I NSP 2/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 19 lutego 2025 r.
SSN Oktawian Nawrot (przewodniczący)
SSN Tomasz Przesławski
SSN Adam Redzik (sprawozdawca)
w sprawie ze skargi J. K.
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach w sprawie o sygn.
V AGa 494/22,
z udziałem Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Apelacyjnego w Katowicach,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych 19 lutego 2025 r.
1. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym
w Katowicach w sprawie o sygn. V AGa 494/22 nastąpiła
przewlekłość postępowania;
2. przyznaje J. K. od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w
Katowicach sumę pieniężną w wysokości 2 000 (dwa tysiące)
złotych za okres od 23 września 2021 r. do 9 grudnia 2024 r.;
3. nakazuje zwrócić ze Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
w Katowicach na rzecz J. K. kwotę 200 (dwieście) złotych
uiszczoną tytułem opłaty od skargi;
4. zasądza od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego
w Katowicach na rzecz J. K. kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt
siedem) złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego w
postępowaniu skargowym.
I NSP 2/25
2
Tomasz Przesławski Oktawian Nawrot Adam Redzik
UZASADNIENIE
I.
I.1. Skargą z 13 listopada 2024 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), na
naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki J.
K.(dalej także: Skarżący) działając przez profesjonalnego pełnomocnika – radę
prawnego, wniósł o:
1. stwierdzenie, że w postępowaniu sądowym prowadzonym przez Sąd
Apelacyjny w Katowicach, sygn. V AGa 494/22 zostało naruszone prawo
Skarżącego do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,
2. przyznanie Skarżącemu od Skarbu Państwa kwoty 2 000,00 złotych,
3. zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego zwrotu kosztów
postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm
przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie
17,00 złotych.
I.2. Prezes Sądu Apelacyjnego w Katowicach w odpowiedzi na skargę z 23 stycznia
2025 r. zgłosił udział w sprawie oraz wniósł o oddalenie skargi ze względu na jej
bezzasadność.
II.
1. 23 września 2021 r. (data prezentaty Sądu Okręgowego w Gliwicach)
Skarżący wniósł do Sądu Okręgowego w Gliwicach pozew o zapłatę
przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń S.A. z siedzibą w S. (dalej także:
Pozwany).
2. 22 września 2022 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach wydał wyrok w sprawie sygn.
X GC 331/21.
3. 28 października 2022 r. (data stempla pocztowego) pełnomocnik Pozwanego
złożył apelację od powyższego wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach. Akta
sprawy wraz z apelacją wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Katowicach 16
I NSP 2/25
3
października 2022 r. 16 listopada 2022 r. wydano zarządzenie m.in. w
przedmiocie wpisania sprawy do repertorium pod sygnaturą V AGa 494/22,
„zarejestrowania sprawy w SLPS po upływie 8 miesięcy od daty wpływu akt
do wydziału” w związku z zarządzeniem Przewodniczącego V Wydziału
Cywilnego Sądu Rejonowego w Katowicach z 22 października 2020 r. oraz
przedstawienia akt przewodniczącemu wydziału celem nadania biegu
apelacji. 1 grudnia 2022 r. doręczono pełnomocnikowi Skarżącego odpis
apelacji wraz z odpowiednimi pouczeniami. 7 grudnia 2022 r. (data nadania
w urzędzie pocztowym) pełnomocnik Skarżącego złożył odpowiedź na
apelację. Pismo to dotarło do Sądu Apelacyjnego w Katowicach 8 grudnia
2022 r. 17 lipca 2023 r. sporządzono raport z losowania – przydziału w
sprawie sędziego referenta. 21 lipca 2023 r. sędzia referent wydał
zarządzenie w przedmiocie przedłożenia akt na kalendarz spraw
oczekujących na wyznaczenie terminu posiedzenia niejawnego oraz
poinformowania stron – wraz z pierwszym pismem kierowanym do
pełnomocników stron – o składzie sędziowskim wyznaczonym do
rozpoznania sprawy. Zarządzenie zostało wykonane 19 listopada 2024 r.
4. 13 listopada 2024 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) pełnomocnik
Skarżącego wniósł skargę na przewlekłość postępowania w sprawie o sygn.
V AGa 494/22.
5. 19 listopada 2024 r. sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne,
którego termin wyznaczono na 9 grudnia 2024 r. Tego dnia Sąd Apelacyjny
w Katowicach wydał wyrok w sprawie o sygn. V AGa 494/22 oraz zarządził
doręczenie odpisu ww. wyroku pełnomocnikom stron.
III.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
1. Według art. 2 ust. 1 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie
prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym
prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu
sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn.: Dz.U. 2023 poz. 1725,
I NSP 2/25
4
dalej: u.s.p.p.) strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w
postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do
rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie
zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w
sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności
faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy
egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego
(przewlekłość postępowania).
W myśl art. 2 ust. 2 u.s.p.p. dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło
do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość
i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia
kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny
dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi,
niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter
sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która
wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron,
a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.
W ustawie o skardze na przewlekłość postępowania nie określono, jaki okres
oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. W
orzecznictwie przyjmuje się, że pod pojęciem tym należy rozumieć wielomiesięczną
bezczynność sądu, polegającą na niewyznaczaniu rozprawy bądź
niepodejmowaniu czynności (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 grudnia
2018 r., I NSP 40/18; z 11 września 2019 r., I NSP 88/19; z 14 listopada 2019 r.,
I NSP 151/19; z 12 maja 2020 r., I NSP 37/20; z 27 października 2020 r.,
I NSP 151/20). W odniesieniu do postępowania apelacyjnego wskazuje się, że o
przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić w przypadku
bezczynności sądu drugiej instancji, polegającej na niewyznaczeniu rozprawy
apelacyjnej w ciągu 12 miesięcy od daty wpłynięcia apelacji (m.in. postanowienia
Sądu Najwyższego: z 27 marca 2019 r., I NSP 88/18; z 6 września 2019 r., I NSP
74/19; z 31 października 2019 r., I NSP 134/19; z 19 grudnia 2019 r., I NSP 173/19).
I NSP 2/25
5
2. Sąd Najwyższy mając na uwadze okoliczności sprawy i terminowość
czynności podejmowanych przez Sąd Apelacyjny w Katowicach stwierdził,
że w sprawie zachodzi nieuzasadniona bezczynność Sądu II instancji.
Akta sprawy wraz z apelacją wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Katowicach
16 października 2022 r. Wyrok w sprawie zapadł 9 grudnia 2024 r. czyli po przeszło
2 latach. Dostrzegalne jest przy tym, że dopiero wniesienie rozpatrywanej skargi
zaktywizowało Sąd do zakończenia postępowania w sprawie – od 21 lipca 2023 r.
do 19 listopada 2024 r., czyli przez niemal 16 miesięcy, Sąd nie podejmował żadnej
aktywności nakierowanej na rozpoznanie apelacji. Co więcej, przez taki sam okres
nie wykonano zarządzenia sędziego referenta z 21 lipca 2023 r. Podkreślenia
wymaga, że rozpoznanie sprawy zasadniczo możliwe było już od czasu wpływu
odpowiedzi na apelację Skarżącego, tj. od 8 grudnia 2022 r. Rozpoznaniu sprawy
sprzeciwiało się jednak to, że na dzień wpływu tejże odpowiedzi, w sprawie nie był
nawet wyznaczony skład sędziowski. Nastąpiło to dopiero po 9 miesiącach od daty
wpływu apelacji do Sądu (17 lipca 2023 r.) czyli miesiąc po terminie wyznaczonym
przez Przewodniczącego wydziału na podstawie § 49 ust. 3 Rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości z 18 czerwca 2019 r. Regulamin Urzędowania Sądów
Powszechnych.
Zdaniem Sądu Najwyższego tak długi czas trwania postępowania nie
znajduje uzasadnienia nawet wobec konieczności rozpoznawania spraw według
kolejności wpływu. Sprawa nie była skomplikowana pod względem faktycznym, zaś
ewentualne skomplikowanie pod względem prawnym samo w sobie nie może
stanowić uzasadnienia opóźnienia jej rozpoznania na etapie postępowania
apelacyjnego. Przewlekłość, która wystąpiła w postępowaniu toczącym się przed
Sądem Apelacyjnym w Katowicach jest szczególnie rażąca jeśli wziąć pod uwagę,
że w sprawie nie zachodziła konieczność przeprowadzenia rozprawy ani
uzupełnienia postępowania dowodowego.
Bez znaczenia dla powyższych wniosków Sądu Najwyższego pozostaje
argumentacja Prezesa Sądu Apelacyjnego w Katowicach odnosząca się do wzrostu
wpływu spraw w ostatnich latach oraz trudnej sytuacji kadrowej wydziału. Według
utrwalonego orzecznictwa znaczny wpływ spraw, problemy kadrowe, jak i inne
I NSP 2/25
6
kłopoty organizacyjne pozostają bez wpływu na stwierdzenie przewlekłości
postępowania w sprawie, w której wniesiono skargę. Wskazuje się przy tym, że
państwo ponosi odpowiedzialność za zapewnienie właściwej organizacji
sądownictwa, w tym należytej obsady kadrowej sądów (m.in. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 16 maja 2019 r., I NSP 28/19; z 24 maja 2019 r., I NSP 29/19; z 5
czerwca 2019 r., I NSP 39/19; 27 października 2020 r., I NSP 145/20; z 9 grudnia
2020 r., I NSP 179/20).
W związku z powyższym, na podstawie art. 12 ust. 2 u.s.p.p., Sąd Najwyższy
orzekł, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, doszło do przewlekłości
postępowania.
3. Zgodnie z art. 12 ust. 4 u.s.p.p. uwzględniając skargę, sąd na żądanie
skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa sumę pieniężną w wysokości od
2 000 do 20 000 złotych. Wysokość sumy pieniężnej wynosi nie mniej niż
500 złotych za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania,
niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona
przewlekłość postępowania. Na poczet tej sumy zalicza się kwoty przyznane
już skarżącemu tytułem sumy pieniężnej w tej samej sprawie.
W orzecznictwie przyjmuje się, że suma pieniężna zasądzana w związku ze
stwierdzoną przewlekłością ma stanowić swoistą rekompensatę za zwłokę w
rozpoznaniu sprawy, a oprócz tego ma charakter sankcji dla państwa za wadliwe
zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego:
z 15 marca 2018 r., III SPP 14/18; z 22 stycznia 2019 r., I NSP 64/18; z 9 grudnia
2020 r., I NSP 149/20; z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21). Wysokość zasądzonej
sumy powinna uwzględniać okoliczności sprawy i być proporcjonalna do wielkości
zwłoki, jej przyczyn oraz dotkliwości dla skarżącego (m.in. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 29 października 2014 r., KSP 8/14; z 14 października 2020 r., I
NSP 111/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 161/20).
Postępowanie w niniejszej sprawie rozpoczęło się wniesieniem pozwu przez
Skarżącego, który to wpłynął do Sądu Okręgowego w Gliwicach. Łączny czas
trwania postępowania liczony od dnia wpływu pozwu do Sądu Okręgowego w
I NSP 2/25
7
Gliwicach (23 września 2021 r.) do dnia wydania wyroku przez Sąd Apelacyjny w
Katowicach (9 grudnia 2024 r.) wynosił 3 lata i 2 miesiące. Biorąc pod uwagę
powyższe, a także mając na względzie, że dotychczas w sprawie nie przyznano
Skarżącemu żadnej kwoty pieniężnej tytułem rekompensaty za przewlekłość
postępowania, Sąd Najwyższy przyznał Skarżącemu od Skarbu Państwa – Sądy
Apelacyjnego w Katowicach kwotę 2 000 zł za okres od 23 września 2021 r. do 9
grudnia 2024 r.
Z nadesłanych akt sprawy Sądu Apelacyjnego w Katowicach wynika,
że postępowanie przed tym Sądem zostało już prawomocnie zakończone.
4. Na podstawie art. 17 ust. 3 u.s.p.p. Sąd Najwyższy nakazał Skarbowi
Państwa – Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach zwrócić opłatę od skargi
uiszczoną przez Skarżącego.
5. Na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art.
39821 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 8 ust. 2 u.s.p.p. oraz § 14
ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w
sprawie opłat za radców prawnych Sąd Najwyższy zasądził od Skarbu
Państwa – Sądu Apelacyjnego w Katowicach na rzecz Skarżącego kwotę
240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego oraz kwotę 17 zł
tytułem zwrotu opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa.
Tomasz Przesławski Oktawian Nawrot Adam Redzik
r.g.
