali, że istnieje konieczność rozpatrzenia przez Sąd naruszenia przepisów
prawa procesowego, zwłaszcza art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c. oraz
art. 378 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c., polegającego na przejęciu przez Sąd II instancji
za własne ustaleń faktycznych Sądu I instancji, bez szczegółowych merytorycznych
rozważań w tej kwestii, w sytuacji gdy zarzuty apelacji obejmowały sprzeczność
ustaleń Sądu I instancji ze zgromadzonym materiałem dowodowym, co skutkowało
tym, że zarzuty apelacyjne w ten sposób nie zostały rozpoznane. Dla skarżących
najistotniejszą kwestią, która powoduje konieczność poddania ocenie przez Sąd
Najwyższy działań Sądów obydwu instancji, jest fakt nieuprawnionego
wartościowania „wersji” organu rentowego, jako prawidłowej i poddaniu
niedozwolonej eliminacji wskazań ubezpieczonego. Analiza zaskarżonych wyroków,
zdaniem skarżących prowadzi do konkluzji, że Sądy w istocie bezapelacyjnie
przyjęły twierdzenia i argumentację organu rentowego, w zupełności pomijając
racje i stanowisko powodów.
Pismem z 29 października 2024 r., wykonując zobowiązanie z 9 października
2024 r. Sądu odwoławczego, pełnomocnik skarżących uzupełniła skargę kasacyjną
I USK 199/26
4
o wykazanie wartości przedmiotu zaskarżenia, która wynosiła kolejno, dla
skarżącego P.S. 4.248 zł, a dla skarżącej S.S. 13.968 zł.
W odpowiedzi na wywiedzioną skargę kasacyjną organ rentowy wniósł
o wydanie postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania, ewentualnie oddalenie skargi kasacyjnej - w przypadku jej przyjęcia i
zasądzenie od spółki na rzecz organu rentowego zwrotu kosztów postępowania
kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Postanowieniem z 4 grudnia 2024 r. (sygn. akt III AUa 1371/22), Sąd
Apelacyjny w Gdańsku odrzucił skargę kasacyjną P.S., wskazując w uzasadnieniu,
że wartość przedmiotu zaskarżenia, która została określona na kwotę 4.248 zł, nie
spełnia wymogów z art. 3982 § 1 k.p.c., co w konsekwencji prowadzi do jej
niedopuszczalności.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna wywiedziona w niniejszej sprawie, nie kwalifikuje się do
dalszego przyjęcia i jej merytorycznego rozpoznania.
Podkreślić należy, że skarga kasacyjna podlega badaniu (na etapie
przedsądu) w zakresie spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie z
art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność
postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając
na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu,
ustawodawca zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek
zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne.
Ograniczenie przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w
konsekwencji, zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i
I USK 199/26
5
procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być
zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem
wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej
sprawie, nawet takiej, w której prawomocne orzeczenie zostało wydane w
warunkach błędu w subsumpcji, czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga
kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd
Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a
jego zadaniem nie jest przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w
zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie.
Ustawodawca konstruując wymagania skargi kasacyjnej, wyodrębnił w
oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia podstaw
kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek przedstawienia wniosku o
przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2). Chodzi zatem o dwa
odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele i
podlegają ocenie Sądu Najwyższego na różnych etapach postępowania
kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie
podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy
kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do
rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą
być przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione,
czego w niniejszej sprawie zabrakło. Dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c.
nie wystarczy więc odwołanie się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo
choć dla obu tych przesłanek argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy, w
ramach przedsądu, bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające
przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich
uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana,
aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych
elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać. Skarga
kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem zaskarżenia realizującym przede
wszystkim interes publiczny, polegający na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie
sądów powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie
wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno koncentrować się na
I USK 199/26
6
wykazaniu, że takie okoliczności w sprawie zachodzą (postanowienia Sądu
Najwyższego: z 31 stycznia 2008 r., II UK 246/07, LEX nr 449007; z 10 marca
2008 r., III UK 4/08, LEX nr 459291; z 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr
404134 i z 19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08, LEX nr 406392).
Formułując wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania strona
skarżąca wskazała jedynie, że „istnieje konieczność rozpatrzenia przez Wysoki
Sąd naruszenia przepisów prawa procesowego, zwłaszcza art. 233 § 1 w zw. z
art. 391 oraz art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c. (…)”. Nie sprecyzowała jednak w żadnym
razie swojego stanowiska – zgodnie z wymogami wynikającymi z przepisu art. 3989
§ 1 k.p.c.
Na marginesie należy także zwrócić uwagę, że w sytuacji, gdy skarga
kasacyjna nie zarzuca obrazy jakiegokolwiek przepisu prawa materialnego,
stanowiącego podstawę wyrokowania sądu odwoławczego – tak jak to ma miejsce
w niniejszej sprawie, to w konsekwencji nie jest możliwa ocena, czy naruszenie
przepisów prawa procesowego wskazanych przez nią w podstawie kasacyjnej
mogło mieć - rzeczywiście - istotny wpływ na wynik sprawy, czego wymaga
art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. Nie chodzi przy tym o czysto teoretyczną możliwość
takiego wpływu, lecz o wykazanie, że w okolicznościach danej sprawy ten wpływ
był (mógł być) realny, a można to stwierdzić dopiero wówczas, gdy w skardze
zostanie podniesiony adekwatny w konkretnych okolicznościach faktycznych zarzut
obrazy prawa materialnego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 czerwca
2025 r. I PSK 31/25, Legalis nr 3262621).
Poza tym, zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., w aktualnym stanie
prawnym, nie może stanowić skutecznej podstawy kasacyjnej (zob. postanowienie
Sądu Najwyższego z 17 lipca 2025 r., I CSK 2569/24, Legalis nr 3245232). Przepis
art. 3983 § 3 k.p.c. wprawdzie nie wskazuje expressis verbis konkretnych
przepisów, których naruszenie, w związku z ustalaniem faktów i przeprowadzaniem
oceny dowodów, nie może być przedmiotem zarzutów wypełniających drugą
podstawę kasacyjną, nie ulega jednak wątpliwości, że obejmuje on art. 233 § 1
k.p.c., bowiem właśnie ten przepis określa kryteria oceny wiarygodności i mocy
I USK 199/26
7
dowodów (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 5 grudnia 2024 r. III USK
368/23, Legalis nr 3168652).
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2
k.p.c., odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach
postępowania orzeczono po myśli art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c., w
kwocie ustalonej na podstawie § 10 ust. 4 pkt 2 w związku z § 9 ust. 2
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat
za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.), a w zakresie
odsetek art. 98 § 11 k.p.c.
DS.
[SOP]
