I NSP 15/26

I NSP 15/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 22 kwietnia 2026 r. SSN Oktawian Nawrot (przewodniczący) SSN Adam Redzik (sprawozdawca) SSN Paweł Wojciechowski w sprawie ze skargi J. Z.-G. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. V ACa […] z udziałem Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych 22 kwietnia 2026 r., 1. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. V ACa […] nastąpiła przewlekłość postępowania; 2. przyznaje J. Z.-G. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie sumę pieniężną w wysokości 2.500 złotych za okres od 18 czerwca 2024 r. do 19 marca 2026 r.; 3. nakazuje zwrócić ze Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz J. Z.-G. kwotę 200 złotych uiszczoną tytułem opłaty od skargi; 4. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz J. Z.-G. kwotę 257 złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia zobowiązanemu do dnia zapłaty; I NSP 15/26 2 5. oddala skargę w pozostałym zakresie. Adam Redzik Oktawian Nawrot Paweł Wojciechowski UZASADNIENIE I. I.1. Skargą na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki z 8 stycznia 2026 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), J. Z.-G. (dalej także: Skarżąca), zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o: 1. stwierdzenie, że w sprawie sądowej prowadzonej przez Sąd Apelacyjny w Warszawie pod sygnaturą akt V ACa […] nastąpiła przewlekłość postępowania; 2. wydanie Sądowi rozpoznającemu sprawę zarejestrowaną pod sygn. V ACa […] zalecenia dostarczenia odpisu apelacji stronie powodowej, zalecenia wyznaczenie terminu rozprawy, nie późniejszego niż koniec czerwca 2026 roku, nakazując dokonanie czynności w terminie tygodnia od zwrotu akt sprawy; 3. przyznanie od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz Skarżącej kwoty 20.000,00 złotych; 4. zasądzenie od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania wywołanego skargą, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, oraz kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia kończącego sprawę do dnia zapłaty; 5. dokonanie zwrotu opłaty sądowej w wysokości 200 złotych. Uzasadniając wniesioną skargę Skarżąca wskazała, że w sprawie wystąpiła bezczynność, która nie znajduje żadnego usprawiedliwienia. I NSP 15/26 3 I.2. W odpowiedzi na skargę z 10 marca 2026 r. Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie zgłosił swój udział w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. II. II.1. 5 czerwca 2020 r. do Sądu Okręgowego w Warszawie wpłynął pozew Skarżącej przeciwko […] S.A. w W. (dalej także: Pozwany). Sprawa prowadzona była pod sygn. XXV C […]. 30 kwietnia 2024 r. zapadł wyrok w pierwszej instancji. Od tego wyroku apelację wniósł Pozwany. II.2. Akta sprawy wraz z apelacją wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Warszawie 18 czerwca 2024 r. Tego samego dnia sporządzono raport z losowania, a na podstawie zarządzenia z 19 czerwca 2024 r. sprawa została wpisana do repertorium V ACa […] i przedstawiona referendarzowi sądowemu celem podjęcia czynności związanych z nadaniem biegu apelacji. II.3. 8 stycznia 2026 r. Skarżąca wniosła skargę na przewlekłość postępowania w sprawie. II.4. Na podstawie zarządzenia z 14 stycznia 2026 r. odpis apelacji został doręczony pełnomocnikowi powoda, a akta sprawy zostały przedstawione Przewodniczącemu Wydziału, zgodnie z kolejnością wpływu do danego referatu. 15 stycznia 2026 r. Przewodniczący Wydziału wyznaczył termin rozprawy na 19 marca 2026 r. W dniu tym wydany został wyrok oddalający apelację. III. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: III.1. Według art. 2 ust. 1 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn.: Dz.U. 2023 poz. 1725, dalej: u.s.p.p.) strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej I NSP 15/26 4 niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). W myśl art. 2 ust. 2 u.s.p.p. dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. III.2. W ustawie o skardze na przewlekłość postępowania nie określono, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. W orzecznictwie przyjmuje się, że pod pojęciem tym należy rozumieć wielomiesięczną bezczynność sądu, polegającą na niewyznaczaniu rozprawy bądź niepodejmowaniu czynności (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 grudnia 2018 r., I NSP 40/18; z 11 września 2019 r., I NSP 88/19; z 14 listopada 2019 r., I NSP 151/19; z 12 maja 2020 r., I NSP 37/20; z 27 października 2020 r., I NSP 151/20). W odniesieniu do postępowania apelacyjnego wskazuje się, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji, polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej w ciągu 12 miesięcy od daty wpłynięcia apelacji (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 27 marca 2019 r., I NSP 88/18; z 6 września 2019 r., I NSP 74/19; z 31 października 2019 r., I NSP 134/19; z 19 grudnia 2019 r., I NSP 173/19). III.3. Standardy co do trwania postępowania sądowego określił w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Trybunał ten stwierdził, ze dla oceny tego, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona bierze się pod uwagę szczególne warunki sprawy, uwzględnienia się kryteria takie jak skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej skargą (zob. np. wyroki ETPCz: z 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. M. A. Nowicki, I NSP 15/26 5 Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo Trybunału, a także postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). W utrwalonym orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka uznano przy tym, że sprawa jest prowadzona przewlekle, jeżeli trwa dłużej niż trzy lata w pierwszej instancji (zob. np. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 10 lipca 1984 r. w sprawie Guincho przeciwko Portugalii, nr 8990/80), a w dwóch instancjach powyżej pięciu lat (zob. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 7 lutego 2006 r. sprawie Donnadieu przeciwko Francji, nr 19249/02). Opóźnienie zaistniałe w trakcie jednej z faz postępowania jest dopuszczalne, pod warunkiem, że łączny czas trwania postępowania nie jest nadmiernie długi (wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 8 grudnia 1983 r. w sprawie Pretto i inni v. Włochy; skarga nr 7984/77, zob. też postanowienia Sądu Najwyższego: z 4 stycznia 2023 r., I NSP 294/22; z 10 maja 2023 r., I NSP 35/23). Zgodnie z ustawą oraz utrwalonym orzecznictwem ETPCz przy ocenie terminowości procedowania przez sąd, którego postępowania dotyczy skarga, należy wziąć pod uwagę wszelkie okoliczności, w tym te związane z ilością spraw w sądzie i wymogiem rozpoznawania ich zgodnie z kolejnością wpływu. III.4. W niniejszej sprawie, akta wraz z apelacją Pozwanego wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Warszawie 18 czerwca 2024 r. Tego samego dnia sporządzono raport z losowego przydziału sprawy, a 19 czerwca 2024 r. sprawa została wpisana do właściwego repertorium. Przez kolejne ponad 18 miesięcy w sprawie nie podejmowano żadnych czynności; przede wszystkim nie zbadano apelacji pod kątem formalnym, a co za tym idzie – nie doręczono odpisu apelacji stronie przeciwnej. Nastąpiło to dopiero na podstawie zarządzenia z 14 stycznia 2026 r., po wniesieniu przez Skarżącą skargi na przewlekłość postępowania w sprawie. 15 stycznia 2026 r. wyznaczono termin rozprawy apelacyjnej. III.5. Przedstawiony przebieg czynności podejmowanych przez Sąd Apelacyjny w Warszawie wskazuje, że postępowanie w sprawie prowadzone jest przewlekle przede wszystkim dlatego, że apelacja została zbadana pod kątem spełnienia I NSP 15/26 6 wymogów formalnych dopiero po 18 miesiącach od dnia wpływu apelacji do sądu. Dostrzegalne jest przy tym, że dopiero wniesienie rozpatrywanej skargi skłoniło sąd do podjęcia odpowiednich działań w sprawie. Zdaniem Sądu Najwyższego tak długi czas procedowania, a przede wszystkim brak zbadania apelacji pod względem formalnym przez tak długi okres od dnia wpływu sprawy do sądu nie znajduje uzasadnienia – nawet wobec konieczności rozpoznawania spraw według kolejności wpływu. Należało też uwzględnić, że żadna ze stron nie przyczyniła się swoim zachowaniem do przedłużenia postępowania w sprawie. Sprawa nie należy też do skomplikowanych pod względem faktycznym czy prawnym. Bez znaczenia dla powyższych wniosków Sądu Najwyższego pozostaje argumentacja Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie odnosząca się do wzrostu wpływu spraw w ostatnich latach oraz trudnej sytuacji kadrowej wydziału. Według utrwalonego orzecznictwa znaczny wpływ spraw, problemy kadrowe, jak i inne kłopoty organizacyjne pozostają bez wpływu na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie, w której wniesiono skargę. Wskazuje się przy tym, że państwo ponosi odpowiedzialność za zapewnienie właściwej organizacji sądownictwa, w tym należytej obsady kadrowej sądów (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 16 maja 2019 r., I NSP 28/19; z 24 maja 2019 r., I NSP 29/19; z 5 czerwca 2019 r., I NSP 39/19; 27 października 2020 r., I NSP 145/20; z 9 grudnia 2020 r., I NSP 179/20). Sąd Najwyższy dostrzega, że argumenty podnoszone przez Prezesa znajdują uzasadnienie z perspektywy Sądu, Sędziego oraz Prezesa Sądu. Perspektywa strony – której służy skarga – jest jednak inna i nie ma dla niej znaczenia to, że obsada Sądu jest niewystarczająca w stosunku do wpływających spraw, obciążenie referatów sędziów bardzo duże, a sprawy należy rozpoznawać zgodnie z kolejnością wpływu. Strona oczekuje sprawnego i szybkiego procedowania, zgodnie z ustawą oraz ze standardami wypracowanymi przez ETPCz oraz SN. W związku z powyższym, na podstawie art. 12 ust. 2 u.s.p.p., Sąd Najwyższy orzekł, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, doszło do przewlekłości postępowania. I NSP 15/26 7 III.6. Zgodnie z art. 12 ust. 4 u.s.p.p. uwzględniając skargę, sąd na żądanie skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa sumę pieniężną w wysokości od 2 000 do 20 000 złotych. Wysokość sumy pieniężnej wynosi nie mniej niż 500 złotych za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość postępowania. Na poczet tej sumy zalicza się kwoty przyznane już skarżącemu tytułem sumy pieniężnej w tej samej sprawie. W orzecznictwie przyjmuje się, że suma pieniężna zasądzana w związku ze stwierdzoną przewlekłością ma stanowić swoistą rekompensatę za zwłokę w rozpoznaniu sprawy, a oprócz tego ma charakter sankcji dla państwa za wadliwe zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 marca 2018 r., III SPP 14/18; z 22 stycznia 2019 r., I NSP 64/18; z 9 grudnia 2020 r., I NSP 149/20; z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21). Wysokość zasądzonej sumy powinna uwzględniać okoliczności sprawy i być proporcjonalna do wielkości zwłoki, jej przyczyn oraz dotkliwości dla skarżącego (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 29 października 2014 r., KSP 8/14; z 14 października 2020 r., I NSP 111/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 161/20). Postępowanie w sprawie rozpoczęło się wniesieniem pozwu przez Skarżącą, który wpłynął do Sądu Okręgowego w Warszawie 5 czerwca 2020 r. Łączny czas trwania postępowania liczony od dnia wpływu pozwu do Sądu Okręgowego w Warszawie do dnia rozpoznania niniejszej skargi wynosi 5 lat i 9 miesięcy. Biorąc pod uwagę powyższe, a także mając na względzie, że dotychczas w sprawie nie przyznano Skarżącej żadnej kwoty pieniężnej tytułem rekompensaty za przewlekłość postępowania, Sąd Najwyższy przyznał Skarżącej od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie kwotę 2.500 zł za okres od 18 czerwca 2024 r. (tj. od dnia wpływu apelacji do Sądu Apelacyjnego w Warszawie) do 19 marca 2026 r. Dalej idące żądanie skargi nie znajdowało uzasadnienia i podlegało oddaleniu. III.7. Zgodnie z art. 12 ust 2 u.s.p.p., na żądanie skarżącego lub z urzędu sąd zaleca podjęcie przez sąd rozpoznający sprawę co do istoty albo przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze odpowiednich I NSP 15/26 8 czynności w wyznaczonym terminie, chyba że wydanie zaleceń jest oczywiście zbędne. Zalecenia nie mogą wkraczać w zakres oceny faktycznej i prawnej sprawy. Z nadesłanych akt sprawy Sądu Apelacyjnego w Warszawie wynika, że Skarżącej doręczono odpis apelacji Pozwanego oraz wyznaczono termin rozprawy, na którym wydany został wyrok. Wydanie odpowiednich zaleceń stało się zatem bezprzedmiotowe. III.8. Na podstawie art. 17 ust. 3 u.s.p.p. Sąd Najwyższy nakazał Skarbowi Państwa – Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie zwrócić opłatę od skargi uiszczoną przez Skarżącą. III.9. Na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 8 ust. 2 u.s.p.p. oraz § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie r Sąd Najwyższy zasądził od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz Skarżącej kwotę 257 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego powiększonego o opłatę skarbową od pełnomocnictwa. Adam Redzik Oktawian Nawrot Paweł Wojciechowski sk [a.ł]