I NSP 170/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 2 czerwca 2026 r.
SSN Adam Redzik (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Elżbieta Karska
SSN Janusz Niczyporuk
w sprawie ze skarg A.Ł.-T. i A. T.
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Poznaniu, w sprawie o sygn. I ACa
[…],
z udziałem Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Apelacyjnego w Poznaniu,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych 2 czerwca 2026 r.:
1. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym
w Poznaniu w sprawie o sygn. I ACa […] nastąpiła przewlekłość
postępowania;
2. przyznaje A. Ł.-T. i A. T. od Skarbu Państwa – Sądu
Apelacyjnego w Poznaniu sumę pieniężną w wysokości po 2.500
złotych na rzecz każdego z nich, za okres od 8 listopada 2023 r.
do 2 czerwca 2026 r.;
3. zaleca Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu wyznaczenie terminu
rozprawy apelacyjnej w sprawie I ACa […] nie później niż w
terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia Prezesowi Sądu
Apelacyjnego w Poznaniu odpisu niniejszego postanowienia;
4. nakazuje zwrócić ze Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
w Poznaniu na rzecz A. Ł.-T. kwotę 200 złotych uiszczoną tytułem
opłaty od skargi;
I NSP 170/26
2
5. nakazuje zwrócić ze Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
w Poznaniu na rzecz A. T. kwotę 200 złotych uiszczoną tytułem
opłaty od skargi;
6. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Poznaniu
na rzecz A. Ł.-T. A.T. kwotę 240 złotych tytułem kosztów
zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym wraz z
odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za
czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego
postanowienia zobowiązanemu do dnia zapłaty;
7. oddala skargi w pozostałym zakresie.
Elżbieta Karska Adam Redzik Janusz Niczyporuk
UZASADNIENIE
I.
I.1. 15 kwietnia 2026 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) A. Ł.-T. i A. T.
(dalej także: Skarżący), zastępowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli
skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu
sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, w których domagali się:
1. stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie I ACa […] przed Sądem
Apelacyjnym w Poznaniu,
2. wydanie zalecenia Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu w przedmiocie
wyznaczenia terminu rozprawy apelacyjnej,
3. zasądzenie od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, na rzecz
Skarżących kwoty po 4.000,00 zł,
4. zasądzenie od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, na rzecz
Skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego
wedle norm przepisanych.
I NSP 170/26
3
W uzasadnieniu skarg wskazano, że w sprawie wystąpiła przewlekłość,
która nie znajduje żadnego uzasadnienia. Mimo, że postępowanie przed Sądem
Apelacyjnym toczy się od 8 listopada 2023 r., to w sprawie dotychczas
nie wyznaczono terminu rozprawy.
I.2. W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Apelacyjnego w Poznaniu wniósł
o oddalenie skargi.
II.
II.1. 11 stycznia 2021 r. do Sądu Okręgowego w Poznaniu wpłynął pozew
Skarżących przeciwko B. M. S.A. z siedzibą w W. (dalej także: Pozwany).
Postępowanie w tej sprawie prowadzone było pod sygn. I C […].
II.2. 27 czerwca 2023 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu wydał wyrok w sprawie
I C […]. Pozwany wniósł apelację od powyższego wyroku. W apelacji zawarł
wniosek o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
II.3. Akta sprawy wraz z apelacją wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Poznaniu
8 listopada 2023 r. Raport z losowania – przydziału w sprawie I ACa […]
sporządzono 16 listopada 2023 r. Na podstawie zarządzenia z 25 lipca 2024 r.
odpis apelacji doręczono Skarżącym. 2 września 2024 r. do sądu wpłynęła
odpowiedź na apelację Skarżących.
II.4. 15 stycznia 2025 r. Skarżący zwrócili się do sądu z wnioskiem
o przyspieszenie rozpoznania sprawy. W odpowiedzi na powyższe pismo Skarżący
zostali poinformowani, że na terminy rozpraw w marcu 2025 r. wyznaczane
są sprawy, które wpłynęły d Sadu Apelacyjnego do referatu sprawozdawcy
na początku 2023 r., w związku z tym, że sprawa I ACa […] wpłynęła do sądu II
instancji 8 listopada 2023 r., termin rozprawy zostanie wyznaczony w terminie
późniejszym.
II.5. 15 kwietnia 2026 r. Skarżący wnieśli skargi na przewlekłość postępowania
w sprawie.
I NSP 170/26
4
III.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
III.1. Według art. 2 ust. 1 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie
prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym
prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym
bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn.: Dz.U. 2023 poz. 1725, dalej: u.s.p.p.)
strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga
dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez
nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania
rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne
dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż
to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania
orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania).
W myśl art. 2 ust. 2 u.s.p.p. dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło
do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość
i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia
kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny
dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi,
niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter
sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony,
która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron,
a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.
III.2. W ustawie o skardze na przewlekłość postępowania nie określono, jaki okres
oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.
W orzecznictwie przyjmuje się, że pod pojęciem tym należy rozumieć
wielomiesięczną bezczynność sądu, polegającą na niewyznaczaniu rozprawy bądź
niepodejmowaniu czynności (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 grudnia
2018 r., I NSP 40/18; z 11 września 2019 r., I NSP 88/19; z 14 listopada 2019 r.,
I NSP 151/19; z 12 maja 2020 r., I NSP 37/20; z 27 października 2020 r.,
I NSP 151/20). W odniesieniu do postępowania apelacyjnego wskazuje się,
że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić
I NSP 170/26
5
w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji, polegającej na niewyznaczeniu
rozprawy apelacyjnej w ciągu 12 miesięcy od daty wpłynięcia apelacji
(m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 27 marca 2019 r., I NSP 88/18;
z 6 września 2019 r., I NSP 74/19; z 31 października 2019 r., I NSP 134/19;
z 19 grudnia 2019 r., I NSP 173/19).
III.3. Standardy co do trwania postępowania sądowego określił w orzecznictwie
Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Trybunał ten stwierdził, ze dla oceny
tego, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona bierze się pod uwagę
szczególne warunki sprawy, uwzględnienia się kryteria takie jak skomplikowanie
(stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę
oraz znaczenia materii objętej skargą (zob. np. wyroki ETPCz: z 14 stycznia 2003 r.,
skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. M. A. Nowicki,
Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego
procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo
Trybunału, a także postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r.,
I NSP 48/19; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21). W utrwalonym orzecznictwie
Europejskiego Trybunału Praw Człowieka uznano przy tym, że sprawa jest
prowadzona przewlekle, jeżeli trwa dłużej niż trzy lata w pierwszej instancji (zob. np.
wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 10 lipca 1984 r. w sprawie
Guincho przeciwko Portugalii, nr 8990/80), a w dwóch instancjach powyżej pięciu
lat (zob. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 7 lutego 2006 r. sprawie
Donnadieu przeciwko Francji, nr 19249/02). Opóźnienie zaistniałe w trakcie jednej
z faz postępowania jest dopuszczalne, pod warunkiem, że łączny czas trwania
postępowania nie jest nadmiernie długi (wyrok Europejskiego Trybunału Praw
Człowieka z 8 grudnia 1983 r. w sprawie Pretto i inni v. Włochy; skarga nr 7984/77,
zob. też postanowienia Sądu Najwyższego: z 4 stycznia 2023 r., I NSP 294/22;
z 10 maja 2023 r., I NSP 35/23).
III.4. Akta sprawy wraz z apelacją wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Poznaniu
8 listopada 2023 r. Skład sądu został wylosowany 16 listopada 2023 r. 25 lipca
2024 r. apelacji nadano dalszy bieg i doręczono jej odpis Skarżącym. Odpowiedź
Skarżących na apelację wpłynęła do sądu 2 września 2024 r.
I NSP 170/26
6
Mając na względzie terminy kolejnych czynności podejmowanych w sprawie
należy dojść do wniosku, że postępowanie w sprawie prowadzone jest przewlekle.
Postępowanie przed Sądem Apelacyjnym w Poznaniu toczy się od przeszło 2 lat
(zaś w dwóch instancjach 5 lat i 4 miesiące). Dotychczas w sprawie podjęto jedynie
czynności wstępne, nakierowane na nadanie apelacji biegu. Nie wyznaczono
natomiast terminu rozprawy, mimo, że strony wymieniły się już pismami
procesowymi i zajęły stanowiska w sprawie. Od dnia wpływu odpowiedzi
na apelację (tj. od 2 września 2024 r.) nie ma formalnych przeszkód ku temu,
aby wyznaczyć termin rozprawy. Zdaniem Sądu Najwyższego tak długi czas
oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy nie znajduje uzasadnienia nawet
wobec konieczności rozpoznania spraw według kolejności wpływu. Bez znaczenia
pozostaje przy tym argumentacja Prezesa Sądu Apelacyjnego w Poznaniu
odnosząca się do wzrostu wpływu spraw w ostatnich latach. Według utrwalonego
orzecznictwa znaczny wpływ spraw, problemy kadrowe, jak i inne kłopoty
organizacyjne pozostają bez wpływu na stwierdzenie przewlekłości postępowania
w sprawie, w której wniesiono skargę. Wskazuje się przy tym, że państwo ponosi
odpowiedzialność za zapewnienie właściwej organizacji sądownictwa,
w tym należytej obsady kadrowej sądów (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego:
z 16 maja 2019 r., I NSP 28/19; z 24 maja 2019 r., I NSP 29/19; z 5 czerwca
2019 r., I NSP 39/19; 27 października 2020 r., I NSP 145/20; z 9 grudnia 2020 r.,
I NSP 179/20).
W związku z powyższym, na podstawie art. 12 ust. 2 u.s.p.p.,
Sąd Najwyższy orzekł, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, doszło
do przewlekłości postępowania.
III.5. Zgodnie z art. 12 ust. 4 u.s.p.p. uwzględniając skargę, sąd na żądanie
skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa sumę pieniężną w wysokości
od 2000 do 20 000 złotych. Wysokość sumy pieniężnej wynosi nie mniej
niż 500 złotych za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie
od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość postępowania.
Na poczet tej sumy zalicza się kwoty przyznane już skarżącemu tytułem sumy
pieniężnej w tej samej sprawie.
I NSP 170/26
7
W orzecznictwie przyjmuje się, że suma pieniężna zasądzana w związku
ze stwierdzoną przewlekłością ma stanowić swoistą rekompensatę za zwłokę
w rozpoznaniu sprawy, a oprócz tego ma charakter sankcji dla państwa za wadliwe
zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego:
z 15 marca 2018 r., III SPP 14/18; z 22 stycznia 2019 r., I NSP 64/18; z 9 grudnia
2020 r., I NSP 149/20; z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21). Wysokość zasądzonej
sumy powinna uwzględniać okoliczności sprawy i być proporcjonalna do wielkości
zwłoki, jej przyczyn oraz dotkliwości dla skarżącego (m.in. postanowienia
Sądu Najwyższego: z 29 października 2014 r., KSP 8/14; z 14 października 2020 r.,
I NSP 111/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 161/20).
Postępowanie w sprawie rozpoczęło się wniesieniem pozwu przez
Skarżących, który wpłynął do sądu pierwszej instancji 11 stycznia 2021 r.
Łączny czas trwania postępowania liczony od dnia wpływu pozwu do dnia
rozpoznania niniejszej skargi wynosi 5 lat i 4 miesiące. Biorąc pod uwagę powyższe,
a także mając na względzie, że dotychczas w sprawie nie przyznano
Skarżącym żadnej kwoty pieniężnej tytułem rekompensaty za przewlekłość
postępowania, Sąd Najwyższy przyznał Skarżącym od Skarbu Państwa –
Sądu Apelacyjnego w Poznaniu kwotę 2.500 zł za okres od 8 listopada 2023 r.
(tj. od dnia wpływu apelacji do Sądu Apelacyjnego w Poznaniu) do 26 maja 2026 r.
Dalej idące żądanie nie znajdowało uzasadnienia i podlegało oddaleniu.
III.6. Zgodnie z art. 12 ust 2 u.s.p.p., na żądanie skarżącego lub z urzędu sąd
zaleca podjęcie przez sąd rozpoznający sprawę co do istoty albo przez prokuratora
prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze odpowiednich
czynności w wyznaczonym terminie, chyba że wydanie zaleceń jest oczywiście
zbędne. Zalecenia nie mogą wkraczać w zakres oceny faktycznej i prawnej sprawy.
Na tej podstawie Sąd Najwyższy postanowił z urzędu zalecić Sądowi
Apelacyjnemu w Krakowie podjęcie czynności zmierzających do wyznaczenia
terminu rozprawy, nie później niż w terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia
Prezesowi Sądu Apelacyjnego w Poznaniu odpisu niniejszego postanowienia.
III.7. Na podstawie art. 17 ust. 3 u.s.p.p. Sąd Najwyższy nakazał Skarbowi
Państwa – Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu zwrócić opłatę od skargi uiszczoną
przez Skarżących.
I NSP 170/26
8
III.8. Na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.
w zw. z art. 39821 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 8 ust. 2 u.s.p.p.
oraz § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r.
w sprawie opłat za czynności radców prawnych Sąd Najwyższy zasądził od Skarbu
Państwa – Sądu Apelacyjnego w Poznaniu na rzecz Skarżących kwotę 240 zł
tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
[a.ł]
Elżbieta Karska Adam Redzik Janusz Niczyporuk
