I NSP 320/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 8 stycznia 2026 r.
SSN Oktawian Nawrot (przewodniczący)
SSN Paweł Wojciechowski (sprawozdawca)
SSN Adam Redzik
w sprawie ze skargi M. K.
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie sygn. akt V ACa 1703/23
z udziałem Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie oraz
Prokuratora Generalnego
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych w dniu 8 stycznia 2026 r.
1. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w
Warszawie toczącym się pod sygnaturą akt V ACa 1703/23 nastąpiła
przewlekłość postępowania;
2. przyznaje skarżącej M. K. sumę pieniężną w kwocie
2 000 (dwa tysiące) złotych za okres od 25 sierpnia 2023 r. do dnia 8
stycznia 2026 r.;
3. zaleca Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie wyznaczenie terminu
rozprawy w sprawie o sygn. akt V ACa 1703/23 nie później niż w
terminie 3 (trzech) miesięcy od dnia doręczenia Prezesowi Sądu
Apelacyjnego w Warszawie odpisu niniejszego postanowienia;
4. oddala skargę w pozostałym zakresie;
5. zarządza zwrot od Skarbu Państwa – Sądu Najwyższego na rzecz
skarżącej M. K. kwoty 200 (dwieście) złotych uiszczonej tytułem opłaty
sądowej od skargi;
I NSP 320/25
2
6. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie na
rzecz skarżącej M. K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych
tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu
skargowym wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za
opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia
niniejszego postanowienia zobowiązanemu do dnia zapłaty.
Adam Redzik Oktawian Nawrot Paweł Wojciechowski
UZASADNIENIE
M. K. (dalej: „skarżąca”) w skardze na naruszenie prawa strony do
rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki z 29
lipca 2025 r. (data stempla pocztowego k. 5 akt I NSP 320/25) wniosła o: (1)
stwierdzenie, że w sprawie Sądu Apelacyjnego w Warszawie o sygn. akt V ACa
1703/23 nastąpiła przewlekłości postępowania, (2) zlecenie sądowi prowadzącemu
postępowanie podjęcie odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie, w tym
wyznaczenie terminu rozprawy, (3) przyznanie od Skarbu Państwa na
rzecz ,,każdego z powodów kwoty po 5.000 zł”, zasądzenie od Skarbu Państwa -
Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz „powodów” kosztów
postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Skarżąca podniosła, że postępowanie w sprawie o sygn. akt V ACa 1703/23
jest prowadzone przez Sąd Apelacyjny w Warszawie od dnia 25 sierpnia 2023 r.
Pomimo złożenia stosownych wniosków w dniach 4 września 2024 r., 19 marca
2025 r. oraz 2 lipca 2025 r. do dnia wniesienia skargi Sąd II instancji nie podjął
czynności w sprawie.
W odpowiedzi Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie zgłosił swój udział
w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
I NSP 320/25
3
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na
naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu
przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i
postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r.
poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość postępowania”) strona może
wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,
nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,
jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego
postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych
okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia
sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego
(przewlekłość postępowania).
Stosownie do art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania,
dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy
w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd
w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie albo
czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego
postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania
przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego w
celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy
dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.
Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas
postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego,
na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień
faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę,
rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności
strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.
Utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje, że o przewlekłości
postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić w przypadku bezczynności
sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej w ciągu
12 miesięcy od daty wpłynięcia apelacji (zob. m.in. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z
I NSP 320/25
4
21 marca 2006 r., III SPP 13/06; z 18 maja 2016 r., III SPP 53/16; z 14 lipca 2016 r.,
III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18; z
13 grudnia 2018 r., I NSP 62/18; z 24 stycznia 2019 r., I NSP 87/18; z 27 marca
2019 r., I NSP 88/18). Nie oznacza to jednak, że w każdym przypadku, w którym
przekroczony został okres 12 miesięcy, w czasie których nie wyznaczono terminu
rozprawy, automatycznie następuje przewlekłość postępowania w rozumieniu
ustawy.
Ten utrwalony standard orzeczniczy wyznacza swoiste domniemanie co do
zaistnienia przewlekłości postępowania lub braku tejże. Sąd Najwyższy zwracał
jednak uwagę, że nieuprawniona jest teza, iż przekroczenie okresu 12 miesięcy
trwania postępowania oznacza automatycznie wystąpienie stanu przewlekłości, bez
względu na okoliczności danej sprawy, a oceniając czy w danej sprawie mamy do
czynienia z przewlekłością postępowania należy brać pod uwagę kryteria określone
w art. 2 tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do
przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i
prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia
kończącego postępowanie w sprawie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11
lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I
NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21).
Powyższe oznacza, że przewlekłość postępowania nie ocenia się w sposób
mechaniczny, lecz w każdej sprawie indywidualnie (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20;
z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). Ocena
spełnienia obowiązku rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie zależy od
konkretnych okoliczności, a więc wymaga uwzględnienia wielu czynników
wpływających na tok postępowania.
Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa ETPC,
który ocenia, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, w świetle
szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak
skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów
prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej skargą (wyroki ETPC: z 21
września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce; z 4
I NSP 320/25
5
kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce; z 26
października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce; z
26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko Polsce; z 14
stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. też
M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo
do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam
orzecznictwo tego Trybunału, a także postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca
2019 r., I NSP 48/19; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). Utrwalone orzecznictwo
Europejskiego Trybunału Praw Człowieka uznaje przy tym, że sprawa jest
prowadzona przewlekle, jeżeli trwa dłużej niż trzy lata w pierwszej instancji (zob. np.
wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 10 lipca 1984 r. w sprawie
Guincho przeciwko Portugalii, nr 8990/80), a w dwóch instancjach powyżej pięciu
lat (zob. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 7 lutego 2006 r. sprawie
Donnadieu przeciwko Francji, nr 19249/02). Opóźnienie zaistniałe w trakcie jednej z
faz postępowania jest dopuszczalne, pod warunkiem, że łączny czas trwania
postępowania nie jest nadmiernie długi (wyrok Europejskiego Trybunału Praw
Człowieka z 8 grudnia 1983 r. w sprawie Pretto i inni v. Włochy; skarga nr 7984/77,
zob. też postanowienia Sądu Najwyższego: z 4 stycznia 2023 r., I NSP 294/22; z 10
maja 2023 r., I NSP 35/23).
Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stwierdza, że
całościowa ocena analizowanego postępowania apelacyjnego pozwala na przyjęcie,
że jest ono prowadzone przewlekle.
Z analizy akt wynika, że apelacja pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego
w Warszawie z dnia 2 stycznia 2023 r. sygn. XXVIII C 6842/22 (k. 165 akt o sygn. V
ACa 1703/23), wpłynęła do Sądu Apelacyjnego w Warszawie 25 sierpnia 2023 r.
(data prezentaty Sądu Apelacyjnego w Warszawie k. 205 akt o sygn. V ACa
1703/23). 25 sierpnia 2023 r. wylosowano referenta w sprawie (k. 206).
Zarządzeniem z 28 sierpnia 2023 r. wpisano sprawę do repertorium „ACa” i
nakazano zawiadomić strony (pełnomocników) o składzie rozpoznającym sprawę, a
także przedstawić sprawę referendarzowi sądowemu celem podjęcia czynności
związanych z nadaniem biegu apelacji (k. 207). 23 maja 2024 r. i 10 września
2024 r. do Sądu Apelacyjnego w Warszawie wpłynęły wnioski powódki o podjęcie
I NSP 320/25
6
dalszych czynności w sprawie (k. 212, k. 214). Zarządzeniem z 19 września 2025 r.
nakazano poinformować, że czynności związane z nadaniem biegu apelacji
zostaną podjęte zgodnie z § 79 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z
18 czerwca 2019 r.- Regulamin urzędowania sądów powszechnych, czyli według
kolejności wpływu do referatu referendarza oraz według kolejności wpływu do
referatu sędziego referenta (k. 216). 6 marca 2025 r. i 21 marca 2025 r. oraz 7 lipca
2025 r. wpłynęły kolejne wniosek powódki o podjęcie dalszych czynności w sprawie
(k. 219, k. 221, k. 223). 16 lipca 2025 r. referendarz sądowy przeprowadził kontrolę
formalną apelacji i przedstawił akta sędziemu referentowi celem rozważenia
sprawdzenia wartości przedmiotu zaskarżenia – pozwany nie zastosował kumulacji
roszczeń (k. 225). Postanowieniem z 28 lipca 2025 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie
ustalił wartość przedmiotu zaskarżenia (k. 226). Zarządzeniem z 28 lipca 2025 r.
ustalono opłatę sądową od apelacji na kwotę 17 334 – uiszczono 8 834 zł
i wezwano pozwanego do uiszczenia kwoty 8 500 zł tytułem opłaty od apelacji w
terminie tygodniowym pod rygorem odrzucenia apelacji (k. 226).
Od wpływu apelacji do Sądu Apelacyjnego w dniu 25 sierpnia 2023 r.
(k. 205 ) do dnia wniesienia skargi na przewlekłość postępowania tj. 29 lipca 2025 r.
(data stempla pocztowego k. 5 akt I NSP 320/25) upłynęły 23 miesiące.
Sąd Apelacyjny w Warszawie podejmował w tym okresie jedynie czynności mające
na celu organizację postępowania ale nie merytoryczne jego zakończenie tj.
dokonał kontroli formalnej apelacji, ustalił wartość przedmiotu zaskarżenia a
następnie opłatę od apelacji i wezwał pozwanego do uzupełnienia braków
fiskalnych apelacji. Od wpłynięcia apelacji do Sądu Apelacyjnego 25 sierpnia 2023 r.
do przeprowadzenia w dniu 16 lipca 2025 r. pierwszej czynności mającej na celu
nadanie biegu apelacji tj. kontroli formalnej upłynęło 23 miesiące.
Odnosząc się do zawartego w odpowiedzi na skargę stanowiska Prezesa
Sądu Apelacyjnego w Warszawie, podkreślić należy, że jak wielokrotnie wskazywał
Sąd Najwyższy, znaczny i stale rosnący wpływ spraw nie usprawiedliwia
przewlekłości postępowania i okoliczność ta nie zwalnia państwa z
odpowiedzialności z tytułu przewlekłości postępowania (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06, z 17 lutego 2012 r., III SPP 2/12; z
6 maja 2020 r., I NSP 34/20, z 6 lipca 2022 r., I NSP 222/22; z 23 marca 2022 r., I
I NSP 320/25
7
NSP 48/22). Ponadto, Sąd Najwyższy zaznacza, że obciążenie pracą, liczba spraw
oraz stan kadry orzeczniczej co najwyżej prowadzić mogą do stwierdzenia, że
przewlekłość postępowania w konkretnej sprawie nie jest wynikiem zaniedbań, czy
też uchybień ze strony sądu. Jednakże to na Państwie spoczywa obowiązek
zorganizowania warunków należytego sprawowania władzy jurysdykcyjnej (zob.
postanowienie Sądu Najwyższego z 6 września 2023 r. I NSP 119/23).
Mając na uwadze powyższe okoliczności, a także przytoczone wyżej
utrwalone orzecznictwo, Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, że w sprawie
toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie za sygn. akt V ACa 1703/23
wystąpiła przewlekłość postępowania.
Zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość na żądanie
skarżącego lub z urzędu sąd zaleca podjęcie przez sąd rozpoznający sprawę
co do istoty albo przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie
przygotowawcze odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie, chyba że
wydanie zaleceń jest oczywiście zbędne. Zalecenia nie mogą wkraczać w zakres
oceny faktycznej i prawnej sprawy.
Mając na uwadze, że w sprawie toczącej się przed Sądem Apelacyjnym
w Warszawie o sygn. V ACa 1703/23 dotychczas nie został wyznaczony termin
rozprawy apelacyjnej, Sąd Najwyższy zalecił wyznaczenie terminu rozprawy nie
później niż w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia Prezesowi
Sądu Apelacyjnego w Warszawie odpisu niniejszego postanowienia.
Orzekając o przyznaniu skarżącej od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
w Warszawie sumy pieniężnej, Sąd Najwyższy przyznał na rzecz skarżącej sumę
pieniężną w wysokości 2 000,00 zł. Sąd Najwyższy uwzględnił, iż zgodnie z art. 12
ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, minimalna wysokość sumy
pieniężnej jaką należy zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego wynosi
500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego,
ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość.
Cały okres trwania postępowania, od wniesienia pozwu dnia 23 marca 2022
r. r. do dnia wniesienia skargi 29 lipca 2025 r. wyniósł 3 lata i 4 miesiące, a zatem
należało zastosować kwotę minimalną w wysokości 2 000,00 zł. Kwota 2 000,00 zł
stanowi z jednej strony wystarczającą rekompensatę dla skarżącej w związku ze
I NSP 320/25
8
stwierdzeniem przewlekłości w sprawie, z drugiej zaś stanowi sankcję dla państwa
za wadliwe zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości.
O zwrocie na rzecz skarżącej opłaty sądowej od skargi w kwocie 200,00 zł
uiszczonej na dobro rachunku bankowego Sądu Najwyższego (k. 12 akt I NSP
320/25) orzeczono na podstawie art. 17 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość.
O kosztach postępowania skargowego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie
art. 98 § 1, 11 i 3 w związku art. 3941 § 3 w związku z art. 39821 w związku z art. 391
§ 1 k.p.c. w związku z art. 8 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość oraz § 14
ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie
opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935),
zasądzając od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz
skarżącej kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.
Adam Redzik Oktawian Nawrot Paweł Wojciechowski
[a.ł]
[r.g.]
