I NSW 100/25

I NSW 100/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 30 czerwca 2025 r. SSN Adam Redzik (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Aleksander Stępkowski SSN Paweł Wojciechowski w sprawie z protestów wyborczych W. A. K., E. S. i T.W., przeciwko wyborowi Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, z udziałem Przewodniczącego Państwowej Komisji Wyborczej oraz Prokuratora Generalnego, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych 30 czerwca 2025 r., wyraża opinię, że zarzuty protestów co do nieprawidłowości w sporządzeniu protokołu głosowania w obwodzie w wyborach Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej przeprowadzonego w dniu 1 czerwca 2025 r. przez Obwodowe Komisje Wyborcze: nr 25 w Grudziądzu, nr 95 w Krakowie, nr 13 w Mińsku Mazowieckim, nr 9 w Strzelcach Opolskich, nr 35 w Tychach, nr 3 w Oleśnie, nr 61 w Bielsku-Białej są zasadne, ale stwierdzone naruszenia nie miały wpływu na wynik wyborów. I NSW 100/25 2 Aleksander Stępkowski Adam Redzik Paweł Wojciechowski UZASADNIENIE I. I.1. E. S., W. A. K. i T. W. (dalej także: Wnoszący protest) odpowiednio 9 czerwca 2025 r., 10 czerwca 2025 r. i 10 czerwca 20205 r. wnieśli protesty przeciwko ważności wyborów Prezydenta RP przeprowadzonych w dniu 1 czerwca 2025 r. domagając się stwierdzenia ich nieważności we wszystkich okręgach wyborczych z powodu nieprawidłowości dotyczących ustalenia wyników ponownego głosowania w następujących Obwodowych Komisjach Wyborczych: nr 95 w Krakowie, nr 13 w Mińsku Mazowieckim, nr 9 w Strzelcach Opolskich, nr 25 w Grudziądzu, nr 35 w Tychach, nr 3 w Oleśnie. T. W. dodatkowo wskazał Obwodową Komisję Wyborczą nr 61 w Bielsku-Białej. Wnoszące protest wnieśli o ponowne przeliczenie oddanych głosów oraz ilości kart do głosowania ww. obwodowych komisjach wyborczych. I.2. Wnoszący protest zarzucili, że w ww. obwodowych komisjach wyborczych dokonano „odwrócenia liczby głosów” oddanych na poszczególnych kandydatów, a na potwierdzenie swoich twierdzeń odnieśli się do wyników pierwszej tury głosowania wskazujących na drastyczną i nagłą zmianę preferencji wyborczych dotyczącą tych kandydatów oraz doniesienia o oświadczeniach niektórych z członków wskazanych obwodowych komisji wyborczych dot. ww. nieprawidłowości, a ponadto powołali się na treść protokołów opublikowanych na stronach PKW. II. II. 1. Postanowieniem z 30 czerwca 2025 r. Sąd Najwyższy dopuścił dowód z protokołów z oględzin kart do głosowania przeprowadzonych w ramach postępowania dowodowego w sprawie I NSW 91/25 przez właściwe miejscowo sądy rejonowe: - Sąd Rejonowy dla Krakowa-Krowodrzy - oględziny kart do głosowania w Obwodowej Komisji Wyborczej nr: 95 w Krakowie - Sąd Rejonowy w Mińsku Mazowieckim - oględziny kart do głosowania I NSW 100/25 3 w Obwodowej Komisji Wyborczej nr 13 w Mińsku Mazowieckim - Sąd Rejonowy w Strzelcach Opolskich - oględziny kart do głosowania w Obwodowej Komisji Wyborczej nr 9 w Strzelcach Opolskich - Sąd Rejonowy w Grudziądzu - oględziny kart do głosowania w Obwodowej Komisji Wyborczej nr 25 w Grudziądzu - Sąd Rejonowy w Tychach - oględziny kart do głosowania w Obwodowej Komisji Wyborczej nr 35 w Tychach - Sąd Rejonowy w Oleśnie - oględziny kart do głosowania w Obwodowej Komisji Wyborczej nr 3 w Oleśnie - Sąd Rejonowy w Bielsku Białej - oględziny kart do głosowania w Obwodowej Komisji Wyborczej nr 61 w Bielsku-Białej. Oględziny kart do głosowania przeprowadzono na podstawie postanowienia Sądu Najwyższego z 12 czerwca 2025 r. wydanego w sprawie I NSW 91/25. II.2. Po przeprowadzeniu ww. dowodu Sąd Najwyższy ustalił, że: - w Obwodowej Komisji Wyborczej nr 95 w Krakowie na Karola Nawrockiego oddano 540 głosów, a na Rafała Trzaskowskiego 1132 głosy, co stanowi wynik dokładnie odwrotny w stosunku do podanego protokole głosowania w ww. obwodzie w wyborach Preżydenta RP przeprowadzonych w dniu 1 czerwca 2025 r.; - w Obwodowej Komisji Wyborczej nr 13 w Mińsku Mazowieckim na Karola Nawrockiego oddano 364, co stanowi wynik przypisany w protokole Rafałowi Trzaskowskiemu powiększony o jeden głos z powodu błędnego przeliczenia kart do głosowania, natomiast na Rafała Trzaskowskiego oddano 611 głosów, co stanowi wynik przypisany w protokole głosowania Karolowi Nawrockiemu. W pakiecie oznaczonym jako głosy oddane na Rafała Trzaskowskiego był 1 głos nieważny, ale nie wpłynęło to na liczbę głosów ważnych oddanych na tego kandydata. - w Obwodowej Komisji Wyborczej nr 9 w Strzelcach Opolskich, na Karola Nawrockiego oddano 223 głosy, na Rafała Trzaskowskiego oddano 416 głosy - co stanowi wynik dokładnie odwrotny w stosunku do podanego w protokole głosowania w ww. obwodzie w wyborach Prezydenta RP przeprowadzonych w dniu 1 czerwca 2025 r.; I NSW 100/25 4 - w Obwodowej Komisji Wyborczej nr 25 w Grudziądzu na Karola Nawrockiego oddano 324 głosy, na Rafała Trzaskowskiego oddano 504 głosy, co stanowi wynik dokładnie odwrotny w stosunku do podanego w protokole głosowania w ww. obwodzie w wyborach Prezydenta RP przeprowadzonych w dniu 1 czerwca 2025 r.; - w Obwodowej Komisji Wyborczej nr 35 w Tychach na Karola Nawrockiego oddano 347 głosy, na Rafała Trzaskowskiego oddano 581 głosy, co stanowi wynik dokładnie odwrotny w stosunku do podanego w protokole głosowania w ww. obwodzie w wyborach Prezydenta RP przeprowadzonych w dniu 1 czerwca 2025 r.; - w Obwodowej Komisji Wyborczej nr 3 w Oleśnie na Karola Nawrockiego oddano 378 głosów, a na Rafała Trzaskowskiego 637, cp stanowi wynik dokładnie odwrotny w stosunku do podanego w protokole głosowania w ww. obwodzie w wyborach Prezydenta RP przeprowadzonych w dniu 1 czerwca 2025 r.; - w Obwodowej Komisji Wyborczej nr 61 w Bielsku-Białej na Karola Nawrockiego oddano 771 (czyli wynik przypisany w protokole Rafałowi Trzaskowskiemu), natomiast na Rafała Trzaskowskiego oddano 1049 głosów, co stanowi wynik przypisany w protokole Karolowi Niedworskiemu powiększony o cztery głosy. III. Sąd Najwyższy zważył co następuje: III.1. Wolne, równe, powszechne i bezpośrednie wybory realizowane w głosowaniu tajnym są świętem i istotą demokracji, stanowiąc emanację kluczowej zasady ustrojowej. Rzeczypospolitej Polskiej z art. 2 Konstytucji RP. To w akcie wyborczym każdy uprawniony realizuje swoje prawo do partycypacji we władzy; wyboru swoich przedstawicieli czy też głowy państwa - Prezydenta RP. Wybory muszą być zatem przeprowadzone w sposób gwarantujący, że głosy wyborców zostaną policzone zgodnie z prawem, a wszelkie mogące wystąpić nieprawidłowości i przestępstwa związane z aktem wyborczym zostaną wyjaśnione. Szczególnym instrumentem służącym każdemu wyborcy jest protest wyborczy, który - w przypadku wyborów do Sejmu RP, Senatu RP oraz Prezydenta RP, zgodnie z Konstytucją RP, wnosi się I NSW 100/25 5 bezpośrednio do Sądu Najwyższego. Sąd Najwyższy rozpoznaje je a następnie rozstrzyga o ważności wyborów. Ten model ustrojowy sądowej kontroli wyborów do głównych organów władzy jest utwierdzony polską szczególną tradycją sięgającą Konstytucji RP z 17 marca 1921 r. (art. 19). III.2. W przypadku wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z art. 129 ust. 2 Konstytucji RP, wyborcy przysługuje prawo zgłoszenia do Sądu Najwyższego protestu przeciwko ważności wyboru na zasadach określonych w ustawie. Zasady te zostały zawarte w przepisach ogólnych art 82 i art. 83 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy (dalej także: k.wyb.) oraz - w odniesieniu do wyborów Prezydenta RP - w przepisach szczególnych art. 321-323 k.wyb. III.3. Materialnoprawne podstawy protestu wyborczego określone zostały natomiast w art. 82 § 1 pkt 1 i 2 k.wyb., zgodnie z którym przeciwko ważności wyborów, ważności wyborów w okręgu lub wyborowi określonej osoby może być wniesiony protest z powodu: 1) dopuszczenia się przestępstwa przeciwko wyborom, określonego w rozdziale XXXI Kodeksu karnego, mającego wpływ na przebieg głosowania, ustalenie wyników głosowania lub wyników wyborów lub 2) naruszenia przepisów kodeksu dotyczących głosowania, ustalenia wyników głosowania lub wyników wyborów, mającego wpływ na wynik wyborów. III.4. Wymagania formalne protestu określono w art. 321 k.wyb., zgodnie z którym protest przeciwko wyborowi Prezydenta Rzeczypospolitej wnosi się na piśmie do Sądu Najwyższego nie później niż w ciągu 14 dni od dnia podania wyników wyborów do publicznej wiadomości przez Państwową Komisję Wyborczą (dalej także: PKW), przy czym nadanie w tym terminie protestu w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego jest równoznaczne z wniesieniem go do Sądu Najwyższego (§ 1). III.5. Protesty wyborcze składa się do Sądu Najwyższego osobiście (wyjątek od I NSW 100/25 6 zasady reprezentacji przez profesjonalnego pełnomocnika) lub przez pełnomocnika, przy czym zgodnie z art. 321 § 1 k.wyb. wyborca przebywający za granicą obowiązany jest dołączyć do protestu zawiadomienie o ustanowieniu swojego pełnomocnika lub pełnomocnika do doręczeń w kraju, pod rygorem pozostawienia protestu bez biegu. Zgodnie z art. 321 § 3 k.wyb. wnoszący protest powinien sformułować w proteście zarzuty oraz przedstawić lub wskazać dowody, na których opiera owe zarzuty. Z uwagi na to, że protest wyborczy jest środkiem procesowym o indywidualno-konkretnym charakterze, należy konkretnie wskazywać w nim naruszenia i przedstawiać dowody ich popełnienia, a co najmniej uprawdopodobnić prawdziwość zarzutów. III.6. Możliwość rozpoznania protestu wyborczego warunkowana jest wskazanymi wyżej wymogami, ale ponadto protest musi spełniać minimalne warunki pisma procesowego określone w art. 126 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1568 z późn. zm., dalej także: k.p.c.). Protest wyborczy to pierwsze pismo w sprawie, wobec czego powinien zawierać m.in. numer Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) lub numer identyfikacji podatkowej (NIP) wnoszącego protest (odpowiednio art. 126 § 2 pkt 2 k.p.c.). Podkreślić też należy, że w postępowaniu przed Sądem Najwyższym w sprawach z protestów wyborczych nie wzywa się do usunięcia braków formalnych, a przepisy art. 130 § 1-2 oraz art. 1301a § 1-3 k.p.c. nie mają zastosowania (uchwała Sądu Najwyższego z 25 października 2023 r., I NZP 8/23). III.7. W analizowanych protestach prawidłowo podano dane osobowe Wnoszących protest, w tym numery PESEL. Protesty spełniają także pozostałe omówione wyżej wymogi formalne protestu wyborczego. III.8. Całokształt okoliczności, w tym opisanych przez Wnoszących protest oraz znane Sądowi Najwyższemu urzędu - wobec ustaleń w sprawie I NSW 91/25 - prowadzą do wyrażenia opinii, że podniesione zarzuty są zasadne. Z protokołów oględzin kart do głosowania przeprowadzonych wynika, że we I NSW 100/25 7 wszystkich wskazanych przez Wnoszących protest komisjach doszło do błędnego wpisania głosów jednego kandydata drugiemu kandydatowi, a mianowicie większą liczbę głosów, którą uzyskał Rafał Trzaskowski wpisano w protokole Karolowi Nawrockiemu (szczegóły wyżej pkt. II.2). Z oględzin wynikało też, że nieprawidłowość (poza drobnymi omyłkami w liczeniu głosów w ObKW nr 13 w Mińsku Mazowieckim) pojawiła się na końcowym etapie, w czasie przenoszenia prawidłowo policzonych głosów do protokołu. Jak ustalono głosy zostały prawidłowo przyporządkowane, prawidłowo oznaczone na pakietach (kopertach) i prawidłowo zabezpieczone. Nie odpowiadało to danym w ostatnich rubrykach protokołów. W toku postępowania dowodowego oraz podczas posiedzenia jawnego 27 czerwca 2025 r. w sprawie I NSW 91/25, wskazano, że w większości obwodowych komisji wyborczych, co do których podniesiono zarzuty w protestach rozpoznawanych w niniejszej sprawie, o nieprawidłowym przypisaniu głosów kandydatom informowali okręgowe komisja wyborcze, komisarzy wyborczych czy Państwową Komisję Wyborczą sami członkowie danych komisji. III.9. Wskazane nieprawidłowości stanowią naruszenie art. art. 75 § 3 k.wyb., a w konsekwencji są deliktem wyborczym w rozumieniu art. 82 § 1 pkt 2 k.wyb. To czy spełnione zostały znamiona czynu zabronionego z art. 248 pkt 4 k.k. znajduje się poza zakresem oceny Sądu Najwyższego w postępowaniu wywołanego wniesionym protestem wyborczym i podlega wyjaśnieniu wtoku postępowania karnego. III.10. W świetle powyższego Sąd Najwyższy wyraził opinię, że protesty wyborcze rozpoznawane w niniejszej sprawie są zasadne, jednak - w kontekście wyników osiągniętych przez obu kandydatów w skali całego kraju (według obwieszczenia Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 2 czerwca 2025 r. o wynikach ponownego głosowania i wyniku wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karol Nawrocki uzyskał 10 606 877 głosów a Rafał Trzaskowski 10 237 286 głosów) - stwierdzone nieprawidłowości, choć wpływają na wynik głosowania (konkretną liczbę głosów kandydatów), to - wobec różnicy głosów między kandydatami - nie miały wpływu na wynik wyborów w rozumieniu art. 82 § 1 pkt 2 k.wyb. I NSW 100/25 8 Aleksander Stępkowski Adam Redzik Paweł Wojciechowski sk [r.g.]