I NSP 68/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 13 maja 2025 r.
SSN Oktawian Nawrot (przewodniczący)
SSN Paweł Księżak (sprawozdawca)
SSN Mirosław Sadowski
w sprawie ze skargi K. z siedzibą w K.
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez
nieuzasadnionej zwłoki
w sprawie toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie
pod sygn. akt I ACa 1894/23
z udziałem Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Apelacyjnego w Krakowie
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych w dniu 13 maja 2025 r.
I. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym
w Krakowie w sprawie o sygn. akt I ACa 1894/23 nastąpiła
przewlekłość postępowania;
II. przyznaje skarżącemu K. z siedzibą w K. od Skarbu Państwa –
Sądu Apelacyjnego w Krakowie sumę pieniężną w wysokości 2
500 (dwa tysiące pięćset) złotych, za okres od 17 lipca 2023 r. do
13 maja 2025 r.;
III. zaleca Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie wyznaczanie, nie
później niż w terminie miesiąca od dnia doręczenia odpisu
postanowienia stwierdzającego przewlekłość postępowania,
terminu rozpoznania sprawy o sygn. akt I ACa 1894/23;
IV. zarządza zwrot od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
w Krakowie na rzecz skarżącego K. z siedzibą w K. kwotę 200
(dwieście) zł tytułem uiszczonej opłaty sądowej od skargi;
I NSP 68/25
2
V. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
w Krakowie na rzecz skarżącego K. z siedzibą w K. kwotę 240
(dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa
procesowego w postępowaniu skargowym wraz z odsetkami w
wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas
po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego
postanowienia zobowiązanemu do dnia zapłaty.
Paweł Księżak Oktawian Nawrot Mirosław Sadowski
UZASADNIENIE
Pismem z 22 stycznia 2025 r. r.pr. M. K. – pełnomocnik K. z siedzibą w K. (dalej:
„Skarżący”) wniosła o:
1. stwierdzenie, że w sprawie o sygn. akt I ACa 1894/23, toczącej się przed Sądem
Apelacyjnym w Krakowie, nastąpiła przewlekłość postępowania;
2. wydanie sądowi rozpoznającemu sprawę zlecenia podjęcia stosownych działań w
sprawie;
3. przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz Skarżącego kwoty 10.000 (dziesięć tysięcy)
złotych;
4. zasądzenie od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Krakowie
kosztów postępowania.
W uzasadnieniu pełnomocnik Skarżącego wskazała, że w sprawie apelacja
Skarżącego z 29 maja 2023 r., złożona od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie
z 13 kwietnia 2023 r., I C 2593/20, wpłynęła do tego sądu 30 maja 2023 r. Ponadto, że w
sprawie apelację złożył również interwenient uboczny. Powyższe apelacje wraz z aktami
sprawy wpłynęły do sądu II instancji 5 lipca 2023 r. Dalej, że od chwili wpływu powyższych
środków odwoławczych Sąd Apelacyjny w Krakowie, pomimo upływu niemal 2 lat, nie
podjął czynności w sprawie. W szczególności nie wyznaczył terminu rozprawy. Jedyną
czynnością, która została w sprawie podjęta to doręczenie stronom odpisu apelacji
oraz odpowiedzi na nie.
I NSP 68/25
3
W odpowiedzi na skargę Skarb Państwa – Prezes Sądu Apelacyjnego w Krakowie
wniósł o oddalenie skargi, a w przypadku jej uwzględnienia przyznania na rzecz
Skarżącego mniejszej kwoty. Uzasadniając swoje stanowisko Prezes Sądu Apelacyjnego
w Krakowie wskazał m.in., że sprawa Skarżącego wpłynęła do sądu 10 lipca 2023 r. Tego
samego dnia został wylosowany sędzia referent. 17 listopada 2023 r. zarządzono
doręczenie odpisów apelacji, a po wpłynięciu odpowiedzi na apelacje zarządzono złożenie
akt w archiwum w oczekiwaniu na termin rozprawy.
Uzupełniająco Prezes Sądu Apelacyjnego w Krakowie wskazał na braki kadrowe, z
którymi zmaga się I Wydział Cywilny Sądu Apelacyjnego w Krakowie, wskazując, że dla
sprawnego orzekania niezbędna jest liczba 22-23 orzeczników, zaś w okresie objętym
skargą wydział składał się z 19 osób. Do grupy tej należeli m.in. Prezes Sądu,
Przewodnicząca Wydziału, Zastępca Przewodniczącego Wydziału oraz trzech sędziów
wizytatorów tj. sędziowie funkcyjni, posiadających zmniejszony – z tytułu pełnionej funkcji –
wpływ do referatu spraw. Co więcej, przez dłuższy czas wydział faktycznie składał się z 14
orzeczników. Podnosząc powyższe, Prezes Sądu Apelacyjnego w Krakowie wskazał
również, że w roku 2020 z I Wydziału Cywilnego odeszło 3 sędziów, co wywołało
konieczność podziału spraw z ich referatów pomiędzy pozostałych sędziów.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie
prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub
nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki
(tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725; dalej: „u.s.p.p.”) strona może wnieść skargę o
stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa
do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie w tej sprawie trwa
dłużej, niż to konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są
istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy
egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość
postępowania).
Po dokonanej na potrzeby rozpoznania niniejszej skargi analizie akt sprawy
toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie pod sygn. akt I ACa 1894/23,
I NSP 68/25
4
Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, że w sprawie tej doszło do przewlekłości
postępowania.
Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy apelacja interwenienta ubocznego wpłynęła
do Sądu Okręgowego w Krakowie 29 maja 2023 r., a apelacja Skarżącego 30 maja 2023 r.
Następnie, 10 lipca 2023 r. akta wraz z apelacjami wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w
Krakowie. Tego samego dnia wylosowany został do sprawy sędzia referent. 17 lipca 2023
r. zarządzono doręczenie odpisu apelacji pozostałym stronom. 22 sierpnia 2023 r. do sądu
wpłynęła odpowiedź na apelację Skarżącego oraz odpowiedź na apelację interwenienta
ubocznego, a 24 sierpnia 2023 r. odpowiedź interwenienta ubocznego na apelację
Skarżącego. Następnie, zarządzeniem z 4 września 2023 r. złożono akta w archiwum
w oczekiwaniu na termin rozprawy.
Zdaniem Sądu Najwyższego w sprawie doszło do zjawiska przewlekłości
postępowania. Sam fakt, iż w sprawie – mimo upływu 22 miesięcy od daty wpływu do sądu
II instancji – nie udało się wyznaczyć terminu pierwszej rozprawy w szczególny sposób
tego dowodzi. Co więcej, również złożenie przez Skarżącego skargi nie wpłynęło na
sposób procedowania sprawy przez Sąd Apelacyjny.
Przepisy u.s.p.p. nie określają, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy
należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Judykatura Sądu Najwyższego
stoi na stanowisku, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można mówić z reguły
w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy
apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy (zob. m.in. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21
marca 2006 r., III SPP 13/06; z 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP
6/17; z 19 października 2017 r., III SPP 42/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18, z 22
stycznia 2019 r., I NSP 71/18, z 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19; z 28 września 2021 r., I
NSP 145/21). Ten utrwalony standard orzeczniczy wyznacza swoiste domniemanie
co do zaistnienia przewlekłości postępowania lub braku tejże. Sąd Najwyższy
zwracał jednak uwagę, że nieuprawniona jest teza, iż przekroczenie okresu 12 miesięcy
trwania postępowania oznacza automatycznie wystąpienie stanu przewlekłości, bez
względu na okoliczności danej sprawy. Oceniając, czy w danej sprawie mamy do czynienia
z przewlekłością postępowania, należy brać pod uwagę kryteria określone w art. 2 u.s.p.p.
Zgodnie z nimi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania,
należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd
w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (zob. postanowienia
I NSP 68/25
5
Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10
listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21). Powyższe oznacza,
że przewlekłości postępowania nie ocenia się w sposób mechaniczny, lecz w każdej
sprawie indywidualnie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP
48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września
2021 r., I NSP 145/21). W okolicznościach sprawy brak jest jakichkolwiek czynności sądu
lub stron postępowania, która wyjaśniałaby tak długi czas oczekiwania na rozprawę
apelacyjną.
W tym kontekście należy zwrócić uwagę na podnoszoną w odpowiedzi na skargę
kwestię sytuacji kadrowej Sądu Apelacyjnego w Krakowie. Wskazywane braki kadrowe
wynikają ze złej organizacji wymiaru sprawiedliwości na poziomie ogólnokrajowym,
ponieważ to na władzach państwowych spoczywa obowiązek należytego zorganizowania
funkcjonowania władzy sądowniczej. Rzeczpospolita Polska ma, wypływający z art. 45 ust.
1 Konstytucji RP oraz z art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych
wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. 1993, nr 61, poz. 284 ze
zm.), obowiązek takiego organizowania systemu jurysdykcyjnego, aby właściwe sądy
mogły podołać rozstrzyganiu spraw sądowych w rozsądnych terminach
(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 lipca 2005 r., III SPP 121/05; z 16 stycznia
2018 r., III SPP 57/17). Niemniej jednak powołane okoliczności są całkowicie niezależne
od Skarżącego tym bardziej, iż ten w realiach przedmiotowej sprawy swoim zachowaniem
nie przyczynił przyczynili się do wydłużenia czasu jego trwania. Sygnalizowane trudności –
choć z punktu widzenia Sądu Apelacyjnego w Krakowie mają charakter obiektywny – nie
powinny zatem blokować, przez tak długi okres, sprawnego prowadzenia postępowania.
Mając na uwadze, że w sprawie toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie
pod sygn. akt I ACa 1894/23 dotychczas nie został wyznaczony termin rozprawy
apelacyjnej, Sąd Najwyższy zaleca jej wyznaczenie nie później niż w terminie miesiąca od
dnia doręczenia Prezesowi Sądu Apelacyjnego w Krakowie odpisu postanowienia
stwierdzającego przewlekłość postępowania.
Stosownie do art. 12 ust. 4 zdanie pierwsze u.s.p.p. uwzględniając skargę, sąd na
żądanie skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa sumę pieniężną w wysokości od 2000
zł do 20 000 zł, zaś bazowa wysokość sumy pieniężnej, przyznawanej od Skarbu Państwa,
wynosi 500 zł za każdy rok dotychczasowego postępowania (art. 12 ust. 4 zdanie drugie
u.s.p.p.). Z tych również względów Sąd Najwyższy przychylił się do wniosku Skarżącego,
przyznając mu sumę pieniężną w wysokości 2500 (dwóch tysięcy pięciuset) zł. Stosownie
I NSP 68/25
6
do art. 12 ust. 4 zdanie piąte u.s.p.p., zasądzona suma pieniężna została przyznana za
okres, w którym została stwierdzona przewlekłość postępowania sądowego, a zatem
za okres: 17 lipca 2023 r. do 13 maja 2025 r.
W ślad za art. 17 ust. 3 u.s.p.p. sąd uwzględniając lub odrzucając skargę z urzędu
zwraca uiszczoną od niej opłatę. Zważywszy, iż w przedmiotowej sprawie skarga została
uznana za zasadą, należało z urzędu zwrócić Skarżącemu uiszczoną przez niego opłatę
od złożonej skargi.
Koszty postępowania, na które złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika
Skarżącego, będącego radcą prawnym, zostały ustalone stosownie do § 14 ust. 3
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości 22 października 2015 r. w sprawie
opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1935) na kwotę 240 zł, i
orzeczone na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 3941 §
3 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c. w zw. z art. 8 ust. 2 u.s.p.p.
Paweł Księżak Oktawian Nawrot Mirosław Sadowski
[J.M.]
[a.ł]
