I NSP 254/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 14 lipca 2026 r.
SSN Marek Dobrowolski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Leszek Bosek
SSN Paweł Czubik
w sprawie ze skargi W. Ł.
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Szczecinie w sprawie o sygn.
III AUa 673/25,
z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Szczecinie
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych w dniu 14 lipca 2026 r.,
oddala skargę.
Leszek Bosek Marek Dobrowolski Paweł Czubik
UZASADNIENIE
W. Ł. (dalej: „skarżący”) pismem z 29 maja 2026 r. (data prezentaty Sądu
Najwyższego), działając na podstawie art. 2 ust. 1 oraz art. 5 ust. 1 ustawy z dnia
17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznawania
sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym
przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn.
Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość postępowania”)
wniósł osobiście skargę na przewlekłość postępowania w sprawie toczącej się
przed Sądem Apelacyjnym w Szczecinie pod sygn. III AUa 673/25. Skarżący
domaga się stwierdzenia przewlekłości wskazanego postępowania, przyznania
I NSP 254/26
2
od Skarbu Państwa sumy pieniężnej w wysokości 5.000 zł, jak i zasądzenie
kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skarżący podniósł, że postępowanie apelacyjne w sprawie
zostało zarejestrowane w Sądzie Apelacyjnym w Szczecinie w dniu 16 lipca 2025 r.
i początkowo podejmowane były wyłącznie czynności techniczno-administracyjne
związane z rejestracją sprawy, wyznaczeniem sędziego referenta oraz
doręczeniami. Następnie wskazał, że w dniu 8 września 2025 r. wydane zostało
zarządzenie – po uzupełnieniu braków apelacji – o doręczeniu odpisu apelacji
stronie przeciwnej oraz o przedłożeniu akt sędziemu referentowi, a także podniósł,
że z danych ujawnionych w Portalu Informacyjnym wynika, iż ostatnie czynności
procesowe podejmowane były we wrześniu 2025 r., przy czym ostatnia publikacja
dokumentu nastąpiła dnia 15 września 2025 r. Skarżący zarzucił, że w sprawie
nie wyznaczono terminu rozprawy ani posiedzenia, brak jest także jakiejkolwiek
informacji o dalszych czynnościach merytorycznych, a na dzień wniesienia skargi, tj.
maj 2026 r., od ostatnich realnych czynności procesowych upłynęło około
8 miesięcy, mimo że sprawa dotyczy świadczeń z zakresu ubezpieczeń
społecznych, które ze swej istoty, w ocenie skarżącego, powinny być
rozpoznawane sprawnie i bez zbędnej zwłoki. Stan bezczynności nie może zostać
usprawiedliwiony charakterem sprawy, bowiem postępowanie apelacyjne nie ma
charakteru szczególnie skomplikowanego pod względem faktycznym ani prawnym.
Brak jest również informacji o przeszkodach obiektywnych uniemożliwiających
nadanie sprawie dalszego biegu. Zatem po wykonaniu zarządzenia z dnia
8 września 2025 r., w ocenie skarżącego, sprawa faktycznie pozostaje bezczynna.
Prezes Sądu Apelacyjnego w Szczecinie pismem z 24 czerwca 2026 r.,
na podstawie art. 10 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania zgłosił
swój udział w sprawie oraz wniósł o przekazanie niniejszej sprawy do rozpoznania
Sądowi Najwyższemu – Izbie Cywilnej, odrzucenie skargi sporządzonej
przez stronę oraz ewentualnie o oddalenie skargi na przewlekłość postępowania
ze względu na jej bezzasadność.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
I NSP 254/26
3
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania
strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga
dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy
bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania
rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne
dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej,
niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej
wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). W świetle art. 2
ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość ocenie podlega w szczególności
terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania
rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny, należy:
uwzględnić łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili
rozpoznania skargi, charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej zawiłości sprawy,
znaczenie rozstrzygnięcia dla skarżącego, zachowanie się stron, w szczególności
strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.
W ustawie o skardze na przewlekłość postępowania nie sprecyzowano,
jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną
zwłokę. W judykaturze przyjmuje się, że o przewlekłości postępowania
apelacyjnego można mówić z reguły w przypadku bezczynności sądu drugiej
instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która trwa
co najmniej 12 miesięcy (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z: 12 maja
2005 r., III SPP 96/05; 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; 21 marca 2006 r.,
III SPP 13/06; 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; 7 marca 2017 r., III SPP 6/17;
19 października 2017 r., III SPP 42/17; 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18; 22 stycznia
2019 r., I NSP 71/18; 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19; 28 września 2021 r.,
I NSP 145/21). Przy czym przekroczenie okresu 12 miesięcy trwania postępowania
nie oznacza automatycznie wystąpienia stanu przewlekłości, gdyż dla jego
stwierdzenia konieczne jest zbadanie wszystkich okoliczności sprawy. Według
zaprezentowanego w tym zakresie stanowiska, przy ustalaniu, czy w konkretnym
przypadku mamy do czynienia z przewlekłością postępowania, należy brać pod
uwagę kryteria określone w art. 2 tej ustawy, m.in. terminowość i prawidłowość
czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego
I NSP 254/26
4
postępowanie w sprawie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 11 lipca 2019 r.,
I NSP 48/19; 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20;
28 września 2021 r., I NSP 145/21). Wymóg ten uniemożliwia dokonanie oceny
przewlekłości postępowania w sposób mechaniczny, obligując tym samym
do oceny indywidualnej (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 11 lipca 2019 r.,
I NSP 48/19; 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20;
28 września 2021 r., I NSP 145/21).
W odniesieniu do rozpoznawanej sprawy, mając na uwadze powołane
przepisy i orzecznictwo, Sąd Najwyższy w składzie orzekającym stwierdza,
że
całościowa ocena analizowanego postępowania toczącego się
przed Sądem Apelacyjnym w Szczecinie nie pozwala przyjąć, że jest ono
prowadzone przewlekle. Z analizy przebiegu postępowania apelacyjnego,
w którym skarżący upatruje naruszenia jego prawa, wynika, że dnia 17 lipca 2025 r.
w Sądzie Apelacyjnym w Szczecinie w III Wydziale Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych odnotowano wpływ akt sprawy z apelacją skarżącego od wyroku
Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim VI Wydziału Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych z 6 maja 2025 r. Dnia 20 sierpnia 2025 r. System Losowego
Przydziału Spraw wylosował sędziego referenta w sprawie.
Natomiast zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z tego samego dnia,
zawiadomiono pełnomocnika ubezpieczonego o osobie wylosowanego sędziego
referenta oraz zobowiązano do uzupełnienia braków formalnych apelacji
przez nadesłanie pełnomocnictwa procesowego udzielonego przez
ubezpieczonego doreprezentacji przed Sądem Apelacyjnym w Szczecinie
oraz wskazanie wartości przedmiotu zaskarżenia, w terminie 7 dni, w dwóch
egzemplarzach. Zarządzenie zostało wykonane tego samego dnia, a zobowiązanie
zostało odebrane przez pełnomocnika w dniu 2 września 2025 r. Wobec wykonania
zobowiązania w dniu 8 września 2025 r. zarządzono doręczenie odpisu apelacji
pełnomocnikowi organu rentowego.
W świetle powyższych ustaleń i przytoczonego wyżej, utrwalonego
orzecznictwa Sądu Najwyższego, nie ulega wątpliwości, że przyjmowany
w orzecznictwie dwunastomiesięczny czas oczekiwania na wyznaczenie rozprawy
apelacyjnej w przedmiotowej sprawie nie został przekroczony. Od wpływu akt
I NSP 254/26
5
do Sądu Apelacyjnego w Szczecinie (tj. 17 lipca 2025 r.) do dnia wniesienia
niniejszej skargi (tj. 29 maja 2026 r.) upłynęło bowiem 10 miesięcy i 12 dni.
Natomiast od ostatniej czynności w sprawie (tj. 8 września 2025 r.) do dnia
wniesienia skargi 8 miesięcy i 21 dni.
Sąd Najwyższy nie neguje, że czas trwania postępowania w sprawie może
nie być przez skarżącego postrzegany jako zadowalający, to jednak w ocenie
Sądu Najwyższego w postępowaniu apelacyjnym zostały podjęte czynności
zmierzające do wydania prawomocnego rozstrzygnięcia. Zauważyć też należy,
że w sprawie wywołanej skargą na przewlekłość sąd rozpoznający skargę nie jest
uprawniony do merytorycznej oceny poprawności podejmowanych decyzji,
jeżeli ocena ta musiałaby przesądzić o sposobie rozstrzygnięcia sprawy objętej
skargą (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 25 listopada 2020 r.,
I
NSP
166/20 i powołane tam orzecznictwo; także: postanowienie
Sądu Najwyższego z 7 lipca 2020, I NSP 183/22).
W tych okolicznościach nie można stwierdzić, że w sprawie doszło
do przewolekłości postępowania, gdyż nie została spełniona, powoływana
w orzecznictwie przesłanka wielomiesięcznej bezczynności Sądu. W tym stanie
sprawy, Sąd Najwyższy na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy o skardze
na przewlekłość oddalił skargę. Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy orzekł
jak w sentencji.
Odnosząc się do wniosku Prezesa Sądu Apelacyjnego w Szczecinie
o przekazanie sprawy do rozpoznania Sądowi Najwyższemu – Izbie Cywilnej,
należy wskazać, że zgodnie art. 26 § 1 pkt 10 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r.
o Sądzie Najwyższym (t.j. Dz.U. 2024, poz. 622, ze zm.) do właściwości Izby
Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego należy
rozpoznawanie skarg dotyczących przewlekłości postępowania przed sądami
powszechnymi i wojskowymi oraz Sądem Najwyższym. Przytoczony przepis
wskazuje jednoznacznie, że właściwym do rozpoznania skargi dotyczącej
przewlekłości postępowania jest Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych
Sądu Najwyższego.
Ponadto nie zasługiwał na uwzględnienie wniosek Prezesa
Sądu Apelacyjnego w Szczecinie o odrzucenie skargi sporządzonej przez stronę
I NSP 254/26
6
osobiście – tj. bez udziału profesjonalnego pełnomocnika procesowego – czyli
z naruszeniem art. 871 § 1 k.p.c., który w postępowaniu przed Sądem Najwyższym
wprowadza obowiązkowe zastępstwo strony przez adwokata lub radcę prawnego.
Sąd Najwyższy podkreśla, że ustawą z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy –
Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (tekst jedn.
Dz.U. 2023 r., poz. 614), dodano do art. 6 ustawy o skardze na przewlekłość ust. 4
w brzmieniu: „W prowadzonym przed Sądem Najwyższym postępowaniu ze skargi
dotyczącej przewlekłości postępowania przed sądem apelacyjnym zastępstwo
strony przez adwokata lub radcę prawnego nie jest wymagane”. Jak wynika
z uzasadnienia tej zmiany celem nowelizacji jest potrzeba zapewnienia stronom
pełniejszego prawa do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki. W ocenie
ustawodawcy, skoro w postępowaniu przed sądem apelacyjnym nie obowiązuje
przymus adwokacko-radcowski, a okoliczności powoływane w skardze
na przewlekłość dotyczą w zasadzie wyłącznie okoliczności faktycznych
i nie wymagają pogłębionej argumentacji prawnej, to nie ma potrzeby ograniczania
zdolności postulacyjnej stron w takim postępowaniu. Z brzmienia przepisu oraz jego
uzasadnienia wynika, że de lege lata skargę na przewlekłość postępowania przed
sądem apelacyjnym strona może wnieść osobiście.
[a.ł]
Leszek Bosek Marek Dobrowolski Paweł Czubik
