I NWW 4/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 26 lutego 2026 r.
SSN Grzegorz Pastuszko
w sprawie z powództwa R. K.
przeciwko K. w R.
o ustalenie i odszkodowanie za naruszenie zasady równego traktowania
w zatrudnieniu,
na skutek skargi kasacyjnej pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie
z 13 lutego 2025 r., sygn. IV Pa 117/24,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych w dniu 26 lutego 2026 r.
wniosku powódki o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Agnieszki Żywickiej
od rozpoznania sprawy toczącej się przed Sądem Najwyższym pod sygn.
I PSK 218/26,
oddala wniosek.
UZASADNIENIE
Powódka
R.K.
(dalej:
„wnioskodawca”),
reprezentowana
przez profesjonalnego pełnomocnika, pismem z 26 stycznia 2026 r.
(data prezentaty Sądu Najwyższego) na podstawie art. 49 § 1 w zw. z art. 50 k.p.c.,
wniosła o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Agnieszki Żywickiej
od rozpoznania sprawy toczącej się przed Sądem Najwyższym pod sygn.
I PSK 218/26.
I NWW 4/26
2
W uzasadnieniu wniosku wskazała, że ww. sędzia została powołana
na stanowisko w Sądzie Najwyższym przez Prezydenta RP na podstawie uchwały
Krajowej Rady Sądownictwa nr 1362/2021 z dnia 13 października 2021 r.
Jednocześnie podniosła, że „w orzecznictwie polskiego Sądu Najwyższego
oraz ETPCz i TSUE wielokrotnie prezentowano pogląd, zgodnie z którym obecna
KRS jest instytucją, która utraciła swoją niezależność od władzy wykonawczej
i ustawodawczej. W konsekwencji powyższego obecna KRS nie jest Krajową Radą
Sądownictwa, o której mowa w Konstytucji RP, czego konsekwencją jest m.in. to,
że podejmowane przez nią uchwały, a także wystawiane przez nią rekomendacje
co do konkretnych osób mających objąć stanowiska sędziowskie, nie wywołują
skutku w postaci skutecznego złożenia wniosku przez Krajową Radę Sądownictwa,
o której mowa w ustawie zasadniczej”.
W ocenie wnioskodawczyni powyższa okoliczność „prowadzi do wadliwości
procesu powołania takiej osoby na urząd Sędziego. Podstawą bowiem
funkcjonowania każdego państwa winno być całkowite odseparowanie władzy
ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej, tak aby jakakolwiek z nich
nie uzyskała prymatu nad pozostałymi”.
Jak wskazała w dalszej części wywodu, sędzia objęta wnioskiem „została
powołana na stanowisko Sędziego Sądu Najwyższego w wyniku ww. wadliwej
procedury i w tym wypadku nie gwarantuje jako członek składu orzekającego,
że skład Sądu Najwyższego z udziałem w/w jest w aspekcie instytucjonalnym
bezstronny i niezależny”. I dalej: „Mając na uwadze powyższe oraz że sędzia ta
została powołana do Sądu Najwyższego na skutek uchwały KRS ukształtowanej
po 2017 r. uznać należy, że nie został dochowany model powołania Sędziego
zgodny m.in. z normami prawa unijnego, a tym samym, nie zostały spełnione
kryteria niezawisłości, bezstronności i niezależności. Okoliczności dotyczące
powołania sędziego stanowią wystarczającą podstawę do przyjęcia, że taki tryb
powołania przesądza o braku bezstronności w aspekcie instytucjonalnym i pozwala
na sformułowanie domniemania braku bezstronności”.
Powódka odniosła się jeszcze do osoby sędziego, wskazując, że sędzia,
która uprzednio wykonywała zawód radcy prawnego i nauczyciela akademickiego,
musiała mieć – jak się wydaje – „świadomość co do istotnych wadliwości procedury
I NWW 4/26
3
nominacyjnej, a mimo to przyjęła akt powołania na stanowisko SSN”.
Wskazała przy tym, że „[z] perspektywy omawianej aktualnie przesłanki wniosku
o wyłączenie należy uznać za istotne okoliczności takie jak: przystąpienie
do wykonywania obowiązków Sędziego Sądu Najwyższych niezależnie
od prezentowanych w przestrzeni publicznej wątpliwości co do niezależności
sędziego w aspekcie instytucjonalnym w związku z jego powołaniem
z «udziałem neo-KRS»; kontynuowanie orzekania pomimo kolejnych orzeczeń
krajowych i zagranicznych, z których wynikało, że w przypadku orzeczeń wydanych
przez Sąd obsadzony Sędziami powołanymi w takiej procedurze dochodzi
do naruszenia gwarancji rozpoznania sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd
ustanowiony ustawą, w tym kontynuowanie orzekania (…) z uwagi
np. na postanowienie zabezpieczające TSUE z 14 lipca 2021 r.”.
W części podsumowującej wnioskodawczyni sformułowała wreszcie uwagę,
że „w odbiorze zewnętrznym w perspektywie bezstronnego obserwatora
rozpoznawanie skargi kasacyjnej w takim układzie procesowym może doprowadzić
do tego, że naruszenie standardu niezawisłości lub bezstronności może mieć
wpływ na wynik niniejszej sprawy (tj. sposób jej rozpoznania), w tym z uwagi
na jej charakter”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 48 § 1 k.p.c., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy:
1) w sprawach, w których jest stroną lub pozostaje z jedną ze stron w takim
stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziaływa na jego prawa lub obowiązki;
2) w sprawach swego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej,
krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego
stopnia; 3) w sprawach osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki
lub kurateli; 4) w sprawach, w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem albo był
radcą prawnym jednej ze stron; 5) w sprawach, w których w instancji niższej brał
udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jako też w sprawach o ważność aktu
prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego
oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6) w sprawach
I NWW 4/26
4
o odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego
orzeczenia niezgodnego z prawem, jeżeli brał udział w wydaniu tego orzeczenia.
Stosownie do art. 49 § 1 k.p.c., niezależnie od przyczyn wymienionych
w art. 48, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony,
jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną
wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie.
Stosownie do art. 50 § 1 k.p.c., wniosek o wyłączenie sędziego strona
zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa się toczy,
uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia.
Należy podkreślić, że celem instytucji wyłączenia sędziego jest zapewnienie,
by bezstronny sąd rozpoznał sprawę. Jednocześnie wypada wskazać, że zarówno
w odniesieniu do sędziego wyłączonego z mocy prawa (art. 48 k.p.c.),
jak i wyłączanego z uwagi na zaistnienie okoliczności, które mogłyby wywołać
uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego (art. 49 k.p.c.),
wyłączenie odnosi się do określonej sprawy prowadzonej w konkretnym czasie,
przed określonym sądem. Podstawy wyłączenia nie mają charakteru
abstrakcyjnego – ich sens zmierza do zapewnienia prawidłowego rozpoznania
sprawy w toku, nie zaś wskazywaniu sędziego, który potencjalnie (teoretycznie)
nie mógłby rozpoznawać sprawy danej osoby. Chodzi zatem o aktualną relację
między sędzią a sprawą i konkretną sytuację procesową, z którą skonfrontowana
zostaje strona, tj. rozpoznawaniem sprawy przez sędziego, który nie zapewnia
bezstronności.
Nie ulega wątpliwości, że wniosek o wyłączenie sędziego, obok elementów
podstawowych każdego pisma procesowego, musi zawierać konstytutywne
składniki kwalifikowanego pisma procesowego. Oznacza to, że musi on określać
osobę (tożsamość) sędziego, którego dotyczy, oraz wskazywać
zindywidualizowane przyczyny wyłączenia.
Bezsporne też jest, że o możliwości wyłączenia sędziego od rozpoznania
sprawy nie decyduje samo subiektywne przekonanie strony o braku
jego bezstronności, ale faktyczne wystąpienie okoliczności uzasadniających
to odczucie. Instytucja wyłączenia sędziego na wniosek nie jest bowiem związana
z wystąpieniem jakichkolwiek podejrzeń co do bezstronności sędziego
I NWW 4/26
5
rozpoznającego sprawę, ale z ujawnieniem się uzasadnionych wątpliwości
co do bezstronności sędziego. Przy tym ciężar uprawdopodobnienia wystąpienia
takich okoliczności spoczywa na stronie składającej wniosek o wyłączenie sędziego
(zob. wyrok Sądu Najwyższego z 21 marca 2018 r., V CSK 256/17).
Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy,
Sąd Najwyższy podkreśla, że argumentacja przedstawiona we wniosku w całości
zmierza do podważenia statusu danej osoby jako sędziego tego Sądu. W żadnej
mierze nie wskazuje ona natomiast powiązania między osobą sędziego
a rozpatrywaną sprawą. W takiej sytuacji – w ocenie Sądu Najwyższego –
wnioskodawczyni nie spełniła wymogów określonych w art. 49 § 1 k.p.c.
Z tego względu należy przyjąć, że wniosek podlega oddaleniu.
Niezależnie od powyższego Sąd Najwyższy pragnie zaznaczyć, że sędzia
Sądu Najwyższego, podobnie zresztą jak każdy sędzia, jest zobligowany,
bez względu na procedurę jego powołania, do sprawowania powierzonego mu
urzędu w oparciu o przepisy obowiązującego prawa, pozostając związany treścią
złożonego wobec Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej ślubowania. Akt ten nie ma
wyłącznie charakteru ceremonialnego, lecz stanowi – co wynika z art. 34 § 1
ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (tekst jedn. Dz.U. 2024, poz. 622)
– normatywne zobowiązanie do dochowania wierności Rzeczypospolitej Polskiej,
stania na straży prawa i praworządności, wypełniania obowiązków sędziego
sumiennie, wymierzania sprawiedliwości zgodnie z przepisami prawa i zasadami
słuszności, bezstronnie, według swego sumienia, dochowania tajemnicy prawnie
chronionej, kierowania się w swym postępowaniu zasadami godności i uczciwości.
Działalność jurysdykcyjna sędziego znajduje przy tym swoje zakorzenienie
w aksjologii konstytucyjnej, wyznaczającej podstawowe wartości porządku
prawnego, w szczególności zasadę demokratycznego państwa prawnego,
legalizmu oraz ochrony praw i wolności jednostki.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy zajmuje stanowisko,
iż wskazany wniosek należy oddalić, o czym orzekł w sentencji postanowienia.
[D.Z.]
I NWW 4/26
6
[a.ł]
