I NSP 70/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 9 kwietnia 2025 r.
SSN Janusz Niczyporuk (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Grzegorz Pastuszko
SSN Maria Szczepaniec
w sprawie ze skargi A.P.
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w W. w sprawie o sygn.
[…],
po rozpoznaniu na posiedzeniu bez udziału stron w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej
i Spraw Publicznych w dniu 9 kwietnia 2025 r.,
oddala skargę.
Grzegorz Pastuszko Janusz Niczyporuk Maria Szczepaniec
UZASADNIENIE
Pismem z 12 lutego 2025 r. A.P. (dalej: „skarżąca”) reprezentowana przez
adwokata A.C. wniosła o: (1) stwierdzenie, że w postępowaniu toczącym się przed
Sądem Apelacyjnym w W. (dalej również: „Sąd Apelacyjny”) w sprawie o sygn. akt
[…] nastąpiła przewlekłość, (2) nakazanie, aby Sąd Apelacyjny niezwłocznie
wyznaczył rozprawę celem rozpoznania apelacji od wyroku Sądu Okręgowego w
W. z 3 kwietnia 2023 r., […], (3) przyznanie na rzecz skarżącej kwoty 5 000 zł
(słownie: pięć tysięcy) złotych tytułem odszkodowania za przewlekłe prowadzenie
postępowania przez Sąd Apelacyjny w W., (4) zasądzenie od Skarbu Państwa na
rzecz skarżącej zwrotu opłaty sądowej w wysokości 200 zł oraz kosztów
I NSP 70/25
2
zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z opłatą skarbową od
pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.
W uzasadnieniu skargi skarżąca wyjaśniła, że 30 listopada 2021 r.
Prokurator Prokuratury Rejonowej W. wniósł przeciwko skarżącej akt oskarżenia o
występek z art. 284 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k., tj. przywłaszczenie mienia
wielkiej wartości w postaci dwóch nieruchomości położonych przy ul. C. w W.
należących do Spółki D., której skarżąca była wyłącznym udziałowcem.
Na przedmiotowych nieruchomościach postanowieniem Prokuratora Prokuratury
R.W. ustanowiono zabezpieczenie majątkowe. Sąd Okręgowy w W. nadał sprawie
sygn. akt […]. Następnie 2 grudnia 2021 r. akt oskarżenia trafił do referatu
Sędziego Sądu Okręgowego A.W. (dalej: „sędzia referent”). Wnioskiem
z 30 sierpnia 2022 r. sędzia referent wyłączyła się od udziału w sprawie
z uwagi na bliską znajomość jej syna z synem byłego udziałowca. W wyniku
ponownego losowania sprawa trafiła do referatu Sędziego Sądu Okręgowego M.P.,
który wyznaczył termin rozprawy na odpowiednio 9, a następnie 20 marca 2023 r.
Ostatecznie Sąd Okręgowy w W. 3 kwietnia 2023 r., w sprawie o sygn. akt […]
wydał wyrok. Skarżąca wyjaśniła następnie, że od wyroku Sądu Okręgowego w
Warszawie z 3 kwietnia 2023 r., […], apelację wywiódł jej obrońca oraz ona sama
w imieniu własnym. Apelacja obrońcy została przyjęta i przekazana do Sądu
Apelacyjnego w maju 2023 r. Następnie zarządzeniem z 12 maja 2023 r.
Prezes Sądu Okręgowego w W. odmówił przyjęcia apelacji wywiedzionej osobiście
przez skarżącą jako pochodzącą od osoby nieuprawnionej. Od powyższego
zarządzenia obrońca skarżącej wniósł zażalenie, które postanowieniem Sądu
Apelacyjnego z 22 czerwca 2023 r. zostało zmienione w ten sposób, że apelacja
skarżącej została przyjęta, jako sporządzona przez osobę uprawnioną. W dalszej
kolejności Sąd Apelacyjny nadał obu apelacjom sygn. akt […]. W wyniku losowania
sprawę przydzielono do referatu sędziemu Sądu Apelacyjnemu A.W. Następnie 1
października 2023 r. sprawę przekazano do VIII Wydziału Karnego Sądu
Apelacyjnego i tam nadano jej sygn. akt […]. Następnie zarządzeniem z 14 marca
2024 r. Przewodniczący VIII Wydziału Karnego Sądu Apelacyjnego wyznaczył
termin rozprawy apelacyjnej na 24 maja 2024 r., przy czym w tym dniu Sąd ten nie
otworzył przewodu sądowego, lecz odroczył rozpoznanie sprawy na 17 czerwca
I NSP 70/25
3
2024 r. zarządzając dołączenie do akt sprawy głównej akta sprawy egzekucyjnej o
sygn. akt […] prowadzonej przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym dla
Warszawy-Mokotowa M.G. oraz akt sprawy Sądu Rejonowego dla W. w W. (…)
z adnotacją sprawa pilna. Powyższe okoliczności sprawiły, że 14 czerwca 2024 r.
zarządzeniem Przewodniczącego VIII Wydziału Karnego Sądu Apelacyjnego
sprawa skarżącej została zdjęta z wokandy, a ponadto na skutek
zniesienia VIII Wydziału Karnego Sądu Apelacyjnego sprawa ponownie trafiła
do II Wydziału Karnego tego Sądu otrzymując sygn. akt […]. W wyniku losowania
sprawę przydzielono do referatu sędziego Sądu Apelacyjnego K.C.
Odnosząc się do powyższego skarżąca wyjaśniła, że na dzień
wniesienia skargi na przewlekłość postępowania nie został wyznaczony termin
rozprawy apelacyjnej, przez co jej żądanie jest zasadne. Skarżąca podkreśliła
nadto, że apelacja trzykrotnie zmieniała sygnaturę oraz pomimo wyznaczenia
dwóch terminów rozpraw (24 maja 2024 r. oraz 17 czerwca 2024 r.) nie otworzono
przewodu sądowego, co ostatecznie sprawiło, że od mementu wpłynięcia apelacji
do jej merytorycznego rozpoznania upłynęło ponad dwadzieścia dwa miesiące.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu
przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora
i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023,
poz. 1725 z późn. zm., dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość”), strona może
wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,
nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,
jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego
postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych
okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia
sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego
(przewlekłość postępowania). Dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło
I NSP 70/25
4
do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość
i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia
kończącego postępowanie w sprawie albo czynności podjętych przez prokuratora
prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu
zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd
lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy
egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.
Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania
od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego,
na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy,
stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która
wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron,
a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania
(art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość).
O przewlekłości postępowania można mówić zarówno wtedy, gdy sąd
nie podejmuje żadnych czynności, jak i wtedy, gdy je podejmuje, ale są one
nieprawidłowe i w ich następstwie dochodzi do zwłoki w rozpatrzeniu sprawy
(postanowienie Sądu Najwyższego z 24 lutego 2016 r., III SPP 53/15).
Na istotę sprawnego rozstrzygania sporów sądowych, jako jednego z elementów
zagwarantowanego konstytucyjnie prawa do sądu, zwraca się uwagę w literaturze
(S. Pikulski, J. Szczechowicz, Ludzki wymiar prawa a przewlekłość postępowania
sądowego (w:) Księga Jubileuszowa Profesora Tadeusza Jasudowicza, Toruń 2004,
s. 353 i n.). W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmowano,
natomiast, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo
mówić w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej
na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy
(postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca
2006 r., III SPP 10/06 oraz z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06). Jednocześnie jednak
ugruntowane jest stanowisko, że przewlekłość jest pojęciem odnoszącym się do
konkretnego zdarzenia, które po wnikliwej analizie należałoby uznać za nadmiernie
rozciągnięte w czasie i niezasadnie przedłużające się (zob. m.in. postanowienia
Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21, oraz z 15 listopada 2022 r.,
I NSP 70/25
5
I NSP 322/22). Powyższe oznacza, że standard ochrony prawa do rozpatrzenia
sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki ma charakter zindywidualizowany
(zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja
2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r.,
I NSP 145/21; z 14 września 2022 r., I NSP 251/22; z 15 listopada 2022 r.,
I NSP 322/22). Co do zasady więc przewlekłość jest pojęciem względnym
i zawsze musi być odnoszona do konkretnych realiów sprawy i przyjętego
trybu postępowania. Należy także nadmienić, że jedynie nadmierne odstępstwa
od czasu koniecznego do wykonania określonych czynności sądowych,
prac i procedur mogą być uznawane za tworzące stan nieuzasadnionej zwłoki
(zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 13 lipca 2017 r., III SPP 33/17;
z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy,
stwierdzić należy, że nie naruszono w niej prawa do sądu w aspekcie
rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Bezspornym faktem jest, że akta
wraz z apelacją wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Warszawie 6 maja 2023 r.
Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt […], a następnie został wylosowany
sędzia referent (k. 1371, k. 1372 akt sądowych). Następnie zarządzeniem z 2
października 2023 r. sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt […] w związku z
przejściem sędziego referenta do VIII Wydziału Karnego Sądu Apelacyjnego (k.
1385 akt sądowych). W dalszej kolejności zarządzeniem z 9 października 2023 r.
sprawa została skierowana do wylosowania pozostałych członków składu
orzekającego oraz wyznaczenia terminu jej rozpoznania (k. 1386 akt sądowych).
Zarządzeniem z 20 maja 2024 r. zmieniono skład orzekający (k. 1390 akt
sądowych). Termin rozprawy apelacyjnej został wyznaczony na 24 maja 2024 r. (k.
1389 akt sądowych). Zarządzeniem z 14 czerwca 2024 r. sprawa została zdjęta z
wokandy z powodu choroby sędziego referenta (k. 1400 akt sądowych), a
następnie wobec jego przejścia w stan spoczynku skierowana do ponownego
przydziału (k. 1406 akt sądowych). Po wylosowaniu nowego sędziego referenta
sprawa została skierowana do II Wydziału Karnego, gdzie nadano jej sygn. akt […]
(k. 1415-1416 akt sądowych).
I NSP 70/25
6
Analiza powyższej sekwencji zdarzeń (czynności procesowych) skutkuje
stwierdzeniem, że od chwili wpływu sprawy do Sądu Apelacyjnego (maj 2023 r.)
do dnia wpływu skargi na przewlekłość postępowania (luty 2025 r.) upłynęło
ponad 23 miesięce, natomiast nie świadczy to, że w sprawie nastąpiła przewlekłość
postępowania, biorąc nawet pod uwagę opisany powyżej standard orzeczniczy,
w myśl którego sprawa powinna zostać skierowana przez sąd odwoławczy
do rozpoznania w terminie 12 miesięcy. Uznać bowiem należy,
że w rozpatrywanym przypadku, uwzględniając całokształt okoliczności sprawy,
nie mamy jeszcze do czynienia z bezczynnością, która skutkowałaby koniecznością
uwzględnienia skargi, biorąc pod uwagę fakt obciążenia Sądu Apelacyjnego
licznymi sprawami, również karnymi.
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji
postanowienia.
Grzegorz Pastuszko Janusz Niczyporuk Maria Szczepaniec
[r.g.]
