I USK 194/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 17 grudnia 2025 r.
SSN Agnieszka Góra-Błaszczykowska
w sprawie z odwołania Z. B. i M. B.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie
o wydanie zaświadczenia,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 17 grudnia 2025 r.,
skargi kasacyjnej odwołujących się od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie
z dnia 12 grudnia 2024 r., sygn. akt III AUa 1742/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. odstępuje od obciążania odwołujących się kosztami
zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 12 grudnia 2024 r., sygn. akt III AUa 1742/22, Sąd Apelacyjny w
Krakowie oddalił apelację Z. B. i M. B. od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z
20 września 2022 r., sygn. akt VII U 2846/21, którym Sąd pierwszej instancji oddalił
odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Krakowie z 23
lipca 2021 r.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie decyzją z 23 lipca
2021 r., działając w oparciu o art. 83b ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o
systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2021 r., poz. 423) w zw. z art. 219
I USK 194/25
2
k.p.a., odmówił Z. B. i M. B. wydania zaświadczenia o treści żądanej jak we
wniosku z 5 lipca 2021 r.
Odwołania od powyższej decyzji wnieśli Z. B. i M. B. i domagali się uchylenia
ww. decyzji i wydania im zaświadczenia.
Sąd Okręgowy w Krakowie wyrokiem z 20 września 2022 r., sygn. akt VII U
2846/21: oddalił odwołania wnioskodawców i nie obciążył ich kosztami
postępowania; przyznał od Skarbu Państwa zwrot kosztów pomocy prawnej
udzielonej przez adwokata z urzędu.
Apelację od tego wyroku wnieśli odwołujący się, zarzucając mu naruszenie
art. 5 k.c.
Sąd Apelacyjny oddalił apelację jako niezasadną.
Sąd drugiej instancji wskazał, że w pełni podziela i przyjmuje za własne
zarówno poczynione przez Sąd pierwszej instancji ustalenia faktyczne, jak i ocenę
prawną przedstawioną w sposób wyczerpujący w uzasadnieniu zaskarżonego
wyroku, czyniąc je - na podstawie art. 387 § 21 pkt 1 i 2 k.p.c. - podstawą własnego
rozstrzygnięcia.
Decyzja o odmowie wydania zaświadczenia o wyrażeniu zgody na
wykreślenie hipoteki przymusowej (ustanowionej w celu zabezpieczenia
nieopłaconych przez odwołującego się należności z tytułu składek) wydana została
na podstawie art. 83b ust 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie
ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 219 k.p.a. Z ww. przepisów wynika, że gdy
Zakład nie może wydać zaświadczenia o żądanej treści, to wydaje decyzję o
odmowie wydania zaświadczenia, od której przysługuje odwołanie do właściwego
sądu. Zgodnie z art. 26 ust 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dla
zabezpieczenia należności z tytułu składek Zakładowi przysługuje hipoteka
przymusowa na wszystkich nieruchomościach dłużnika. Podstawą ustanowienia
hipoteki przymusowej jest doręczona decyzja o określeniu wysokości należności z
tytułu składek.
W niniejszej sprawie organ rentowy wydał decyzję określającą wysokość
należności z tytułu składek, doręczył ją płatnikowi składek M. B. oraz małżonkowi
dłużnika, czyli odwołującej się Z. B. Hipoteka na zabezpieczenie należności
określonych w decyzji została ustanowiona na nieruchomości płatnika 29 kwietnia
I USK 194/25
3
2011 r. Decyzja z 5 października 2010 r., która stanowiła podstawę ustanowienia
zabezpieczenia hipotecznego, była już przedmiotem oceny Sądu Okręgowego w
Krakowie, który wyrokiem z 21 stycznia 2013 r. oddalił odwołanie odwołujących, a
wyrokiem z 17 października 2013 r. (sygn. III AUa 375/13) Sąd Apelacyjny w
Krakowie oddalił apelację odwołujących się od tego wyroku. Tym samym decyzja
określająca wysokość zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek jest ostateczna i
prawomocna. Odwołujący się nie dokonał spłaty należności określonych w
prawomocnej decyzji i zabezpieczonych hipoteką przymusową. Należności te są
nadal wymagalne, tym samym organ rentowy nie może wydać zaświadczenia
zgodnie z żądaniem odwołujących.
Organ administracyjny wydaje zaświadczenie w celu potwierdzenia
zaistniałego stanu faktycznego, czyli nie może potwierdzić, iż należności z tytułu
składek wygasły, jeśli nadal figurują na koncie płatnika składek M.B.. Wbrew
stanowisku odwołujących się, art. 5 k.c. nie może znaleźć zastosowania w sprawie,
gdyż przepis ten może znaleźć zastosowanie jedynie w sprawach z zakresu prawa
cywilnego, natomiast niniejsza sprawa ma charakter publicznoprawny. Klauzula z
art. 5 k.c. (zasad współżycia społecznego) nie jest normą nadrzędną, która
pozwalałaby na zastępowanie szczegółowych instytucji prawa cywilnego, a tym
bardziej instytucji z innych działów prawa, w tym z zakresu prawa ubezpieczeń
społecznych. Przepisy ubezpieczeń społecznych mają charakter bezwzględnie
obowiązujący, nie ma możliwości wykładania ich na korzyść wnioskodawcy z
uwzględnieniem zasad słuszności. Sąd Apelacyjny w całości podzielił stanowisko
Sądu pierwszej instancji zarówno w zakresie rekonstrukcji okoliczności faktycznych
sprawy, jak też interpretacji podstawy prawnej rozstrzygnięcia.
Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyli skargą kasacyjną odwołujący się w
całości. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oparto
na podstawie przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt 4
(oczywista zasadność skargi kasacyjnej) k.p.c.
Strona skarżąca wskazała, że skarga zasługuje na przyjęcie do rozpoznania,
ponieważ uchybienia, jakich dopuścił się Sąd drugiej instancji, miały charakter
kwalifikowany, a zaskarżony wyrok jest sprzeczny z zasadniczymi i
niepodlegającymi różnej wykładni przepisami. Zaskarżone rozstrzygnięcie w
I USK 194/25
4
sposób oczywisty narusza przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ
na treść orzeczenia. Zdaniem odwołujących się, w sprawie niniejszej bez
dokonania głębszej analizy jest oczywiste, że wskazane podstawy skargi zasługują
na uwzględnienie, gdyż ma miejsce kwalifikowana postać naruszenia prawa,
zauważalna prima facie przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej.
Przesądza to o wadliwości zaskarżonego orzeczenia w stopniu nakazującym
przyjęcie niniejszej skargi do rozpoznania.
Co więcej, z uwagi na fakt, że orzeczenia Sądu Apelacyjnego są
publikowane i wykorzystywane przez sądy niższych instancji w podobnych
sprawach, zachodzi także realne niebezpieczeństwo powoływania się na
zaskarżone i rażąco nieprawidłowe orzeczenie wraz z uzasadnieniem w obrocie
prawnym przez inne sądy powszechne, co może doprowadzić do próby
podważenia prawidłowej i słusznej wykładni przepisów prawa materialnego.
W ocenie skarżących, zasadne jest wniesienie skargi w zakresie, w jakim
Sąd Apelacyjny w Krakowie nie uwzględnił wniosku o wydanie zaświadczenia o
wykreśleniu hipoteki przymusowej ustanowionej na nieruchomości odwołujących
się, co skutkuje brakiem umorzenia wierzytelności odwołujących się.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie
postanowienia odmawiającego przyjęcia jej do rozpoznania, ewentualnie oddalenie
skargi kasacyjnej - w przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; o
zasądzenie od odwołujących się na rzecz organu rentowego kosztów postępowania
kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna odwołujących się nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do
merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy
przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie (1) występuje istotne
zagadnienie prawne, (2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących
poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,
(3) zachodzi nieważność postępowania lub (4) skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do
I USK 194/25
5
rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności
wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty
świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie
kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.
Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do
rozpoznania uzasadniony w ten sposób, że skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący
wykazali istnienie przesłanki przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989
§ 1 pkt 4 k.p.c.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że przesłanka oczywistej
zasadności skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) spełniona jest wówczas,
gdy zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności
głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi
różnej wykładni (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 marca 2002 r.,
I PKN 341/01, OSNP 2004, Nr 6, poz. 100; z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02,
OSNC 2004, Nr 3, poz. 49). Musi być zatem oczywiste, że ma miejsce
kwalifikowana postać naruszenia prawa, zauważalna prima facie przy
wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, która przesądza o wadliwości
zaskarżonego orzeczenia w stopniu nakazującym uwzględnienie skargi (por. m.in.
postanowienia Sądu Najwyższego z 24 lutego 2012 r., II CSK 225/11, nie publ.; z
23 listopada 2011 r., III PK 44/11, nie publ.). Powołanie się na przesłankę, zawartą
w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., zobowiązuje przy tym skarżącego do przedstawienia
wywodu prawnego, że skarga jest oczywiście uzasadniona.
W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie
przedstawiono jakiejkolwiek argumentacji, która mogłaby uzasadniać stwierdzenie,
że Sąd Apelacyjny dopuścił się oczywistego i rażącego naruszenia prawa, które
doprowadziło do wydania oczywiście niesłusznego rozstrzygnięcia. Samo
stwierdzenie, że sąd odwoławczy dopuścił się rażącego naruszenia prawa i jest ono
widoczne prima facie nie oznacza wykazania oczywistości skargi kasacyjnej, zaś
skarżący nie przedstawili żadnego wywodu prawnego, który ową oczywistość
mógłby potwierdzić.
I USK 194/25
6
Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone
w art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego oparto na art. 102 k.p.c.
[KK]
[a.ł]
