Art. 50.

Co stanowi przepis

Art. 50 KPC reguluje tryb zgłoszenia wniosku o wyłączenie sędziego oraz skutki, jakie taki wniosek wywołuje dla toku postępowania. Zgodnie z § 1 strona może złożyć wniosek na piśmie albo ustnie do protokołu, a właściwym miejscem jego zgłoszenia jest sąd, w którym sprawa się toczy. Wnioskodawca ma obowiązek uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia, a więc przedstawić okoliczności, które czynią jego twierdzenia wiarygodnymi; nie jest tu wymagany pełny dowód w rozumieniu ścisłego postępowania dowodowego. Paragraf 2 nakłada dodatkowy ciężar na stronę, która przystąpiła już do rozprawy: musi ona uprawdopodobnić, że przyczyna wyłączenia powstała później albo dopiero później stała się jej znana. Paragraf 3 przesądza natomiast, że do czasu rozstrzygnięcia wniosku sędzia, którego wniosek dotyczy, może podejmować dalsze czynności, jednak nie może zapaść orzeczenie ani zarządzenie kończące postępowanie w sprawie.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się zawsze wtedy, gdy strona postępowania cywilnego uznaje, że zachodzą okoliczności podważające bezstronność sędziego rozpoznającego jej sprawę. Znajduje on zastosowanie zarówno na wczesnym etapie sprawy, jeszcze przed rozprawą, jak i w jej toku, przy czym po przystąpieniu do rozprawy pojawia się dodatkowy wymóg z § 2. Art. 50 KPC dotyczy strony, a więc powoda i pozwanego, a odpowiednio także innych uczestników w postępowaniach, w których takie odesłanie obowiązuje. Kluczowe jest zachowanie właściwej formy oraz wskazanie konkretnych okoliczności, a nie samo ogólne przekonanie o nieprzychylności sądu. Norma z § 3 działa automatycznie od chwili złożenia wniosku, bez potrzeby wydawania odrębnej decyzji o wstrzymaniu czynności.

Przykład

W sprawie o zapłatę pozwany w toku drugiej rozprawy dowiaduje się, że sędzia prowadzący sprawę jest bliskim znajomym pełnomocnika strony przeciwnej. Na najbliższym posiedzeniu składa ustnie do protokołu wniosek o wyłączenie sędziego, opisując okoliczności i wskazując, skąd i kiedy o nich powziął wiadomość. Ponieważ przystąpił już do rozprawy, uprawdopodabnia dodatkowo, że informacja dotarła do niego dopiero teraz, co odpowiada wymogowi z § 2. Do czasu rozpoznania wniosku sędzia może prowadzić dalsze czynności, na przykład odbierać oświadczenia stron, lecz nie wyda wyroku kończącego sprawę.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że samo złożenie wniosku wstrzymuje całe postępowanie; art. 50 § 3 pkt 1 KPC wyraźnie dopuszcza dalsze czynności sędziego. Drugim nieporozumieniem jest traktowanie wniosku jako narzędzia do wyrażenia niezadowolenia z niekorzystnych rozstrzygnięć procesowych, podczas gdy przepis wymaga uprawdopodobnienia konkretnych przyczyn wyłączenia. Mylnie zakłada się też, że wniosek można kierować do dowolnego sądu, gdy tymczasem zgłasza się go w sądzie, w którym sprawa się toczy. Wreszcie strony zapominają o wymogu z § 2 i nie wyjaśniają, dlaczego powołują się na daną okoliczność dopiero po przystąpieniu do rozprawy. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni zasadność i sposób sformułowania wniosku.