I NSP 457/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 11 grudnia 2025 r.
SSN Paweł Czubik (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Grzegorz Pastuszko
SSN Maria Szczepaniec
w sprawie ze skargi B. sp. z o.o. w likwidacji
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku o sygn. I ACa 817/24,
z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej
i Spraw Publicznych w dniu 11 grudnia 2025 r.,
oddala skargę.
D.Z.
Grzegorz Pastuszko Paweł Czubik Maria Szczepaniec
UZASADNIENIE
Pismem z 10 września 2025 r. B. (dalej: „Skarżąca”), reprezentowana przez
profesjonalnego pełnomocnika, złożyła skargę na przewlekłość postępowania
prowadzonego przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku w sprawie o sygn. akt I ACa
817/24, wnosząc o: 1. stwierdzenie, że w ww. postępowaniu przed Sądem
Apelacyjnym w Gdańsku z powództwa A. G. i T. G. przeciwko B. o pozbawienie
wykonalności tytułów wykonawczych, nastąpiła przewlekłość postępowania, która
polega na tym, że od dnia wpływu akt sprawy do Sądu Apelacyjnego w celu
rozpoznania apelacji, tj. od 15 marca 2024 r. (mimo upływu półtora roku) nie został
nawet wyznaczony termin rozprawy, a także zbyt długo rozpatrywane są wnioski
I NSP 457/25
2
powodów o wyłączenie sędziów, czy też wnioski o zastosowanie przez Sąd art. 441
k.p.c., co ma szczególne znaczenie w przypadku sprawy, która przed Sądem I
instancji była rozpatrywana przez 8 lat; 2. zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz
Skarżącej kwoty 20 000 zł; 3. wydanie zalecenia, by Sąd Apelacyjny wyznaczył
rozprawę lub posiedzenie niejawne w celu rozpoznania sprawy na dzień
przypadający nie później niż w terminie 1 miesiąca od dnia zwrotu akt do tego Sądu,
ewentualnie wydanie zalecenia, by wnioski powodów o wyłączenie sędziów,
czy też o zastosowanie przez Sąd art. 441 k.p.c., były rozpatrywane
przez Sąd w terminie nie dłuższym niż 7 dni od ich wpływu, a rozprawa
lub posiedzenie niejawne w celu rozpoznania sprawy została wyznaczona na dzień
przypadający nie później niż w terminie 1 miesiąca po ich prawomocnym
rozstrzygnięciu; 4. zasądzenie od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
w Gdańsku kosztów niniejszego postępowania, w tym kosztów zastępstwa
procesowego wg norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że wyrok Sądu I instancji
w niniejszej sprawie zapadł 13 listopada 2023 r., tj. po ponad 8 latach
od wytoczenia powództwa. Akty sprawy w celu rozpoznania apelacji powodów
trafiły do Sądu Apelacyjnego 15 marca 2024 r. Mimo, iż upłynęło półtora roku
nie został nawet wyznaczony termin rozprawy. Sąd nie reagował na pisma
Skarżącej dotyczące wniosków o wyznaczenie terminu rozprawy. Powodowie
świadomie przedłużają postępowanie, co ma uniemożliwić egzekucję
prawomocnych wyroków sprzed 15 lat.
W ocenie autora skargi, sprawa powinna być rozpatrzona w krótkim terminie.
Uwzględniając charakter postępowania (o pozbawienie tytułu wykonawczego
wykonalności, a także długość toczących się postępowań i postawę dłużników),
konieczne jest podjęcie działań szybkich i zdecydowanych w celu jej zakończenia.
W konkluzji skargi podano, że biorąc pod uwagę specyfikę oraz wyjątkowość
przedmiotowej sprawy, należy jednoznacznie stwierdzić, że w niniejszym
postępowaniu prawo do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki zostało
naruszone, a skarga jest zasadna. Bezsporny jest fakt istnienia wierzytelności
należnych B. stwierdzonych prawomocnymi wyrokami z 2010 i 2011 r., które w
dalszym ciągu nie mogą zostać skutecznie wyegzekwowane.
I NSP 457/25
3
Okoliczności sprawy, a w szczególności charakter czynności
podejmowanych przez powodów w celu udaremnienia egzekucji, jednoznacznie
wskazują, iż potrzeba jest jednoznacznych i sprawnych działań Sądu. Nie do
przyjęcia jest bierne zachowanie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, który zdaje się
nie dostrzegać, że dłużnicy rażąco nadużywają przepisy obowiązującego prawa. W
konsekwencji powoduje to niemożność realizacji konstytucyjnego prawa do sądu,
które jest jednym z fundamentów demokratycznego państwa prawa. Sądy nie
powinny tolerować takich zachowań, Sąd powinien przeanalizować niniejszą
sprawę w sposób kompleksowy, a nie wycinkowy, i zwrócić uwagę na lekceważący
stosunek dłużników do wymiaru sprawiedliwości.
Pismem z 7 listopada 2025 r. odpowiedź na skargę złożył Prezes
Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, wnosząc o oddalenie skargi.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu
przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora
i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (t.j. Dz.U. 2023, poz. 1725;
dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość”), strona może wnieść skargę
o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie
jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie
zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa
dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych
i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej
lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania).
Dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania,
należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych
przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie
albo czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego
postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania
I NSP 457/25
4
przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego
w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy
dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Dokonując tej oceny, uwzględnia się
łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania
skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także
charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony,
która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron,
a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania
(art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość).
O przewlekłości postępowania można mówić zarówno wtedy, gdy sąd
nie podejmuje żadnych czynności, jak i wtedy, gdy je podejmuje, ale są one
nieprawidłowe i w ich następstwie dochodzi do zwłoki w rozpatrzeniu sprawy
(postanowienie Sądu Najwyższego z 24 lutego 2016 r., III SPP 53/15).
Na znaczenie sprawnego rozstrzygania sporów sądowych, jako jednego
z elementów zagwarantowanego konstytucyjnie prawa do sądu, zwraca się uwagę
w literaturze (S. Pikulski, J. Szczechowicz, Ludzki wymiar prawa a przewlekłość
postępowania sądowego Księga Jubileuszowa Profesora Tadeusza Jasudowicza,
Toruń 2004, s. 353 i n.).
Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wprost, jaki okres
oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.
W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmowano,
że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić
w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu
rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy (postanowienia Sądu
Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06
oraz z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06). Podobnie przyjmował Naczelny Sąd
Administracyjny (postanowienia NSA: z 7 lipca 2006 r., I OPP 64/06; z 24 kwietnia
2008 r., I OPP 16/08 oraz z 4 czerwca 2008 r., I OPP 20/08).
W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Apelacyjnego przedstawił następujący
przebieg czynności sądowych (procesowych) w sprawie:
I NSP 457/25
5
1) 15 marca 2024 r. sprawa wpłynęła z apelacją powodów od wyroku
Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z 13 listopada 2023 r., została zarejestrowana
i wylosowano skład orzekający;
2) 7 listopada 2024 r. dokonano kontroli formalnej apelacji powodów,
poinformowano strony o składzie orzekającym oraz zobowiązano skarżących
do uzupełnienia braków formalnych apelacji. W tej samej dacie wpłynęło zażalenie
powodów na postanowienia Sądu Okręgowego z 3 grudnia 2023 r. w przedmiocie
uchylenia zabezpieczenia, któremu nadano sygnaturę I ACz 658/24;
3) 7 listopada 2024 r. polecono doręczenie odpisu zażalenia pełnomocnikowi
pozwanego;
4) 2 stycznia 2025 r. powodowie domagali się wyłączenia od rozpoznania
sprawy SSA X. Y., SSA X.1 Y.1 i SSA X.2 Y.2 oraz zwrócenia się na postawie art.
441 k.p.c. do Sądu Najwyższego o wyznaczenie innego równorzędnego sądu;
5) 10 stycznia 2025 r. wpłynęła odpowiedź pozwanego na zażalenie
powodów w sprawie I ACz 658/24;
6) 6 lutego 2025 r. SSA X. Y. domagała się wyłączenia jej od rozpoznawania
spraw I ACa 817/24 oraz I ACz 658/24. Następnie kolejno wylosowani sędziowie do
rozpoznania wniosku o wyłączenie ww. sędziego domagali się ich wyłączenia: SSA
X.3 Y.3 18 lutego 2025 r., SSA X.4 Y.4 26 lutego 2025 r., SSA X.5 Y.5
5 marca 2025 r., SSA X.6 Y.6 13 marca 2025 r.;
7) 31 marca 2025 r. Sąd Apelacyjny oddalił żądania SSA X.6 Y.6 oraz SSA
X.4 Y.4 o ich wyłączenie;
8) 4 kwietnia 2025 r. SSA X.6 Y.6 ponownie złożyła żądanie wyłączenia jej
od rozpoznania sprawy. Identyczne żądania złożyli:
SSA X.7 Y.7 10 kwietnia 2025 r. oraz SSA X.8 Y.8 30 kwietnia 2025 r.;
9) 30 kwietnia 2025 r. Sąd Apelacyjny odrzucił wniosek powodów
o sporządzenie uzasadnienia postanowienia z 31 marca 2025 r.;
10) 27 maja 2025 r. pozwana domagała się niezwłocznego rozpoznania
sprawy;
11) 10 czerwca 2025 r. wyłączono od rozpoznania sprawy sędziów
Sądu Apelacyjnego w Gdańsku: X. Y., X.3 Y.3, X.4 Y.4, X.5 Y.5, X.6 Y.6, X.7 Y.7,
I NSP 457/25
6
X.8 Y.8 oraz umorzono postępowanie wywołane wnioskiem powodów o wyłączenie
sędziów Sądu Apelacyjnego w Gdańsku: X. Y., X.1 Y.1 i X.2 Y.2;
12) 15 czerwca 2025 r. powodowie domagali się wyłączenia
SSA X.9 Y.9;
13) 20 czerwca 2025 r. polecono poinformowanie stron
o nowo wylosowanym składzie orzekającym;
14) 7 lipca 2025 r. powodowie domagali się wyłączenia sędziów
Sądu Apelacyjnego w Gdańsku: X.10 Y.10, X.1 Y.1 i X.2 Y.2;
15) 21 sierpnia 2025 r. SSA X.9 Y.9 podał, że w jego ocenie
nie zachodzą podstawy do jego wyłączenia, jednocześnie wskazując, że z uwagi
na subiektywne przekonanie powodów o istnieniu takich przesłanek, ich wniosek
o wyłączenie pozostawia pod rozwagę sądu;
16) 21 sierpnia 2025 r. Sąd Apelacyjny odrzucił wniosek powodów
o sporządzenie uzasadnienia postanowienia z 10 czerwca 2025 r.;
17) 28 sierpnia 2025 r. powodowie ponowili wniosek w trybie art. 441 k.p.c.
oraz domagali się uchylenia postanowienia z 10 czerwca 2025 r.;
18) 2 września 2025 r. SSA X.10 Y.10 domagała się wyłączenia
jej od rozpoznania sprawy na postawie art. 49 k.p.c.;
19) 2 września 2025 r. Przewodnicząca I Wydziału Cywilnego
Sądu Apelacyjnego w Gdańsku przedstawiła akta sprawy do wylosowania sędziego
orzekającego w przedmiocie wniosków sędziów o ich wyłączenie;
20) 16 września 2025 r. SSA X.11 Y.11 złożył żądanie wyłączenia
go od rozpoznania sprawy;
21) 4 września 2025 r. powodowie złożyli zażalenie na postanowienie
z 21 sierpnia 2025 r.;
22) 17 września 2025 r. powodowie domagali się przeprowadzenia dowodu
z dokumentów wskazanych w piśmie z 4 września 2025 r.
Powyższa sekwencja zdarzeń znajduje potwierdzenie w aktach sprawy.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy stwierdza, że do tej pory
na etapie postępowania odwoławczego w sprawie nie naruszono prawa do sądu
w aspekcie rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Bezspornym faktem
jest, że akta sprawy wraz ze środkami zaskarżenia wpłynęły do Sądu Apelacyjnego
I NSP 457/25
7
w Gdańsku 15 marca 2024 r. (k. 3450 akt sądowych). Sąd wykazuje się jednak
dużą aktywnością. Skarżąca … może być oczywiście sfrustrowana przedłużającym
się postępowaniem, niemniej nie do końca trafny jest jej zarzut, jakoby brak
wyznaczenia terminu rozprawy odwoławczej wynikał jedynie z działań powodów.
Należy bowiem zauważyć, że także sędziowie Sądu Apelacyjnego zgłaszali liczne
wnioski o ich wyłączenie od rozpoznania sprawy. Sąd II instancji proceduje
poszczególne kwestie wpadkowe w sposób względnie sprawny, o czym świadczy
przedstawiony powyżej dotychczasowy przebieg postępowania odwoławczego.
Całokształt okoliczności sprawy przesądza o braku bezczynności
Sądu Apelacyjnego i skutkuje oddaleniem skargi wraz z wszystkimi jej wnioskami
szczegółowymi. Stwierdzić należy, że skarga jest na tym etapie przedwczesna,
co jednak nie wyłącza możliwości jej ponownego wniesienia za jakiś czas –
jeśli postępowanie nie zakończy się prawomocnie w rozsądnym terminie. Na chwilę
obecną jednak nie sposób mówić o zaistnieniu przewlekłości w sprawie.
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 12 ust. 1
ustawy o skardze na przewlekłość, orzekł jak w sentencji postanowienia.
D.Z.
[r.g.]
Grzegorz Pastuszko Paweł Czubik Maria Szczepaniec
