I OSK 729/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia NSA Maciej Dybowski Protokolant starszy asystent sędziego Małgorzata Ziniewicz po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Miasta Łódź od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 1733/15 w sprawie ze skargi Miasta Łódź na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieodpłatnego nabycia z mocy prawa własności nieruchomości oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1733/15, oddalił skargę Miasta Łódź na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieodpłatnego nabycia z mocy prawa własności nieruchomości.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Prezydent Miasta Łodzi złożył do Wojewody Łódzkiego dokumentację inwentaryzacyjną mienia ogólnonarodowego (państwowego), obejmującą nieruchomość Skarbu Państwa położoną w Łodzi przy ul. [...], oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka nr [...], o pow. 3059 m2, w obrębie [...], uregulowaną w księdze wieczystej KW [...], wnosząc jednocześnie o wydanie decyzji, na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.).

Wojewoda Łódzki decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] odmówił stwierdzenia nieodpłatnego nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez gminę Miasto Łódź prawa własności w/w nieruchomości opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, że w/w nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r., tj. w dniu wejścia w życie wskazanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa.

Organ podał, że wobec informacji, iż władającym przedmiotową nieruchomością w dniu 27 maja 1990 r. był Kombinat Maszyn Włókienniczych "[...]" w Łodzi, Wojewoda Łódzki zlecił wykonanie opracowania przez Konsorcjum Geodezyjne, z którego wynika, że działka nr [...], o pow. 3059 m2, pozostawała w zarządzie Kombinatu Maszyn Włókienniczych "[...]" w Łodzi, na podstawie zaświadczenia Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami wspólnego dla wszystkich Dzielnic m. Łodzi nr [...] z dnia [...] maja 1986 r.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Prezydent Miasta Łódź, wskazując, że dowodem ustanowienia prawa zarządu nie może być zaświadczenie Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami, ponieważ może nim być jedynie decyzja, zezwolenie lub umowa nabycia nieruchomości w drodze aktu notarialnego.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] utrzymała w mocy w/w decyzję Wojewody Łódzkiego.

W ocenie organu odwoławczego okoliczność, że w dniu 27 maja 1990 r. wskazana działka [...] pozostawała w zarządzie Kombinatu Maszyn Włókienniczych "[...]" w Łodzi, na podstawie zaświadczenia z dnia [...] maja 1986 r. nie jest dowodem jednoznacznie przesądzającym, że wskazana nieruchomość pozostawała w zarządzie w/w Kombinatu. Zdaniem Komisji dowodem takim jest bowiem stan księgi wieczystej i ujawnione w nim prawa. Natomiast zgodnie z KW [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi, wedle stanu na dzień 27 maja 1990r., działka [...] stanowiła własność Skarbu Państwa w zarządzie Kombinatu Maszyn Włókienniczych "[...]" w Łodzi.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2013 r., poz. 70 ze zm.) domniemywa się, iż prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Wobec tego wskazano, że organ w niniejszym postępowaniu nie jest w stanie dokonać odmiennej oceny stanu prawnego nieruchomości, niż to wynika z treści księgi wieczystej, natomiast zagadnienie, czy powołane zaświadczenie stanowiło wystarczającą podstawę do ujawnienia prawa zarządu Kombinatu do w/w nieruchomości podlegało ocenie sądu wieczysto-księgowego,

Na powyższą decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył Prezydent Miasta Łodzi, zarzucając naruszenie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 18 grudnia 2015 r. oddalił skargę.

Sąd stwierdził, że ostateczna decyzja Urzędu Dzielnicowego Łódź Śródmieście z dnia [...] grudnia 1986r. w sprawie ustalenia nowych opłat za zarząd nie mogła stanowić podstawy do przyjęcia ustanowienia tego prawa na rzecz Kombinatu Maszyn Włókienniczych [...] w Łodzi. Zdaniem Sądu, organy prawidłowo uznały natomiast, że istnienie zarządu Kombinatu Maszyn Włókienniczych [...] w Łodzi, po zmianie, Kombinatu Maszyn Włókienniczych [...] w Łodzi do spornej działki w dniu 27 maja 1990 r., potwierdza wpis w księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości dokonany w oparciu o wydane na podstawie art. 87 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, zaświadczenie ujawnione zarówno w dawnej księdze wieczystej KW nr [...], jak i aktualnej, prowadzonej dla działki nr [...] nr KW [...].

Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece, domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Ustawodawca dodatkowo wzmocnił domniemanie wynikające z art. 3 ust. 1 stanowiąc w art. 5 u.k.w.h., że w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe (rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych). Wobec tego organy orzekające w sprawie nie mogły poczynić własnych ustaleń i dojść do przekonania, wbrew zapisom w księdze wieczystej, że Kombinatowi Maszyn Włókienniczych [...] w Łodzi nie przysługiwało prawo zarządu do omawianej nieruchomości. Sąd wskazał, że jedynym sposobem obalenia istniejącego domniemania, jest powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Tym samym, wszelkie spory o prawa do nieruchomości powstałe w toku postępowania komunalizacyjnego nie mogą być rozpoznawane przez organy administracji.

Sąd podał, że w ramach obowiązującego porządku prawnego ustawodawca wielokrotnie przyjmował, iż dokumentem potwierdzającym nabycie z mocy samego prawa - prawa do nieruchomości, było zaświadczenie wydawane przez stosowne organy administracji. Wskazane rozwiązanie przyjęte zostało w przypadku przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej – art.1 ust.1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. nr 39 poz. 233 ze zm.), jak również nabycia nieruchomości w trybie przepisów o majątkach opuszczonych i poniemieckich – art. 7 dekretu z dnia 28 października 1947 r. o mocy prawnej ksiąg wieczystych na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 66 poz.410 ze zm.). Wskazano, że w orzecznictwie sądowym dopuszczono także możliwość potwierdzenia, na wniosek osoby ubiegającej się o wydanie zaświadczenia stanu prawnego wynikającego z posiadanych przez organ danych – art. 217 § 2 pkt.2 w zw. z art. 218 § 1 k.p.a., nawet gdy podmiot nabywał prawo do rzeczy z mocy samego prawa, a właściwe przepisy prawa materialnego, nie przewidywały w sposób wyraźny, że potwierdzenie stanu prawnego powinno nastąpić przez wydanie zaświadczenia.

Od w/w wyroku skargę kasacyjną wniosło Miasto Łódź, reprezentowane przez radcę prawnego. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, z późn. zm.), poprzez przyjęcie, że nieruchomość nie należała w dniu wejścia w życie ustaw samorządowych, tj. w dniu 27 maja 1990 r. do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego,

b) art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2013 r., poz. 707 ze zm. – dalej: "u.k.w.h."), poprzez akceptację stanowiska KKU, o domniemaniu istnienia prawa zarządu dla przedsiębiorstwa państwowego z dawnej treści księgi wieczystej KW 69500,

2) naruszenie przepisów postępowania, co miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej "p.p.s.a."), polegające na oddaleniu skargi na skutek przyjęcia, że w stanie faktycznym będącym przedmiotem postępowania nie naruszono art. 7 i art. 77 k.p.a. nakazującego wyjaśnienie sprawy, co nie nastąpiło, gdyż w toku wieloletniego postępowania administracyjnego nie ustalono w sposób bezsporny istnienia prawa zarządu dla przedsiębiorstwa państwowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że prawa zarządu dla Kombinatu Maszyn Włókienniczych "[...]" na dzień 27 maja 1990 r. nie potwierdzają, ani zaświadczenie, ani decyzja Nr [...] Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami z dnia [...] grudnia 1986 r., znak: [...] , w sprawie ustalenia nowych opłat za zarząd.

Skarżące kasacyjnie Miasto Łódź przychyliło się do poglądu sądów administracyjnych, w tym np. dotyczących gruntów użytkowanych przez PKP, że tylko określony tytuł prawny, chroniony prawem, oddziałuje na nowo ukształtowany z dniem 27 maja 1990r. stan własnościowy potwierdzany decyzją komunalizacyjną, wydawaną na podstawie przepisów ustawy komunalizacyjnej.

W ocenie skarżącego kasacyjnie również odpis z księgi wieczystej, stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości oraz zaświadczenie, nie są wystarczającymi dowodami na potwierdzenie praw rzeczowych dla przedsiębiorstwa państwowego w postępowaniu komunalizacyjnym. Natomiast w niniejszej sprawie w zaświadczeniu, które było podstawą wpisu do księgi wieczystej, w żaden sposób nie przywołano jakiejkolwiek konkretnej decyzji administracyjnej, mocą której ustanowione byłoby prawo zarządu lub użytkowania dla Kombinatu Maszyn Włókienniczych "[...] w Łodzi. Wojewoda Łódzki prowadząc przez wiele lat postępowanie komunalizacyjne również nie dokonał takich ustaleń. Wskazano, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dominuje stanowisko, iż niewskazanie przez przedsiębiorstwo tytułu prawnego do gruntu powoduje, że odpowiada on przesłance określonej w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. i tym samym podlega komunalizacji.

Wobec tego autor skargi kasacyjnej stwierdził, że skoro w toku kilkunastoletniego postępowania administracyjnego nie ustalono istnienia tytułu prawnego dla przedsiębiorstwa, to sporna nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. należała do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, co wynika z art. 3 ust. 1 i 2 i art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r., Nr 14, poz. 74) i dlatego podlega ona z mocy prawa komunalizacji na rzecz Miasta Łódź.

Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.

W uzupełnieniu skargi kasacyjnej, pismem nadanym do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 22 czerwca 2018 r.(data stempla pocztowego), Miasto Łódź, wskazało, że w zaskarżonym wyroku naruszono prawo materialne przez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, z późn. zm.), poprzez przyjęcie, że nieruchomość nie należała w dniu wejścia w życie ustaw samorządowych, to jest w dniu 27 maja 1990 r., do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego.

Obszernie uzasadniono w/w stanowisko i końcowo podano, że zarówno Wojewoda Łódzki w 10 niezależnych decyzjach oraz Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa w decyzji z dnia [...] grudnia 2017 r., Nr [...], sprostowanej postanowieniem z dnia 9 stycznia 2018 r. znak: j.w., potwierdzili, że do dawnej działki nr [...], w obrębie geod. [...], "[...]" nie legitymowała się w dniu 27 maja 1990 r. prawem zarządu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302), dalej jako "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 p.p.s.a., należało zatem odnieść się do zasadniczych zarzutów stanowiących istotę podstaw kasacji.

Z art.5 ust.1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych ( Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), powoływanej dalej, jako "ustawa komunalizacyjna", wynika, że mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do: 1) rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, 2) przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego, 3) zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1 - staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin.

Przesłanką uzyskania przez gminę własności mienia jest to, aby mienie w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, czyli w dniu 27 maja 1990 r., było własnością Skarbu Państwa i jednocześnie, aby "należało" do podmiotów wymienionych w art.5 ust.1 wskazanej ustawy. Pojęcie "należenia mienia" jest pojęciem normatywnym, oznacza kategorię prawną, a nie kategorię faktyczną, a więc chodzi o posiadanie określonego tytułu prawnego do nieruchomości. Jeżeli więc właścicielem nieruchomości wpisanym w księdze wieczystej jest Skarb Państwa i był nim w czasie wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r., to organ orzekający o komunalizacji musi zbadać, czy mienie, które ma podlegać komunalizacji należało w dacie wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 27 maja 1990 r. do rady narodowej i terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Jeżeli określona nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. była w sposób prawem przewidziany oddana w zarząd lub użytkowanie państwowej jednostce organizacyjnej, nie można było wówczas uznać jej za nieruchomość "należącą" do terenowego organu administracji państwowej.

W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, że przedmiotowa działka była w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej własnością Skarbu Państwa, jak również i to, że w księdze wieczystej tej nieruchomości w dziale II wpisany był, jako podmiot wykonujący zarząd, Kombinat Maszyn Włókienniczych "[...]" w Łodzi. Skarżące kasacyjnie Miasto Łódź nie kwestionuje także ustalenia, że sporna działka została wymieniona w zaświadczeniu z dnia [...] maja 1986 r., nr [...] wydanym przez zastępcę Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami wspólnego dla wszystkich dzielnic m. Łodzi Urzędu Dzielnicowego Łódź-Śródmieście, stwierdzającym, że przedmiotowy grunt, na mocy przepisu art. 87 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, znajduje się w zarządzie Kombinatu Maszyn Włókienniczych "[...] " w Łodzi.

Miasto Łódź podważa natomiast stanowisko orzekających w sprawie organów administracji i Sądu pierwszej instancji, że przedmiotowa nieruchomość nie należała do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, gdyż zarząd tej nieruchomości nie przysługiwał przedsiębiorstwu państwowemu pod nazwą Kombinat Maszyn Włókienniczych "[...]" w Łodzi. Według skarżącego kasacyjnie wymienione przedsiębiorstwo nie legitymowało się wymaganymi przez prawo dokumentami o przekazaniu gruntu w zarząd. Na poparcie prezentowanego stanowiska autor skargi kasacyjnej przytoczył szereg orzeczeń sądów administracyjnych i wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego, wedle których zarząd nie mógł być dorozumiany, a dla uznania istnienia zarządu nie wystarczały decyzje o naliczaniu opłat za zarząd, lecz wykazanie określonego tytułu prawnego do gruntu.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie podziela poglądy wyrażone we wskazanych w skardze kasacyjnej orzeczeniach sądów administracyjnych. Jednakże rozstrzygnięcie konkretnej sprawy administracyjnej zależne jest od okoliczności w niej występujących, charakterystycznych właśnie dla tej konkretnej sprawy. Nie negując zatem utrwalonego i wypracowanego już orzecznictwa sądowoadministracyjnego, należało w niniejszej sprawie rozstrzygnąć, czy stan prawny i faktyczny w tej sprawie ustalony pozwalał na uznanie, że przedsiębiorstwo państwowe Kombinat Maszyn Włókienniczych "[...]" legitymowało się tytułem prawnym do gruntu w postaci zarządu. Niezbędna jest w pierwszej kolejności ocena podstawowego w sprawie dokumentu, czyli zaświadczenia zastępcy Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami wspólnego dla wszystkich dzielnic m. Łodzi Urzędu Dzielnicowego Łódź-Śródmieście nr [...] z dnia [...] maja 1986 r. Jak wynika z treści zaświadczenia podstawę prawną w nim powołaną stanowił art.87 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ( Dz.U. Nr 22, poz.99). Trzeba mieć przy tym na względzie brzmienie wskazanego przepisu w dacie wydania zaświadczenia. Stosownie do art.87 wskazanej ustawy, według jego brzmienia w dniu wydania zaświadczenia, czyli w dniu [...] maja 1986 r.: "Grunty państwowe będące w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przechodzą w zarząd tych jednostek". Takie brzmienie przepisu oznacza, że nabycie zarządu nastąpiło z mocy prawa w odniesieniu do gruntów będących w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych.

Słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji, że w orzecznictwie sądowym dopuszczono możliwość potwierdzenia stanu prawnego wynikającego z posiadanych przez organ danych, nawet gdy określony podmiot nabywał prawo do rzeczy z mocy samego prawa, a właściwe przepisy prawa materialnego nie przewidywały w sposób wyraźny, że potwierdzenie stanu prawnego winno nastąpić poprzez wydanie zaświadczenia ( przejęcie nieruchomości na cele reformy rolnej – art.1 ust.1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej ( Dz.U. Nr 39, poz. 233 ze zm.), nabycie nieruchomości w trybie przepisów o majątkach opuszczonych i poniemieckich – art.7 dekretu z dnia 28 października 1947 r. o mocy prawnej ksiąg wieczystych na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska ( Dz.U. Nr 66, poz. 410 ze zm.).

Opisane wyżej zaświadczenie nr [...] z dnia [...] maja 1986 r. stało się następnie podstawą wpisu zarządu Kombinatu Maszyn Włókienniczych "[...]" w dziale II księgi wieczystej nieruchomości Kw [...]. Tych szczególnych i istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia okoliczności nie można w sprawie pominąć.

Ponadto z opracowania geodezyjnego sporządzonego przez geodetę uprawnionego inż. H. S. i z załączników do tego opracowania wynika, że nieruchomości położone przy ulicy [...] w Łodzi od nacjonalizacji przeprowadzonej w końcu lat czterdziestych nie należały do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, lecz stanowiły majątek Skarbu Państwa po znacjonalizowanej Widzewskiej [...] Spółce Akcyjnej - Łódź. Orzeczeniem Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1948 r. Widzewska [...] Spółka Akcyjna - Łódź została przejęta na własność Państwa na podstawie art. 3 ust.1 i 5 oraz art.6 ust.1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej ( Dz.U. R.P. Nr 3, poz.17) oraz §65 ust.1 pkt d i §71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa ( Dz.U. R.P. Nr 16, poz. 62). Według wskazanego orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu Widzewska [...] Spółka Akcyjna - Łódź ulega przejęciu na rzecz Państwa wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem oraz wszelkimi prawami (k. 50). Protokołem zdawczo – odbiorczym sporządzonym w dniu 15 listopada 1950 r. określono składniki mienia przejmowanego od Widzewskiej [...] Spółka Akcyjna - Łódź. Według wyciągu z protokołu zdawczo – odbiorczego mienie to stanowiły: " nieruchomości fabryczne, osiedla mieszkaniowego oraz plac sportowy o łącznej powierzchni 60 ha 5487, 65 m2 oznaczone następującymi numerami: Widzew rep. hip. Nr [...] – częściowo, Widzew rep. hip. Nr [...] w całości, Widzew rep. hip. Nr [...] w całości, Widzew rep. hip. Nr [..] – częściowo, Widzew rep. hip. Nr [...] – częściowo, Widzew rep. hip. Nr [...] w całości, Widzew rep. hip. Nr [...] – częściowo (.....)" – k.146 verte akt adm. Z treści wpisu w dziale II księgi wieczystej Kw nr [...] dokonanego w dniu 21 października 1986 r. wynika, że wpisu Skarbu i zarządu Kombinatu Maszyn Włókienniczych [...] w Łodzi dokonano na podstawie: "wniosków z dnia 7 sierpnia 1986 r. oraz zaświadczenia z dnia [...] maja 1986 r. Nr [...], prawa własności wpisane w księgach wieczystych Rep. hip. [...] Widzew, Rep. hip. [...] Widzew,Rep. hip.[...] Widzew, Rep.hip.[...] Widzew." Wskazane numery hipoteczne pokrywają się z numerami hipotecznymi wymienionymi w protokole zdawczo - odbiorczym z dnia 15 listopada 1950 r. Organy administracji orzekające w sprawie nie poczyniły dokładniejszych ustaleń dotyczących powyższej kwestii (wyposażenia Kombinatu Maszyn Włókienniczych [...] w określone mienie), to jednak nie budzi wątpliwości w sprawie, że Kombinat Maszyn Włókienniczych [...] został wyodrębniony z Widzewskiej [...] Spółka Akcyjna- Łódź, na bazie majątku tego znacjonalizowanego podmiotu. Z uwagi zaś na wpis w księdze wieczystej organ administracyjny nie ma możliwości, aby w toku postępowania, jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej.

W związku z istnieniem w księdze wieczystej przedmiotowej nieruchomości wpisu prawa zarządu na rzecz Kombinatu "[...]“ istotnym staje się fakt prawny, że wynikająca z art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jednolity: Dz. U. 2018 r. poz. 1916) zasada jawności materialnej, czyli domniemanie iuris tantum zgodności z rzeczywistym stanem prawnym jawnego prawa, wpisanego do księgi wieczystej wiąże wszystkich, aż do czasu skutecznego obalenia tego domniemania przez osobę, posiadającą w tym interes prawny. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 lipca 2004 r. SK 57/2003 (OTK ZU 2004/7A poz. 69) wskazał, że to domniemanie wyraża jedną z fundamentalnych zasad prawa wieczystoksięgowego, która jakkolwiek nie stanowi elementu instytucji rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, to w istotny sposób ją uzupełnia, tworząc spójny system materialnego prawa ksiąg wieczystych. Trybunał podkreślił, że domniemanie zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym prowadzi do odwrócenia reguł dowodowych, bowiem jego wprowadzenie oznacza, iż nie jest w tym wypadku konieczne wykazanie prawdziwości wpisu przez osobę, która ma w tym interes prawny, ale wykazanie przez stronę przeciwną niezgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 21 lipca 2004 r. SK 57/2003 Trybunał Konstytucyjny opowiedział się za dopuszczalnością obalenia domniemania z art. 3 ukwh zarówno w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, jak i w każdym innym postępowaniu, w którym ocena prawidłowości wpisu ma dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie. Taki pogląd dominuje także w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyrok SN z dnia 21 marca 2001 r., III CKN 325/2000 LexPolonica nr 384655; wyrok SN z dnia 5 kwietnia 2006 r., IV CSK 177/2005 LexPolonica nr 2059682 i uchwałę składu siedmiu sędziów z dnia 18 maja 2010 r., III CZP 134/2009, OSNC 2010/10 poz. 131).

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, wobec podnoszonej przez pełnomocnika Miasta Łódź kwestii archiwalnego charakteru wpisu do księgi wieczystej, że wpis ten był aktualny w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, nie został obalony i niewątpliwie ma charakter istotnego dowodu w sprawie.

Słusznie wskazał też Sąd I instancji, że wpis do księgi wieczystej - po myśli art. 626(6) kodeksu postępowania cywilnego - jest orzeczeniem sądu cywilnego, którego treść wiąże wszystkie inne sądy oraz organy.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 kwietnia 1999 r. (sygn. akt IV SA 2338/98, LEX nr 47173), a który to pogląd podziela również skład orzekający w niniejszej sprawie, stwierdził, że zasada wyrażona w art. 3 ustawy z 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotyczącą treści wpisów własności w tychże księgach (por. także wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2100/14). Z tego powodu stanowisko Sądu Wojewódzkiego, akcentujące związanie organu w postępowaniu administracyjnym wspomnianym wpisem prawa zarządu, istniejącym na datę 27 maja 1990 r., było zasadne, choć nie można się zgodzić z Sądem I instancji by obalenie domniemania, wynikającego z tego wpisu, mogło nastąpić w procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 ust. 1 u.k.w.h.). W tym bowiem trybie mogą być uzgadniane jedynie wpisy aktualne, podczas, gdy wpis dotyczący prawa zarządu ma charakter już historyczny, a zatem jedyną drogą dla wykazania jego nieprawidłowości jest proces o ustalenie prowadzony w trybie art. 189 k.p.c.

Powyższa nieścisłość, zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, pozostaje jednak bez wpływu na jego zasadność, zwłaszcza co do wykładni objętego zarzutem kasacyjnym art. 3 ust. 1 u.k.w.h.

Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego okazały się nieuzasadnione.

Nie mogły być również uwzględnione zarzuty procesowe.

Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 77 k.p.a. został określony nieprecyzyjnie. Przepis ten składa się z czterech jednostek redakcyjnych a zatem, z uwagi na to, że skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem odwoławczym i w związku z tym wymagane jest w tym przypadku dokładne określenie zarzutów kasacyjnych, obowiązkiem autora tej skargi było sprecyzowanie, który konkretnie przepis czyni przedmiotem zarzutu. Zaniechanie tego obowiązku skutkuje zaś brakiem możliwości zajęcia w tej mierze stanowiska przez Sąd Kasacyjny.

Również zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. nie mógł podważyć słuszności rozstrzygnięcia. Przedmiotowa sprawa dotyczyła komunalizacji mienia z mocy prawa, a zatem trudno było w tym przypadku w ogóle mówić o orzekaniu przez organy mającym na celu "interes społeczny" czy "słuszny interes obywateli", zaś – jak wynika z akt sprawy – podstawą odmowy uwzględnienia wniosku Miasta Łódź były nie tyle ustalenia faktyczne a wykładnia prawa materialnego. Podzielając zaś tę wykładnię Sąd Wojewódzki skargę oddalił – na zasadzie art. 151 p.p.s.a. Przepis ten zatem w tym przypadku był jedynie wynikiem kontroli zaskarżonej decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku.