I NSP 90/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 13 maja 2025 r.
SSN Oktawian Nawrot (przewodniczący)
SSN Paweł Księżak (sprawozdawca)
SSN Mirosław Sadowski
w sprawie ze skargi D. K.
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez
nieuzasadnionej zwłoki
w sprawie toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie
pod sygn. akt I ACa 873/23
z udziałem Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych w dniu 13 maja 2025 r.
I. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym
w Warszawie w sprawie o sygn. akt I ACa 873/23 nastąpiła
przewlekłość postępowania;
II. przyznaje skarżącemu D.K. od Skarbu Państwa
– Sądu Apelacyjnego w Warszawie sumę pieniężną
w wysokości 2 500 (dwa tysiące pięćset) złotych,
za następujące okresy: (1) od 5 kwietnia 2023 r. do 6 września
2023 r. oraz (2) od 9 grudnia 2023 r. do 13 maja 2025 r.;
III. zaleca Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie wyznaczanie,
nie później niż w terminie miesiąca od dnia doręczenia odpisu
postanowienia stwierdzającego przewlekłość postępowania,
terminu rozpoznania sprawy o sygn. akt I ACa 873/23;
I NSP 90/25
2
IV. nakazuje zwrot od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
w
Warszawie
skarżącemu
D.
K.
kwoty
200 (dwieście) zł uiszczonej tytułem opłaty sądowej od skargi;
V. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
w Warszawie na rzecz skarżącego D. K. kwotę
240 (dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa
procesowego
w
postępowaniu
skargowym
wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za
opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia
niniejszego postanowienia zobowiązanemu do dnia zapłaty.
Paweł Księżak Oktawian Nawrot Mirosław Sadowski
UZASADNIENIE
Pismem z 21 lutego 2025 r. adw. D. M. – pełnomocnik D. K. (dalej: Skarżący)
wniosła o:
1. stwierdzenie, że w sprawie o sygn. akt I ACa 873/23, toczącej się przed Sądem
Apelacyjnym w Warszawie, nastąpiła przewlekłość postępowania;
2. przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz Skarżącego kwoty 6000 (sześciu tysięcy)
zł;
3. zasądzenie od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie kosztów
postępowania;
4. wydanie Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie zalecenia podjęcia czynności w ww.
sprawie;
5. wyznaczenia Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie terminu do wydania wyroku.
W uzasadnieniu pełnomocnik Skarżącego wskazała, że 4 kwietnia 2023 r. do Sądu
Apelacyjnego w Warszawie wpłynęła apelacja Skarżącego. Dalej, że od dnia wpłynięcia
apelacji do dnia złożenia skargi jedynymi czynnościami podjętymi przez sąd było
zawieszenie postępowania 7 września 2023 r. oraz podjęcie zawieszonego postępowania 8
I NSP 90/25
3
grudnia 2023 r. Ponadto, że do dnia dzisiejszego sąd nie doręczył stronie przeciwnej
odpisu apelacji Skarżącego.
Pełnomocnik Skarżącego nadmieniła, że Skarżący wystosował pismo
do Sądu Apelacyjnego w Warszawie (data wpływu: 27 listopada 2024 r.), w którym wniósł
o podjęcie czynności w sprawie, w tym o doręczenie odpisu apelacji stronie przeciwnej. W
ocenie pełnomocnika Skarżącej powyższe pismo nie wpłynęło jednak na sposób działania
sądu.
W dalszej części pełnomocnik Skarżącego wskazała, że ostatnią czynnością
zmierzającą do merytorycznego rozpoznania sprawy przez Sąd Apelacyjny w Warszawie
było podjęcie zawieszonego postępowania, 8 grudnia 2023 r., a zatem ponad rok od daty
złożenia skargi. W ocenie pełnomocnik Skarżącego uzasadnia to zarzut przewlekłości
postępowania, na potwierdzenie powyższego pełnomocnik przytoczyła orzecznictwo sądów
apelacyjnych w tym przedmiocie.
W odpowiedzi na skargę Skarb Państwa – Prezes Sądu Apelacyjnego
w Warszawie wniósł o oddalenie skargi. Uzasadniając swoje stanowisko Prezes Sądu
Apelacyjnego w Warszawie wskazał m.in., zgodnie ze standardami wynikającymi z
orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka nie stwierdza się naruszenia
prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeśli w postępowanie w
jednej instancji trwa dłużej niż 3 lata, z kolei w dwóch instancjach dłużej niż 5 lat, a z
udziałem Sądu Najwyższego dłużej niż 6 lat. Co więcej, że opóźnienia zaistniałe w trakcie
poszczególnych faz postępowania są dopuszczalne pod warunkiem, że łączny
czas postępowania nie jest nadmiernie długi. Akcentując powyższe Prezes
Sądu Apelacyjnego w Warszawie wskazał, że choć czas trwania postępowania w sprawie
może być przez Skarżącego postrzegany jako niezadowalający to jednak nie implikuje
stwierdzenia, iż w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, gdyż łącznie nie
przekroczył on 5 lat.
Następnie Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie wskazał, że w sprawie
Skarżącego w styczniu 2025 r. rozpoznano wniosek syndyka masy upadłości Pozwanego o
zwolnienie od kosztów sądowych, i że obecnie sprawa oczekuje na uprawomocnienie się
tego postanowienia, zaś wcześniej były podejmowane działania związane z ogłoszeniem
upadłości Pozwanego oraz zgłaszanymi w sprawie wnioskami procesowymi. Kończąc
prezes sądu wskazał, na trudności organizacyjno-kadrowe warszawskiego sądu, w tym na
znaczące obciążenie sprawami kredytowymi, które to w jednoznaczny sposób
I NSP 90/25
4
przyczyniając się do wydłużenia okresu oczekiwania na ostateczne rozstrzygnięcie w
sprawie.
W tak zarysowanym stanie rzeczy, w ocenie Prezesa Sądu Apelacyjnego
w Warszawie w sprawie nie doszło do przewlekłości postępowania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie
prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub
nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki
(tekst jedn. Dz.U. 2018, poz. 75; dalej: „u.s.p.p.”) strona może wnieść skargę o
stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa
do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie w tej sprawie trwa
dłużej, niż to konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są
istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy
egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość
postępowania).
Po dokonanej na potrzeby rozpoznania niniejszej skargi analizie akt sprawy
toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie pod sygn. akt I ACa 873/23,
Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, że w sprawie tej jednoznacznie doszło
do przewlekłości postępowania.
Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy sprawa została zainicjowana
pozwem Skarżącego z 30 listopada 2020 r. i w I instancji została zakończona wyrokiem
Sądu Okręgowego Warszawa-Prawa w Warszawie z 5 stycznia 2023 r., III C 1508/20. Od
wyroku tego Pozwany wywiódł apelację 27 lutego 2023 r. (data wpływu do sądu: 2 marca
2023 r.), zaskarżając wyrok w całości. Apelacja wraz z aktami sprawy została przekazana
do Sądu Apelacyjnego w Warszawie 4 kwietnia 2023 r. Tego samego dnia została ona
zarejestrowana w systemie SLPS oraz wylosowano do niej sędziego referenta. Kolejnego
dnia tj. 5 kwietnia 2023 r. zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału została ona
skierowana do rozpoznania wg kolejności wpływu do danego referatu. W następstwie
powyższego, postanowieniem z 7 września 2023 r. postępowanie zostało zawieszone (na
podstawie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c.) oraz wezwano do udziału w sprawie syndyka masy
I NSP 90/25
5
upadłości Pozwanego. Postanowieniem z 8 grudnia 2023 r. odrzucono wniosek
Skarżącego o uzasadnienie ww. postanowienia. Tego samego dnia wydano również
postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania w części tj. w zakresie roszczenia o
ustalenie nieważności umowy. 25 marca 2024 r. do sądu wpłynął wniosek syndyka
masy upadłości Pozwanego o reasumpcję postanowienia z 8 grudnia 2023 r. Wniosek ten
został rozpoznany odmownie postanowieniem z 9 kwietnia 2024 r. 31 lipca 2024 r. wpłynął
wniosek syndyka masy upadłości Pozwanego o zawieszenie postępowania, a 20 września
2024 r. wniosek Skarżącego o podjęcie czynności w sprawie. Kolejny wniosek Skarżącego
o tożsamej treści wpłynął do sądu w 27 listopada 2024 r. 13 stycznia 2025 r. zarządzono
poinformowanie strony o składzie rozpoznającym sprawę oraz wezwano syndyka masy
upadłości Pozwanego do wykazania aktualnej sytuacji majątkowej w związku ze złożonym
w apelacji wnioskiem o zwolnienie z kosztów sądowych. Odpowiedź w tym przedmiocie
wpłynęła do sądu 4 lutego 2025 r. Postanowieniem z 21 lutego 2025 r. oddalano wniosek o
zwolnienie syndyka masy upadłości Pozwanego o zwolnienie z kosztów sadowych.
Przepisy u.s.p.p. nie określają, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy
należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Judykatura Sądu Najwyższego
stoi na stanowisku, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można mówić z reguły
w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy
apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy (zob. m.in. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21
marca 2006 r., III SPP 13/06; z 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP
6/17; z 19 października 2017 r., III SPP 42/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18, z 22
stycznia 2019 r., I NSP 71/18, z 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19; z 28 września 2021 r., I
NSP 145/21). Ten utrwalony standard orzeczniczy wyznacza swoiste domniemanie
co do zaistnienia przewlekłości postępowania lub braku tejże. Sąd Najwyższy zwracał
jednak uwagę, że nieuprawniona jest teza, iż przekroczenie okresu 12 miesięcy trwania
postępowania oznacza automatycznie wystąpienie stanu przewlekłości, bez względu na
okoliczności danej sprawy. Oceniając, czy w danej sprawie mamy do czynienia z
przewlekłością postępowania, należy brać pod uwagę kryteria określone w art. 2 u.s.p.p.
Zgodnie z nimi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania,
należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd
w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (zob. postanowienia
Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10
listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21). Powyższe oznacza,
że przewlekłości postępowania nie ocenia się w sposób mechaniczny, lecz w każdej
I NSP 90/25
6
sprawie indywidualnie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP
48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września
2021 r., I NSP 145/21).
W realiach niniejszej sprawy koniecznym było ustalić jaki wpływ miał –
sygnalizowany wyżej – okres zawieszenia postępowania na długość jego trwania.
Niewątpliwie przyczynił się on do przedłużenia okresu oczekiwania na zakończenie sprawy,
jednak nie był on wyłączną przyczyną tak długiego okresu oczekiwania na zakończenie
postępowania, co jasno wynika z zestawienia okresu zawieszenia z łącznym czasem
trwania postępowania. Należało zatem stwierdzić, że doszło do przewlekłości
postępowania – polegającej na braku podjęcia czynności zmierzających do wyznaczenia
rozprawy apelacyjnej, który to stan utrzymywał się dłużej niż to konieczne.
W tym kontekście należy odnotować kwestię sytuacji kadrowej Sądu Apelacyjnego
w Warszawie. Wskazywane braki kadrowe wynikają ze złej organizacji wymiaru
sprawiedliwości na poziomie ogólnokrajowym, ponieważ to na władzach państwowych
spoczywa obowiązek należytego zorganizowania funkcjonowania władzy sądowniczej.
Rzeczpospolita Polska ma, wypływający z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz z art. 6
Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie
dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. 1993, nr 61, poz. 284 ze zm.), obowiązek takiego
organizowania systemu jurysdykcyjnego, aby właściwe sądy mogły podołać rozstrzyganiu
spraw sądowych w rozsądnych terminach (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 15
lipca 2005 r., III SPP 121/05; z 16 stycznia 2018 r., III SPP 57/17). Niemniej jednak
powołane okoliczności są całkowicie niezależne od Skarżącego. Sygnalizowane trudności
– choć z punktu widzenia Sądu Apelacyjnego w Warszawie mają charakter obiektywny –
nie powinny zatem blokować, przez tak długi okres, sprawnego prowadzenia postępowania.
Mając na uwadze, że w sprawie toczącej się przed Sądem Apelacyjnym
w Warszawie pod sygn. akt I ACa 873/23 dotychczas nie został wyznaczony
termin rozprawy apelacyjnej, Sąd Najwyższy zaleca jej wyznaczenie
nie później niż w terminie miesiąca od dnia doręczenia Prezesowi Sądu Apelacyjnego w
Warszawie odpisu postanowienia stwierdzającego przewlekłość postępowania.
Stosownie do art. 12 ust. 4 zdanie pierwsze u.s.p.p. uwzględniając skargę, sąd na
żądanie skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa sumę pieniężną w wysokości od 2000
zł do 20 000 zł, zaś bazowa wysokość sumy pieniężnej, przyznawanej od Skarbu Państwa,
wynosi 500 zł za każdy rok dotychczasowego postępowania (art. 12 ust. 4 zdanie drugie
I NSP 90/25
7
u.s.p.p.). Z tych również względów Sąd Najwyższy przychylił się do wniosku Skarżącego,
przyznając mu sumę pieniężną w wysokości 2 500 zł (dwa tysiące pięćset złotych).
Stosownie do art. 12 ust. 4 zdanie piąte u.s.p.p., zasądzona suma pieniężna została
przyznana za okres, w którym została stwierdzona przewlekłość postępowania sądowego,
a zatem za następujące okresy: (1) od 5 kwietnia 2023 r. do 6 września 2023 r. oraz
(2) od 9 grudnia 2023 r. do 13 maja 2024 r.
W ślad za art. 17 ust. 3 u.s.p.p. sąd uwzględniając lub odrzucając skargę z urzędu
zwraca uiszczoną od niej opłatę. Zważywszy, iż w przedmiotowej sprawie skarga została
uznana za zasadą, należało z urzędu zwrócić Skarżącemu uiszczoną przez niego opłatę
od złożonej skargi.
Koszty postępowania, na które złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika
Skarżącego, będącego radcą prawnym, zostały ustalone stosownie do § 14
ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości 22 października 2015 r. w sprawie opłat za
czynności adwokackie (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1964 z późn. zm.) na kwotę 240 zł, i
orzeczone na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 3941 §
3 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c. w zw. z art. 8 ust. 2 u.s.p.p.
Paweł Księżak Oktawian Nawrot Mirosław Sadowski
[J.M.]
[a.ł]
