I USK 157/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 29 kwietnia 2026 r.
SSN Agnieszka Żywicka
w sprawie z odwołania R.D.
od decyzji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny
w Zielonej Górze
o wypłatę emerytury rolniczej w zbiegu,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w dniu 29 kwietnia 2026 r.,
na skutek skargi kasacyjnej odwołującej się od wyroku Sądu Apelacyjnego w
Poznaniu z dnia 17 listopada 2023 r., sygn. akt III AUa 939/22,
1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2) przyznaje od Skarbu Państwa - kasa Sądu Apelacyjnego
w Poznaniu na rzecz adwokat W.P. kwotę 240 zł (dwieście
czterdzieści złotych) powiększoną o stawkę podatku
od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej
udzielonej z urzędu odwołującej się,
3) odstępuje od obciążania odwołującej się R.D. kosztami
postępowania kasacyjnego strony pozwanej.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 17 listopada 2023 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu oddalił apelację
R.D. od wyroku Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z 9 maja 2022 r. który oddalił
odwołanie od decyzji Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 29
I USK 157/26
2
stycznia 2020 r., którą odmówiono wnioskodawczyni R.D. prawa do wypłaty dwóch
świadczeń w zbiegu. W uzasadnieniu decyzji powołano się na przepis art. 33 ust. 2
ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników podnosząc,
że brak jest podstaw do wypłaty w zbiegu przyznanej emerytury pracowniczej z
emeryturą rolniczą. Wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych przy ustalaniu
wysokości emerytury pracowniczej uwzględnił zwiększenie z tytułu opłacania
składek na ubezpieczenie rolne. Wnioskodawczyni zgodnie z powołanym
przepisem ma prawo do wypłaty świadczenia korzystniejszego. Ponieważ
przyznana przez ZUS emerytura jest w takiej samej wysokości jak emerytura z
KRUS tj. w kwocie najniższej emerytury, świadczenie nadal będzie wypłacane
przez KRUS.
Sąd Apelacyjny stwierdził, że skoro apelująca na podstawie decyzji z dnia
11 lipca 1986 r. miała przyznane prawo do renty w zamian za przekazanie
gospodarstwa rolnego, następnie przyznane decyzją z 26 października 2004 r.
prawo do emerytury rolniczej, a następnie na mocy decyzji z 23 stycznia 2020 r.
przyznano jej od 19 lipca 2018 r. prawo do emerytury pracowniczej w związku z tym
zastosowanie - jak słusznie przyjął Sąd Okręgowy - ma do niej przepis art. 33 ust. 2
ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, przy
jednoczesnym braku zastosowania uregulowania zawartego w art. 107 ustawy z
dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Powyższy wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną wniesioną przez
ubezpieczoną, którą oparto na podstawie:
1) naruszenia przepisów w postaci art. 2a ust. 2 ustawy z dnia 13 października
1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 1998 Nr 137, poz. 887 z późn.
zm.), dalej: „SysUbezpSpoł”, w zw. żart. 2 i art. 32 ust. 1 i 2 oraz 67 ust. 1
Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie i utrzymanie zaskarżonej decyzji w
obrocie prawnym wobec oddalenia apelacji, a tym samym naruszenie zasady
równego traktowania ubezpieczonej, w tym nieuwzględnienie wynikającej z art. 2
Konstytucji RP zasady ochrony praw nabytych;
2) naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci:
a) art. 22 ust. 3 w zw. art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o
ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. 1991 Nr 7, poz. 24 z późn. zm.), dalej:
I USK 157/26
3
UbezpSpołRoln, przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające
na przyjęciu, że powódce przyznana emerytura rolnicza przysługuje z urzędu
wobec przyznania jej decyzją, podczas gdy nie spełnia ona warunku podlegania
ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 25 lat,
b) art. 33 ust. 2 UbezpSpołRoln przez jego błędną wykładnię i w konsekwencji
niewłaściwe zastosowanie wobec nieprawidłowego przyjęcia wystąpienia w
przypadku powódki zbiegu świadczeń z tytułu emerytury rolniczej z prawem do
emerytury pracowniczej przyznanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, co
uprawnia powódkę do jednego wybranego przez nią świadczenia,
c) art. 107 ust. 1 UbezpSpołRoln przez niezastosowanie na skutek
nieprawidłowego uznania, że przepis ten obejmuje swoją dyspozycją tylko te osoby,
które pobierały oba świadczenia w zbiegu przed 1 stycznia 1989 r., albo przed tym
dniem do dnia 31 grudnia 1990 r., są uprawnione do pobierania tych świadczeń na
zasadach dotychczasowych;
3) naruszenie przepisów w postaci art. 2 § 3 i art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c. w zw. z
art. 391 § 1 k.p.c. wzw. Z art. 156 § 1 pkt 2 i pkt 7k.p.a. przez ich błędną wykładnię i
niewłaściwe zastosowanie, gdy w sprawie wystąpiły określone w Kodeksie
postępowania administracyjnego przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji, w
tym wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa oraz dotknięcia decyzji wadą
powodującą jej nieważność z mocy prawa;
4) naruszenie przepisów w postaci art. 378 § 1 w zw. z art. 387 § 21 k.p.c.
polegające na braku ustosunkowania się przez sąd II instancji do każdego z
zarzutów naruszenia przepisów prawa sformułowanych w apelacji, tj.
nieustosunkowaniu się i pominięciu zarzutu naruszenia przepisów art. 2 Konstytucji
RP i art. 67 ust. 1 Konstytucji RP przez ich niezastosowanie, w tym
nieuwzględnienie wynikającej z art. 2 Konstytucji RP zasady ochrony praw
nabytych oraz przez utrzymanie decyzji w obrocie prawnym wobec oddalenia
odwołania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W oparciu o powyższe podstawy i zarzuty kasacyjne, na podstawie art. 3984
§ 1 pkt 3) oraz § 2 k.p.c., wniesiono o:
1) przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1) i
2) k.p.c., wskazując na wystąpienie istotnego zagadnienia prawnego oraz na
I USK 157/26
4
potrzebę wykładni przepisów art. 33 ust. 2, art. 107 ust. 1 UbezpSpołRoln w zw. z
art. 2a ust. 2 SysUbezpSpoł przy uwzględnieniu art. 2 i art. 32 ust. 1 i 2 oraz 67 ust.
1 Konstytucji RP, a mianowicie potrzebę wyjaśnienia:
a) Czy obecnie obowiązująca ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu
społecznym rolników pozbawia prawa do wypłaty obu świadczeń, w przypadku gdy
ubezpieczony (w przypadku tej sprawy powódka) posiada prawo do świadczeń z
dwóch różnych tytułów otrzymanych w odmiennych stanach prawnych, mianowicie
świadczenia otrzymanego najpierw jako renta rolnicza na podstawie wcześniejszej
ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r., a następnie przekształconego w emeryturę
rolniczą w zamian za przekazanie na rzecz państwa polskiego gospodarstwa
rolnego z jednoczesnym brakiem ustalania dla tego prawa wymogów posiadania
określonego stażu oraz świadczenia w postaci emerytury pracowniczej?
b) Czy interpretacja przepisu art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o
ubezpieczeniu społecznym rolników, w którym użyto pojęcia „zbieg prawa do
emerytury lub renty przysługującej na podstawie ustawy z prawem do emerytury lub
renty z innego ubezpieczenia społecznego”, obejmuje swoim zakresem sytuacje
otrzymania przez ubezpieczonego rolnika prawa do świadczeń z tytułu emerytury
lub renty z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich
rodzin oraz prawa do świadczeń z tytułu emerytury lub renty z innego
ubezpieczenia społecznego uzyskanych w odmiennych stanach prawnych?
c) Czy wykładnia art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o
ubezpieczeniu społecznym rolników przy uwzględnieniu zasady prymatu wykładni
ustaw zgodnej z Konstytucją RP w przypadku otrzymania prawa do renty rolniczej
przyznanego na mocy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu
społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, otwiera możliwość
wypłaty emerytury lub renty za gospodarstwo rolne przekazane przed wejściem w
życie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników na
zasadach dotychczasowych tym rolnikom, którzy w dniu wejścia w życie tego
przepisu nie mieli jeszcze ustalonego prawa do innego świadczenia?
W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o: odrzucenie skargi
kasacyjnej, zasądzenie od R.D. na rzecz organu kosztów postępowania
I USK 157/26
5
kasacyjnego według norm przepisanych; ewentualnie wniesiono o oddalenie skargi
kasacyjnej w całości, zasądzenie od R.D. na rzecz organu kosztów postępowania
kasacyjnego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia jej do rozpoznania.
Stosownie do art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę
kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne
(pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi
nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).
Wypada również dodać, że zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymagania
formalne skargi kasacyjnej, powinna ona zawierać wyodrębniony wniosek o
przyjęcie do rozpoznania i jego uzasadnienie. Należy zatem stwierdzić, że wniosek
o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi
przynajmniej jedna z przesłanek wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c.,
warunkujących przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, a jego uzasadnienie
winno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę
sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba merytorycznego rozpoznania
skargi przez Sąd Najwyższy.
Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają
analizie na etapie wstępnego badania skargi w ramach tzw. „przedsądu”, natomiast
przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po
przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Sąd
Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności
uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych
i ich uzasadnienia.
Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd
Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych
elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać. Skarga
kasacyjna jest bowiem szczególnym, nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia,
I USK 157/26
6
realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na usuwaniu
rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju
prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno
koncentrować się na wykazaniu, że takie okoliczności w sprawie faktycznie
zachodzą (zob. wśród wielu m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 31 stycznia
2008 r., II UK 246/07, LEX nr 449007; z 10 marca 2008 r., III UK 4/08, LEX nr
459291; z 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 404134 i z 19 czerwca 2008 r.,
II UZ 18/08, LEX nr 406392). Skarga kasacyjna służy kontroli prawidłowości
stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń
faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia.
Zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem
nowy, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu
Najwyższego i dla którego rozwikłania dotychczasowe orzecznictwo jest
niewystarczające. W przypadku powołania jako podstawy wniosku o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania istnienia w sprawie istotnego zagadnienia
prawnego, skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale
także - w uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią jurydyczną
argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu
prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od sposobu
rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez
sąd drugiej instancji. Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty
przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie
art. 390 k.p.c. Samo zaś zagadnienie prawne, w formie pytania sformułowanego w
taki sposób, by możliwe było rozstrzygnięcie stawianych przez skarżącego
wątpliwości, musi w swej treści zawierać odwołanie do przepisu lub przepisów
prawa, na tle których takie zagadnienie powstaje. Dopiero wówczas Sąd Najwyższy
ma podstawę do oceny, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście
zagadnieniem "prawnym" oraz czy jest to zagadnienie "istotne". Nie można przy
tym zasadnie twierdzić, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli
Sąd Najwyższy we wcześniejszym orzecznictwie wyraził swój pogląd w
podnoszonej kwestii, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające jego zmianę
I USK 157/26
7
(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2014 r., I UK 64/14,
niepublikowane).
Z kolei w razie powołania przesłanki przedsądu, jaką jest że odwołanie się
do przesłanki przedsądu, jaką jest potrzeba wykładni przepisów prawnych,
budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie
sądów, wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi poważne
wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje
wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu
do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob.
postanowienia Sądu Najwyższego: z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, Legalis nr
127030; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, Legalis nr 2701754 i z 9 września
2022 r., I CSK 1494/22, Legalis nr 2741242). Stronę skarżącą obciąża obowiązek
przedstawienia odrębnej i pogłębionej argumentacji prawnej, wskazującej na
zaistnienie powołanej okoliczności uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania, zawierającej szczegółowy opis tego, na czym polegają poważne
wątpliwości interpretacyjne (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 lipca 2009
r., I CSK 111/09, LEX nr 570112 i z 29 września 2022 r. I CSK 3496/22, Legalis nr
2790349). Powołanie się na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt
2 k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię
przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w
dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej
wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu, na czym owe
wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty charakter i ich
rozstrzygnięcie wiąże się z rozpoznawaną sprawą i jest istotne z punktu widzenia
wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej.
Przedmiotowa skarga kasacyjna nie spełnia tak określonych przesłanek,
gdyż sformułowane przez skarżącą zagadnienia prawne nie są istotne, zaś
wykładnia przepisów nie wzbudza wątpliwości orzeczniczej.
Skarżąca nie wykazała, aby istniały uzasadnione potrzeby odejścia od
wykładni powoływanych w skardze kasacyjnej przepisów, która została już w
orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalona. Wystarczy wskazać tu na wyrok SN z
10 lutego 2010 r., II UK 155/09 zgodnie z którym wykładnia art. 107 ustawy z
I USK 157/26
8
1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników prowadzi do stwierdzenia, że na
zasadach dotychczasowych wypłaca się emerytury lub renty za gospodarstwo rolne
przekazane przed wejściem w życie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników,
tym tylko rolnikom, którzy w dniu wejścia w życie tego przepisu mieli ustalone już
prawo do innego świadczenia - nierolniczego. Podobnie w wyroku z 14 listopada
2007 r., II UK 63/07 SN uznał, że osoby, które miały przyznane warunkowo prawo
do emerytury rolniczej na podstawie przepisów ustawy z 1982 r. o ubezpieczeniu
społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, zachowały na mocy art.
107 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników prawo do zbiegu
świadczenia rolniczego, wynikającego z przepisów dotychczasowych, ze
świadczeniem pozarolniczym, wyłącznie już przyznanym, a konkretnie przyznanym
do dnia 31 grudnia 1988 r., tj. do dnia wejścia w życie nowelizacji ustawy z dnia
14 grudnia 1982 r., odstępującej od uprzedniej zasady wypłaty świadczeń w zbiegu.
W związku z powyższym, poprawna pozostaje konstatacja Sądu
Apelacyjnego, oparta na niekwestionowanych ustaleniach faktycznych, tj. że skoro
apelująca na podstawie decyzji z dnia 11 lipca 1986 r. miała przyznane prawo do
renty w zamian za przekazanie gospodarstwa rolnego, następnie przyznane
decyzją z 26 października 2004 r. prawo do emerytury rolniczej, a następnie na
mocy decyzji z 23 stycznia 2020 r. przyznano jej od 19 lipca 2018 r. prawo do
emerytury pracowniczej w związku z tym zastosowanie - jak słusznie przyjął Sąd
Okręgowy - ma do niej przepis art. 33 ust. 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o
ubezpieczeniu społecznym rolników, przy jednoczesnym braku zastosowania
uregulowania zawartego w art. 107 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o
ubezpieczeniu społecznym rolników.
Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach nieopłaconej
pomocy prawnej, udzielonej odwołującej się w postępowaniu kasacyjnym,
orzeczono w myśl § 15 ust. 2 i § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb
Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z
urzędu (jednolity tekst: Dz.U. z 2019 r., poz. 68).
I USK 157/26
9
Skoro organ rentowy wniosek o zasądzenie kosztów postępowania
kasacyjnego związał z odrzuceniem skargi kasacyjnej, ewentualnie z jej
oddaleniem, to wobec odmowy przyjęcia jej do rozpoznania nie ma podstawy
prawnej do zasądzenia na rzecz organu rentowego kosztów postępowania
wywołanego wniesieniem skargi kasacyjnej.
M.G.
[a.ł]
