I NSP 55/26

I NSP 55/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 11 marca 2026 r. SSN Oktawian Nawrot (przewodniczący) SSN Adam Redzik (sprawozdawca) SSN Paweł Wojciechowski w sprawie ze skargi O. L. i M. L. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. VIII ACa […], z udziałem Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych 11 marca 2026 r.: 1. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. VIII ACa […] nastąpiła przewlekłość postępowania; 2. przyznaje O. L. i M. L. od Skarbu Państwa –- Sądu Apelacyjnego w Warszawie sumę pieniężną w wysokości po 2.000 złotych za okres od 27 marca 2024 r. do 11 marca 2026 r.; 3. nakazuje zwrócić ze Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz O. L. i M. L. kwotę po 200 złotych uiszczoną tytułem opłaty od skargi; 4. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz O. L. i M. L. kwotę 240 złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym; 5. oddala skargę w pozostałym zakresie. Adam Redzik Oktawian Nawrot Paweł Wojciechowski I NSP 55/26 2 UZASADNIENIE I. I.1. Skargą na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki z 30 stycznia 2026 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), O. L. i M. L. (dalej także: Skarżący), zastępowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli o: 1. stwierdzenie, że w sprawie o sygn. VIII ACa […] zawisłej przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie, nastąpiła przewlekłość postępowania, 2. zlecenie sądowi prowadzącemu postępowanie podjęcie odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie, w tym doręczenie odpisu apelacji stronie powodowej oraz wyznaczenie terminu rozprawy apelacyjnej. 3. przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz każdego ze Skarżących kwoty po 5.000 zł; 4. zasądzenie od Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz każdego z powodów kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Uzasadniając wniesioną skargę Skarżący wskazali, że w sprawie wystąpiła bezczynność, która nie znajduje żadnego usprawiedliwienia. I.2. W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie zgłosił swój udział w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. II. II.1. 30 grudnia 2022 r. do Sądu Okręgowego w Warszawie wpłynął pozew Skarżących przeciwko […] z siedzibą w G. (dalej także: Pozwany). Sprawa prowadzona była pod sygn. XXVIII C […]. 6 grudnia 2023 r. zapadł wyrok w pierwszej instancji. Od tego wyroku apelacje wniosły obie strony. I NSP 55/26 3 II.2. Akta sprawy wraz z apelacjami wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Warszawie 27 marca 2024 r. Tego samego dnia sporządzono raport z losowego przydziału w sprawie. Następnie, na podstawie zarządzenia z 28 marca 2024 r., sprawa została wpisana do repertorium ACa, a osoby uczestniczące w postępowaniu zostały poinformowane o składzie wyznaczonym do rozpoznania apelacji. II.3. 1 lipca 2024 r. i 24 stycznia 2025 r. do akt sprawy wpłynęły wnioski Skarżących o rozpoznanie sprawy poza kolejnością wpływu. W odpowiedzi poinformowano Skarżących, że sprawa zostanie rozpoznania według kolejności wpływu, a okres oczekiwania to około 18 miesięcy. II.4. 22 maja 2025 r. do akt sprawy wpłynął wniosek Skarżących o zabezpieczenie roszczenia. Sąd Apelacyjny w Warszawie wydał postanowienie zabezpieczające 2 czerwca 2025 r. II.5. 2 lipca 2025 r. do sądu wpłynął kolejny wniosek Skarżących o podjęcie czynności w sprawie. Na podstawie zarządzenia z 12 sierpnia 2025 r. Skarżący zostali poinformowani, że czynności związane z nadaniem biegu apelacjom podejmowane są zgodnie z kolejnością wpływu sprawy do danego referatu (§ 79 ust. 1 Rozporządzenia MS z dnia 18 czerwca 2019 r. Regulamin urzędowania sądów powszechnych) a sprawa oczekuje na sprawdzenie braków formalnych apelacji. II.6. 15 września 2025 r. podjęto czynności zmierzające do nadania biegu apelacjom stron m.in. wezwano Pozwanego do oznaczenia prawidłowej wartości przedmiotu zaskarżenia. Pismo Pozwanego zawierające odpowiedź na ww. wezwanie wpłynęło do sądu 7 października 2025 r. II.7. 17 października 2025 r. zarządzono wezwanie Pozwanego do uzupełnienia dalszych braków apelacji co do zakresu zaskarżenia oraz doręczenie Pozwanemu odpisu apelacji Skarżących. Odpowiedź na apelację Pozwanego wpłynęła do sądu 4 listopada 2025 r. Następnie, tj. 18 listopada 2025 r. do sądu wpłynęło pismo Pozwanego zawierające uzupełnienie dalszych braków formalnych apelacji. II.7. 3 listopada 2025 r. do sądu wpłynął kolejny wniosek Skarżących o podjęcie czynności w sprawie. Na podstawie zarządzenia z 5 grudnia 2025 r. I NSP 55/26 4 poinformowano Skarżących, że sprawa będzie rozpoznana według kolejności wpływu do danego referatu. II.8. Na podstawie zarządzenia z 4 lutego 2026 r. wyznaczono termin rozprawy apelacyjnej na dzień 24 marca 2026 r., o czym zawiadomiono pełnomocników stron. III. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 1. Według art. 2 ust. 1 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn.: Dz.U. 2023 poz. 1725, dalej: u.s.p.p.) strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). W myśl art. 2 ust. 2 u.s.p.p. dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. III.2. W ustawie o skardze na przewlekłość postępowania nie określono, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. W orzecznictwie przyjmuje się, że pod pojęciem tym należy rozumieć I NSP 55/26 5 wielomiesięczną bezczynność sądu, polegającą na niewyznaczaniu rozprawy bądź niepodejmowaniu czynności (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 grudnia 2018 r., I NSP 40/18; z 11 września 2019 r., I NSP 88/19; z 14 listopada 2019 r., I NSP 151/19; z 12 maja 2020 r., I NSP 37/20; z 27 października 2020 r., I NSP 151/20). W odniesieniu do postępowania apelacyjnego wskazuje się, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji, polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej w ciągu 12 miesięcy od daty wpłynięcia apelacji (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 27 marca 2019 r., I NSP 88/18; z 6 września 2019 r., I NSP 74/19; z 31 października 2019 r., I NSP 134/19; z 19 grudnia 2019 r., I NSP 173/19). III.3. Standardy co do trwania postępowania sądowego określił w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Trybunał ten stwierdził, ze dla oceny tego, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona bierze się pod uwagę szczególne warunki sprawy, uwzględnienia się kryteria takie jak skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej skargą (zob. np. wyroki ETPCz: z 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. M. A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo Trybunału, a także postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). W utrwalonym orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka uznano przy tym, że sprawa jest prowadzona przewlekle, jeżeli trwa dłużej niż trzy lata w pierwszej instancji (zob. np. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 10 lipca 1984 r. w sprawie Guincho przeciwko Portugalii, nr 8990/80), a w dwóch instancjach powyżej pięciu lat (zob. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 7 lutego 2006 r. sprawie Donnadieu przeciwko Francji, nr 19249/02). Opóźnienie zaistniałe w trakcie jednej z faz postępowania jest dopuszczalne, pod warunkiem, że łączny czas trwania postępowania nie jest nadmiernie długi (wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 8 grudnia 1983 r. w sprawie I NSP 55/26 6 Pretto i inni v. Włochy; skarga nr 7984/77, zob. też postanowienia Sądu Najwyższego: z 4 stycznia 2023 r., I NSP 294/22; z 10 maja 2023 r., I NSP 35/23). Zgodnie z ustawą oraz utrwalonym orzecznictwem ETPCz przy ocenie terminowości procedowania przez sąd, którego postępowania dotyczy skarga, należy wziąć pod uwagę wszelkie okoliczności, w tym te związane z ilością spraw w sądzie i wymogiem rozpoznawania ich zgodnie z kolejnością wpływu. III.4. W realiach sprawy, akta wraz z apelacjami stron wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Warszawie 27 marca 2024 r. Tego samego dnia sporządzono raport z losowego przydziału sprawy, a 28 marca 2024 r. sprawa została wpisana do właściwego repertorium. Przez kolejne ponad 14 miesięcy nie podejmowano w sprawie czynności, poza korespondencję w sprawie wniosków o rozpoznanie sprawy poza kolejnością wypływu. Po niemal 14 miesiącach wpłynął do Sądu Apelacyjnego w Warszawie wniosek Powodów o zabezpieczenia roszczenia, który 2 czerwca 2025 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie rozpoznał. Dopiero 15 września 2025 r. (po 17 miesiącach od wpływu sprawy do sądu) apelacja została zbadana pod kątem formalnym, skutkiem czego było wezwanie Pozwanego do uzupełnienia braków formalnych. Pismo zawierające uzupełnienie tychże braków wpłynęło do sądu 7 października 2025 r., przy czym na podstawie zarządzenia z 17 października 2025 r. Pozwany został zobowiązany do uzupełnienia dalszych braków formalnych, jednocześnie doręczono mu odpis apelacji Skarżących. 4 listopada 2025 r. wpłynęła odpowiedź na apelację, a 18 listopada 2025 r. Pozwany uzupełnił braki formalne apelacji. Dopiero 4 lutego 2026 r. (tj. po 21 miesiącach od wpływu apelacji do sądu i kilka dni po wpłynięciu skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki) wyznaczono termin rozprawy apelacyjnej i doręczono Skarżącym odpis apelacji Pozwanego. III.5. Przedstawiony przebieg czynności podejmowanych przez Sąd Apelacyjny w Warszawie wskazuje, że postępowanie w sprawie prowadzone jest przewlekle przede wszystkim dlatego, że apelacje zostały zbadane pod kątem spełnienia I NSP 55/26 7 wymogów formalnych dopiero po 17 miesiącach od wpływu apelacji do sądu, zaś termin rozprawy został wyznaczony dopiero po 21 miesiącach. Zdaniem Sądu Najwyższego tak długi czas procedowania, a przede wszystkim brak zbadania apelacji pod względem formalnym nie znajduje uzasadnienia – nawet wobec konieczności rozpoznawania spraw według kolejności wpływu, na co zwrócił uwagę Prezes Sadu Apelacyjnego). Ponadto żadna ze stron nie przyczyniła się swoich zachowaniem do przedłużenia postępowania w sprawie; przeciwnie – Skarżący wielokrotnie zwracali się do sądu z wnioskami o przyspieszenie rozpoznania sprawy, w tym rozpoznania jej poza kolejnością. Sprawa nie należy też do skomplikowanych pod względem faktycznym czy prawnym. Bez znaczenia dla powyższych wniosków Sądu Najwyższego pozostaje argumentacja Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie odnosząca się do wzrostu wpływu spraw w ostatnich latach oraz trudnej sytuacji kadrowej wydziału. Według utrwalonego orzecznictwa znaczny wpływ spraw, problemy kadrowe, jak i inne kłopoty organizacyjne pozostają bez wpływu na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie, w której wniesiono skargę. Wskazuje się przy tym, że państwo ponosi odpowiedzialność za zapewnienie właściwej organizacji sądownictwa, w tym należytej obsady kadrowej sądów (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 16 maja 2019 r., I NSP 28/19; z 24 maja 2019 r., I NSP 29/19; z 5 czerwca 2019 r., I NSP 39/19; 27 października 2020 r., I NSP 145/20; z 9 grudnia 2020 r., I NSP 179/20). W związku z powyższym, na podstawie art. 12 ust. 2 u.s.p.p., Sąd Najwyższy orzekł, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, doszło do przewlekłości postępowania. III.6. Zgodnie z art. 12 ust. 4 u.s.p.p. uwzględniając skargę, sąd na żądanie skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa sumę pieniężną w wysokości od 2 000 do 20 000 złotych. Wysokość sumy pieniężnej wynosi nie mniej niż 500 złotych za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość postępowania. Na poczet tej sumy zalicza się kwoty przyznane już skarżącemu tytułem sumy pieniężnej w tej samej sprawie. I NSP 55/26 8 W orzecznictwie przyjmuje się, że suma pieniężna zasądzana w związku ze stwierdzoną przewlekłością ma stanowić swoistą rekompensatę za zwłokę w rozpoznaniu sprawy, a oprócz tego ma charakter sankcji dla państwa za wadliwe zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 marca 2018 r., III SPP 14/18; z 22 stycznia 2019 r., I NSP 64/18; z 9 grudnia 2020 r., I NSP 149/20; z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21). Wysokość zasądzonej sumy powinna uwzględniać okoliczności sprawy i być proporcjonalna do wielkości zwłoki, jej przyczyn oraz dotkliwości dla skarżącego (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 29 października 2014 r., KSP 8/14; z 14 października 2020 r., I NSP 111/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 161/20). Postępowanie w sprawie rozpoczęło się wniesieniem pozwu przez Skarżących, który wpłynął do Sądu Okręgowego w Warszawie 30 grudnia 2022 r. Łączny czas trwania postępowania liczony od dnia wpływu pozwu do Sądu Okręgowego w Warszawie do dnia rozpoznania niniejszej skargi wynosi 3 lata i 2 miesiące. Biorąc pod uwagę powyższe, a także mając na względzie, że dotychczas w sprawie nie przyznano Skarżącym żadnej kwoty pieniężnej tytułem rekompensaty za przewlekłość postępowania, Sąd Najwyższy przyznał Skarżącym od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie kwotę po 2.000 zł za okres od 27 marca 2024 r. (tj. od dnia wpływu apelacji do Sądu Apelacyjnego w Warszawie) do 11 marca 2026 r. Dalej idące żądanie skargi nie znajdowało uzasadnienia i podlegało oddaleniu. III.7. Zgodnie z art. 12 ust 2 u.s.p.p., na żądanie skarżącego lub z urzędu sąd zaleca podjęcie przez sąd rozpoznający sprawę co do istoty albo przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie, chyba że wydanie zaleceń jest oczywiście zbędne. Zalecenia nie mogą wkraczać w zakres oceny faktycznej i prawnej sprawy. Z nadesłanych akt sprawy Sądu Apelacyjnego w Warszawie wynika, że Skarżącym doręczono odpis apelacji Pozwanego oraz wyznaczono termin rozprawy. Wydanie odpowiednich zaleceń stało się zatem zbędne. I NSP 55/26 9 III.8. Na podstawie art. 17 ust. 3 u.s.p.p. Sąd Najwyższy nakazał Skarbowi Państwa – Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie zwrócić opłatę od skargi uiszczoną przez Skarżących. III.9. Na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 8 ust. 2 u.s.p.p. oraz § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za radców prawnych Sąd Najwyższy zasądził od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz Skarżących kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Adam Redzik Oktawian Nawrot Paweł Wojciechowski sk