I USK 158/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 21 stycznia 2026 r.
SSN Renata Żywicka
w sprawie z odwołania R.D.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Poznaniu
o emeryturę górniczą,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w dniu 21 stycznia 2026 r.,
na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Poznaniu z dnia 6 września 2024 r., sygn. akt III AUa 1100/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od R.D. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych II Oddziału w Poznaniu kwotę 240 zł (dwieście
czterdzieści złotych) wraz z odsetkami wynikającymi
z art. 98 § 11 kpc tytułem zwrotu kosztów postępowania
kasacyjnego.
[i.t.]
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 8 czerwca 2022r., III U 220/22, Sąd Okręgowy w Koninie
oddalił odwołanie wnioskodawcy od decyzji z dnia 18 lutego 2022 r. Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Poznaniu odmawiającej R.D. prawa do
emerytury górniczej (pkt 1) i zasądził od odwołującego na rzez organu rentowego
180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego (pkt 2).
I USK 158/26
2
Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 6 września 2024 r., III AUa
1100/22 oddalił apelację wnioskodawcy.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wnioskodawca zarzucił
naruszenie: 1. art. 50d ust. 1 pkt 1 i ust. 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o
emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ustawa
emerytalna); 2. art. 50 b ustawy emerytalnej; 3. art. 50 a ust. 1 pkt. 2 ustawy
emerytalnej; 4. art. 382 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał
na jej oczywistą zasadność, ponieważ Sąd Apelacyjny w Poznaniu nie spełniając
swojej funkcji procesowej wydał zaskarżone orzeczenie z oczywistą obrazą prawa
materialnego i przepisów postępowania. Ponadto wydane orzeczenie narusza
zasadę sprawiedliwości społecznej, gdyż pracujące na tych samych stanowiskach
osoby uzyskały prawa do emerytury górniczej na podstawie tożsamych prac
wykonywanych w tym samym okresie co odwołujący (w tym po 2009 roku), przy
zaliczeniu tejże pracy w wymiarze 1,5 krotnym. Błędna wykładnia dokonana przez
sądy obu instancji spowodowała rażące naruszenie przepisów prawa materialnego
to jest art. 50d ust. 1 pkt 1 i ust. 1 a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i
Renatach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z załącznikiem nr 3,
cz. III pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki społecznej z dnia 23 grudnia
1994 r. w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk
pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej
emerytury lub renty poprzez uznanie, że praca odwołującego jako górnika, w tym w
okresie po 2009 nie stanowi pracy kwalifikowanej górniczej, podczas gdy z
prawidłowej wykładni ww. norm prace takie wykonywane bezpośrednio pod
koparkami i urządzeniami wielkogabarytowymi na poziomie węglowym należy
uznać, jako pracę górniczą kwalifikowaną z uwagi na obciążenie fizyczne i
psychiczne w tożsamym zakresie z pracami górnika .
Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie w całości
zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi
Apelacyjnemu w Poznaniu wraz z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o
I USK 158/26
3
kosztach postępowania z uwzględnieniem kosztów dotychczasowego
postępowania; przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz zasądzenie od
organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa
procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o nieprzyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania, a w przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania o oddalenie skargi kasacyjnej oraz w obu przypadkach o zasądzenie
od odwołującego na rzecz pozwanego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym
kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna ubezpieczonego nie kwalifikuje się do jej przyjęcia i
merytorycznego rozpoznania.
Na wstępie należy przypomnieć, że skarga kasacyjna podlega badaniu (na
etapie przedsądu) w zakresie spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie z
art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność
postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając
na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu,
ustawodawca zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek
zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne.
Ograniczenie przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w
konsekwencji, zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i
procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być
zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem
wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej
sprawie, nawet takiej, w której prawomocne orzeczenie zostało wydane w
I USK 158/26
4
warunkach błędu w subsumpcji, czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga
kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd
Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a
jego zadaniem nie jest przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w
zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w niniejszej sprawie
oparty został na przesłance oczywistej zasadności skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1
pkt 4 k.p.c.).
Należy przypomnieć, że w motywach wniosku opartego na przesłance
oczywistej zasadności skargi kasacyjnej powinien być zawarty wywód prawny
wyjaśniający, w czym wyraża się owa oczywistość i przedstawienie argumentów na
poparcie tych twierdzeń (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 26 kwietnia
2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06, LEX nr
421035; z 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289; z 11 stycznia 2008 r.,
I UK 283/07, LEX nr 448205; z 3 kwietnia 2008 r., II PK 352/07, LEX nr 465859 i
z 5 września 2008 r., I CZ 64/08, LEX nr 512050). O ile dla uwzględnienia skargi
wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do
rozpoznania niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia
przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego oczywistości
widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez
potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy przepisów
prawa i doszukiwania się ich znaczenia (tak m.in. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274; z 22 stycznia
2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616; z 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr
453107; z 9 maja 2008 r., II PK 11/08, LEX nr 490364; z 21 maja 2008 r., I UK
11/08, LEX nr 491538 i z 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134).
W judykaturze podkreśla się, że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa
materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało
wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet
oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego:
I USK 158/26
5
z 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 Nr 13, poz. 230; z 11 stycznia
2008 r., I UK 285/07, LEX nr 442743; z 11 kwietnia 2008 r., I UK 46/08, LEX nr
469185 i z 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133).
Należy także zwrócić uwagę, że Sąd Najwyższy, zgodnie z art. 39813 § 2
k.p.c., jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego
orzeczenia. Związanie to wyklucza nie tylko przeprowadzenie w jakimkolwiek
zakresie dowodów, lecz także badanie, czy sąd drugiej instancji nie przekroczył
granic swobodnej ich oceny. Z tego punktu widzenia każdy zarzut skargi
kasacyjnej, który ma na celu polemikę z ustaleniami faktycznymi sądu drugiej
instancji, chociażby pod pozorem kwestionowania wykładni lub niewłaściwego
zastosowania określonych przepisów prawa materialnego, z uwagi na jego
sprzeczność z art. 3983 § 3 k.p.c. jest a limine niedopuszczalny (por. wyrok Sądu
najwyższego z 3 kwietnia 2019 r., II CSK 95/18, LEX nr 2645127).
Z poczynionych przez Sąd drugiej instancji ustaleń faktycznych wynika, że
odwołujący w spornym okresie nie wykonywał kwalifikowanej pracy górniczej -
zarówno „w przodku”, jak też „innych prac przodkowych”, o których mowa w
art. 50d ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej Z materiału dowodowego zgromadzonego
w niniejszej sprawie nie wynika, żeby w spornym okresie odwołujący świadczył
faktycznie pracę w przodku bezpośrednio przy urabianiu kopaliny bądź nadkładu
ani przy zwałowaniu, jak również jako rzemieślnik zatrudniony na odkrywce
bezpośrednio w przodku stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na koparkach i
zwałowarkach, wykonujący prace górnicze, mechaniczne, elektryczne i
hydrauliczne przy obsłudze, konserwacji, montażu i demontażu tych maszyn i
urządzeń, tj. wymienioną pod poz. 7, Działu III Załącznika nr 3 do rozporządzenia z
dnia 23 grudnia 1994r. jako zaliczaną w wymiarze półtorakrotnym. Innymi słowy nie
wykonywał pracy operatora. koparek, jak i prac rzemieślnika na koparkach i
zwałowarkach (przy ich obsłudze, czy konserwacji).
Sformułowane przez skarżącego przesłanki przejęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania zmierzają w istocie do podważenia tych ustaleń, co jak wskazywano
powyżej, na etapie postępowania przed Sądem Najwyższym nie jest dopuszczalne.
I USK 158/26
6
Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.,
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach postępowania
kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., 98 § 11 k.p.c., art. 108 § 1
k.p.c. w związku z art. art. 391 § 1 k.p.c. i art. 39821 k.p.c.
[i.t.]
[SOP]
