I PSK 630/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 12 czerwca 2026 r.
SSN Robert Stefanicki
w sprawie z powództwa J. B.
przeciwko Wojewódzkiemu Funduszowi w O.
o odszkodowanie,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 12 czerwca 2026 r.,
wniosku strony pozwanej z dnia 20 maja 2026 r. o wyłączenie Sędziego
Sądu Najwyższego Agnieszki Żywickiej od rozpoznania sprawy I PSK 630/26,
oddala wniosek o wyłączenie Sędziego Sądu Najwyższego
Agnieszki Żywickiej od rozpoznania sprawy I PSK 630/26.
UZASADNIENIE
Sędzia Agnieszka Żywicka została wyznaczona do rozpoznania na etapie
przedsądu sprawy o sygn. I PSK 630/26 (zawiadomienie o składzie sądu
rozpoznającym sprawę z dnia 24 kwietnia 2026 r.).
Pozwany wnioskiem z dnia 20 maja 2026 r. (wpływ do Sądu Najwyższego
dnia 27 maja 2026 r.) wniósł o wyłącznie sędziego od rozpoznania sprawy na
podstawie art. 49 § 1 k.p.c. (w związku z art. 379 pkt 4 k.p.c. w uzasadnieniu).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
I PSK 630/26
2
Wniosek nie jest zasadny. Pełnomocnik pozwanego wskazuje na art. 49 § 1
k.p.c., co kłóci się z powołanym jednocześnie art. 379 pkt 4 k.p.c., gdyż art. 49 § 1
k.p.c. ma na uwadze wyłączenie indywidualne, a więc nie z przyczyn ściśle
określonych w ustawie, czyli na podstawie art. 48 k.p.c. Do tego przepisu wniosek
nie odwołuje się, a powinien, jeśli spełniać ma się powołany we wniosku art. 379
pkt 4 k.p.c., który obejmuje bezwzględną podstawą nieważności i ma na uwadze
przypadki wyłączenia sędziego z mocy ustawy w świetle art. 48 k.p.c.
Argumentacja uzasadnienia wniosku przyjmuje, iż sędzia sprawozdawca miałby
być wyłączony - ogólnie rzecz biorąc tak, jak inni sędziowie powołani w określonym
czasie do Sądu Najwyższego. Istota zagadnienia sprowadza się jednak do tego, że
procedura nie przewiduje wyłączenia całej grupy sędziów. Oceny tej nie zmienia
odwołanie się do orzecznictwa, gdy źródłem prawa jest ustawa i tylko na podstawie
ustawy i w sytuacjach w niej określonych sędzia może być wyłączony od
rozpoznania sprawy. Powyższa konstatacja wynika z art. 176 ust. 2 Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej, który stanowi, że ustrój i właściwość sądów oraz
postępowanie przed sądami określają ustawy. W tym zakresie szeroko rozumiane i
przytoczone orzecznictwo nie wyłącza stosowania prawa polskiego.
Art. 29 § 3 Ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym wprost
stanowi, że niedopuszczalne jest ustalanie lub ocena przez Sąd Najwyższy, lub
inny organ władzy zgodności z prawem powołania sędziego, lub wynikającego z
tego powołania uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu wymiaru
sprawiedliwości. Status sędziów Sądu Najwyższego zgodny jest z ustawą i
Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Kwestie sporne, jakie wystąpiły w tym
zakresie, rozstrzygnęły wyroki Trybunału Konstytucyjnego, w tym z dnia:
20 kwietnia 2020 r., U 2/20; 2 czerwca 2020 r., P 13/19; 7 października 2021 r.,
K 3/21; 24 listopada 2021 r., K 6/21; 23 stycznia 2022 r., P 10/19; 10 marca 2022 r.,
K 7/21. W literaturze przedmiotu M. Wiącek ((w:) M. Safjan, L. Bosek (red.),
Konstytucja RP. Tom II. Komentarz do art. 87-243, Warszawa 2016, art. 87, IV.
Zasady systemu źródeł prawa w RP) wskazuje się, że: na poziomie Konstytucji
dokonano zamknięcia katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego;
stanowienie prawa powszechnie obowiązującego jest dopuszczalne tylko w
formach przewidzianych w Konstytucji i jedynie przez podmioty, którym Konstytucja
I PSK 630/26
3
powierza w tym zakresie kompetencję prawodawczą; jednoznacznie wskazano na
dopuszczalny zakres materii prawnych, jakie mogą stać się przedmiotem regulacji
w aktach prawa wewnętrznego; Konstytucja określiła miejsce aktów prawa
międzynarodowego w systemie źródeł prawa.
Uchwała Sądu Najwyższego w świetle art. 87 ust. 1, art. 176 ust. 2
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej nie może być sprzeczna z ustawą. Sama w
sobie nie jest też źródłem prawa powszechnego i dlatego nie zastępuje ustawy. Za
właściwe należy przyjąć stanowisko, iż uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej,
Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia
23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, nie wiąże formalnie sędziów Sądu
Najwyższego, natomiast zawarte w niej myśli mogą być wykorzystywane w
praktyce orzeczniczej w granicach normalnych sposobów wykładni prawa
(postanowienia Sądu Najwyższego z dnia: 3 listopada 2021 r., IV KO 86/21; 8 maja
2024 r., III PSK 63/23). Ocena ta nie ulega zmianie w aspekcie wskazanej we
wniosku podstawy z art. 49 § 1 k.p.c., jako że i tę sytuację oceniono negatywnie.
Kwestia niewłaściwej obsady Sądu (iudex suspectus) ze względu na zarzuty
ustrojowe nie jest nowa. Otóż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 stycznia
2022 r., sygn. P 10/19, orzekł, że art. 49 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w
zakresie, w jakim za przesłankę mogącą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do
bezstronności sędziego w danej sprawie uznaje jakąkolwiek okoliczność odnoszącą
się do procedury powoływania tego sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej
Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa do pełnienia urzędu, jest
niezgodny zarówno z: art. 45 ust. 1, jak i art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; art. 31 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym w
związku z art. 49 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w zakresie, w jakim za
przesłankę wyłączenia sędziego z orzekania uznaje okoliczność, że obwieszczenie
Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o wolnych stanowiskach sędziego w Sądzie
Najwyższym, na podstawie którego rozpoczyna się proces nominacyjny sędziów,
stanowi akt wymagający dla swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów, a
konsekwencją jego braku jest wątpliwość co do bezstronności sędziego
powołanego do pełnienia urzędu w procedurze nominacyjnej rozpoczętej takim
obwieszczeniem, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 2 oraz
I PSK 630/26
4
art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; art. 1 w związku z
art. 82 § 1 i art. 86, art. 87, art. 88 ustawy o Sądzie Najwyższym w zakresie, w
jakim stanowi normatywną podstawę rozstrzygania przez Sąd Najwyższy o statusie
osoby powołanej do sprawowania urzędu na stanowisku sędziego, w tym sędziego
Sądu Najwyższego, i wynikających z tego uprawnieniach takiego sędziego oraz
związanej z tym statusem skuteczności czynności sądu dokonanej z udziałem tej
osoby, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 10, art. 144 ust. 3 pkt 17 i art. 183
ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
W wyroku z dnia 2 czerwca 2020 r., sygn. akt P 13/19, Trybunał
Konstytucyjny orzekł, że art. 49 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w zakresie, w
jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu
podniesienia okoliczności wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta
Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, jest niezgodny
z art. 179 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Należy zwrócić też uwagę, że
nawiązując do uchwały połączonych Izb Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/20),
Trybunał Konstytucyjny orzekł o jej niezgodności z: art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17,
art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej
Polskiej; art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej; art. 6 ust. 1 Konwencji o
ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, zmienionej następnie
Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2.
Właściwe ukształtowanie składu orzeczniczego ma istotne znaczenie,
ponieważ w szerszej perspektywie wpisuje się w konstytucyjne (art. 45 ust. 1
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), konwencyjne (art. 6 ust. 1 Konwencji o
ochronie praw człowieka i podstawowych wolności), unijne (art. 47 Karty praw
podstawowych Unii Europejskiej) gwarancje dostępu jednostki do sądu właściwego,
prawidłowo umocowanego i bezstronnego. Nie oznacza to jednak, co powołano w
uzasadnieniu wniosku, że „nominacje sędziowskie w SN dokonane przy udziale
obecnej KRS są dotknięte wadą, której nie da się usunąć w drodze indywidualnej
oceny” a w konsekwencji każdy sędzia Sądu Najwyższego, który brał udział w
konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa, nie spełnia minimalnego standardu
bezstronności i w konsekwencji każdorazowo sąd z udziałem takiego sędziego jest
I PSK 630/26
5
nienależycie obsadzony. Wyłączenie sędziego bez względu na to, na jakiej
występuje ono podstawie, zawsze dotyczy jednak osądzenia konkretnej sprawy i
następuje na podstawie wszelkich istotnych aspektów, które rozważane z punktu
widzenia prawa oraz wiążących sędziego zasad etyki i ocen mogą wywoływać w
odbiorze zewnętrznym umotywowaną wątpliwość co do jego bezstronności, czy
istnieją choćby pozory osobistego zaangażowania. W badanej sprawie powyższe
okoliczności nie zostały wykazane. Z tych motywów orzeczono jak w sentencji w
zakresie wniosku powódki o wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziego.
[a.ł]
