I NSP 126/26

I NSP 126/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 9 czerwca 2026 r. SSN Grzegorz Pastuszko (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Leszek Bosek (uzasadnienie) SSN Janusz Niczyporuk w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. sp. j. z siedzibą w K. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie w sprawie o sygn. I AGa 419/23, z udziałem Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Apelacyjnego w Krakowie, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 9 czerwca 2026 r.: 1. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie w sprawie o sygn. I AGa 419/23 nastąpiła przewlekłość postępowania; 2. przyznaje S. sp. z o.o. sp. j. z siedzibą w K. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Krakowie sumę pieniężną w wysokości 2000 (dwa tysiące) złotych za okres od 28 listopada 2023 r. do 13 lutego 2026 r.; 3. oddala skargę w pozostałym zakresie; 4. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Krakowie na rzecz S. sp. z o.o. sp. j. z siedzibą w Krakowie kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia jego doręczenia Skarbowi Państwa – I NSP 126/26 2 Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; 5. nakazuje Skarbowi Państwa – Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie zwrócić S. sp. z o.o. sp. j. z siedzibą w Krakowie opłatę sądową w kwocie 200 (dwieście) złotych. Leszek Bosek Grzegorz Pastuszko Janusz Niczyporuk [D.Z.] UZASADNIENIE W dniu 13 lutego 2026 r. S spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę na przewlekłość postępowania przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie w sprawie I AGa 419/23. Skarżąca domagała się: 1. stwierdzenia, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie w sprawie I AGa 419/23 nastąpiło naruszenie prawa powódki do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, 2. wydania Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie zalecenia podjęcia odpowiednich czynności umożliwiających nadanie sprawie dalszego biegu, w szczególności wyznaczenia terminu rozprawy apelacyjnej, 3. przyznania od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Krakowie na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w wysokości 4000 zł, 4. przyznania skarżącej kosztów przedmiotowego postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu podała, że od dnia wpływu akt sprawy wraz z apelacją pozwanej do Sądu Apelacyjnego w Krakowie do dnia wniesienia skargi na przewlekłość, tj. przez okres ponad 2 lat i 2 miesięcy nie został wyznaczony termin rozpoznania apelacji. I NSP 126/26 3 Pismem z 17 marca 2026 r. Prezes Sądu Apelacyjnego w Krakowie wniósł o oddalenie skargi, a w przypadku jej uznania o przyjęcie mniejszej kwoty odszkodowania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego za naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki uznaje się wielomiesięczną bezczynność sądu, trwającą co najmniej 12 miesięcy (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 18 maja 2016 r., III SPP 53/16; z 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18; z 12 grudnia 2018 r., I NSP 6/18; z 18 października 2022 r., I NSP 256/22). Nie jest to jednak sztywna cezura czasowa ani jedyne kryterium oceny sprawności postępowania cywilnego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że przewlekłość postępowania zachodzi wtedy, gdy zwłoka jest nie tylko nadmierna, ale nie znajduje też uzasadnienia w okolicznościach sprawy (zob. m. in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 22 kwietnia 2010 r., III SPP 6/10; z 16 czerwca 2011 r., III SPP 14/11; z 27 marca 2012 r., III SPP 8/12; z 8 listopada 2017 r., III SPP 46/17; z 4 października 2023 r., I NSP 142/23). Sama ustawa zobowiązuje bowiem wprost do ustalenia, czy i jaki wpływ na sprawność postępowania ma „charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania” (art. 2 ust. 2 in fine ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725). I NSP 126/26 4 Odnosząc powyższe do niniejszej skargi, należy stwierdzić, że po pierwsze, akta sprawy wraz z apelacją pozwanej wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Krakowie w dniu 28 listopada 2023 r. (k. 267) i tego samego dnia wylosowano sędziego referenta (k. 268). Zarządzeniem z 29 maja 2024 r. doręczono pełnomocnikowi powódki odpis apelacji pozwanej i zawiadomiono pełnomocników stron o składzie orzekającym wylosowanym do rozpoznania sprawy (k. 269). W dniu 25 czerwca 2024 r. rozpoznano wniosek powódki o nadanie klauzuli wykonalności, co do niezaskarżonej części wyroku (k. 273). W dniu 3 lipca 2024 r. wpłynęła odpowiedź powódki na apelację (k. 279). Zarządzeniem z 4 lipca 2024 r. złożono akta sprawy do archiwum w oczekiwaniu na termin posiedzenia niejawnego (k. 289). Zarządzeniem z 16 lutego 2026 r. wyznaczono termin posiedzenia niejawnego celem rozpoznania apelacji (k. 292). Wyrokiem z 10 kwietnia 2026 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie zmienił częściowo zaskarżony wyrok, w pozostałej części apelację oddalił i orzekł w przedmiocie kosztów postępowania apelacyjnego (k. 299). Powyższe nie wskazuje na bezczynność Sądu Apelacyjnego w Krakowie. Po drugie, § 79 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 18 czerwca 2019 r. – Regulaminu urzędowania sądów powszechnych (tekst jedn. Dz.U. 2024, poz. 867 ze zm., dalej: „Regulamin urzędowania sądów powszechnych”) zobowiązywał Sąd Apelacyjny w Krakowie do rozpoznania niniejszej sprawy według kolejności wpływu. Sąd Apelacyjny wydając zarządzenie z 4 lipca 2024 r. zastosował się do powyższego przepisu. Nie znalazł bowiem podstaw do zastosowania z urzędu przepisu wyjątkowego, który uzasadnia rozpoznanie tej kategorii spraw – tj. o zapłatę, poza kolejnością ze względu na „szczególnie uzasadniony przypadek” (§ 79 ust. 3 Regulaminu urzędowania sądów powszechnych). Po trzecie, Sąd Najwyższy ustalił, że skarżąca w toku postępowania apelacyjnego nie podejmowała działań na rzecz rozpoznania jej sprawy poza kolejnością wpływu, a w szczególności nie podjęła próby wykazania, że sprawa ma szczególny charakter uzasadniający jej rozpoznanie na uprzywilejowanych zasadach. Okoliczność, czy strona złożyła wniosek o rozpoznanie sprawy poza kolejnością i wykazała istnienie podstawy do jego uwzględnienia, jest natomiast brana pod uwagę przy ocenie, czy doszło do przewlekłości postępowania I NSP 126/26 5 (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 19 października 2017 r., III SPP 44/17; z 13 grudnia 2017 r., III SPP 53/17; z 12 grudnia 2018 r., I NSP 1/18; 14 czerwca 2019 r., I NSP 46/19; z 24 stycznia 2024 r., I NSP 271/23). Również pełnomocnik skarżącej nie wykazał, ani nawet nie podjął próby wykazania, że sprawa ma szczególny charakter i dopuszczalne było jej rozpoznanie na uprzywilejowanych zasadach. Wynika z tego, że sprawa została prawomocnie rozstrzygnięta, a Sąd Apelacyjny w Krakowie – wbrew twierdzeniom skarżącej – podejmował czynności procesowe, Sąd Najwyższy uznał jednak, że uwzględnienie skargi na przewlekłość jest mimo wszystko celowe z uwagi na przekroczenie miary 12 miesięcy. Posiedzenie niejawne zostało wyznaczone przez Sąd Apelacyjny w Krakowie dopiero po upływie ponad 19 miesięcy od dnia podjęcia ostatniej czynności w sprawie, a więc z naruszeniem standardu utrwalonego w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Konsekwencją stwierdzenia, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie w sprawie o sygn. I AGa 419/23 nastąpiła przewlekłość postępowania, był obowiązek Sądu Najwyższego rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania skarżącej zasądzenia na jej rzecz kwoty 4000 zł tytułem odpowiedniej sumy pieniężnej. Zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość, minimalna wysokość sumy pieniężnej jaką należało zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz skarżącej wynosi 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość. Postępowanie w niniejszej sprawie rozpoczęło się 19 sierpnia 2021 r., co oznacza, że zasądzić należało odszkodowanie za cztery zakończone lata postępowania, tj. 2000 zł. Sąd Najwyższy uznał, że żądanie sumy pieniężnej w wysokości 4000 zł jest wygórowane. Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw o przyznaniu sumy pieniężnej w wysokości przewyższającej 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania i przyznania rekompensaty ponad minimum określone w art. 12 ust. 4 ustawy. Skargę należało oddalić także w zakresie, w jakim skarżąca żąda wydania Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie zalecenia podjęcia odpowiednich czynności I NSP 126/26 6 w przedmiocie dalszego postępowania. Jak wynika bowiem z akt sprawy, w dniu 10 kwietnia 2026 r. postępowanie I AGa 419/23 zostało prawomocnie zakończone (k. 299). O kosztach postępowania skargowego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 11 i 4 w związku z art. 99 k.p.c. w związku z art. 8 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość oraz § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. 2026, poz. 118). Na podstawie art. 17 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość należało z urzędu zwrócić skarżącej uiszczoną opłatę od skargi. Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji . Zdanie odrębne do 2 pkt postanowienia złożył SSN Pastuszko. Leszek Bosek Grzegorz Pastuszko Janusz Niczyporuk Zdanie odrębne SSN Grzegorza Pastuszko do pkt. 2 postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2026 r., w sprawie I NSP 126/26 Niniejszym zgłaszam zdanie odrębne do postanowienia Sądu Najwyższego z 9 czerwca 2026 r. sygn. I NSP 126/26 w zakresie pkt. 2, nie zgadzając się z rozstrzygnięciem, a w ślad za nim – z uzasadnieniem postanowienia w przedmiotowej kwestii. W kwestionowanym pkt. 2 postanowienia Sąd Najwyższy przyznał skarżącej S. sp. z o.o. sp. j. z siedzibą w K. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Krakowie sumę pieniężną w wysokości 2000 złotych, za okres od 28 listopada 2023 r. do 13 lutego 2026 r. I NSP 126/26 7 Jednocześnie w uzasadnieniu postanowienia Sąd Najwyższy wskazał, że konsekwencją stwierdzenia, iż w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie w sprawie I AGa 419/23 nastąpiła przewlekłość postępowania, był obowiązek Sądu Najwyższego rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania skarżącej zasądzenia na jej rzecz kwoty 4000 zł tytułem odpowiedniej sumy pieniężnej. Podkreślił, że zgodnie z art. 12 ust. 4 u.s.p.p., minimalna wysokość sumy pieniężnej, jaką należało zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz skarżącej, wynosi 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość. Stwierdził przy tym, że „postępowanie w niniejszej sprawie rozpoczęło się 19 sierpnia 2021 r., co oznacza, że zasądzić należało odszkodowanie za cztery zakończone lata postępowania, tj. 2000 zł”. Sąd Najwyższy również uznał, że żądanie sumy pieniężnej w wysokości 4000 zł jest wygórowane i nie znalazł podstaw o przyznaniu sumy pieniężnej w wysokości przewyższającej 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania i przyznania rekompensaty ponad minimum określone w art. 12 ust. 4 ustawy. Mając na uwadze powyższe, w punkcie wyjścia zauważyć należy, że dla oceny rozstrzygnięcia objętego niniejszym zdaniem odrębnym kluczowe znaczenie ma art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej także: „u.s.p.p.”). W świetle tego przepisu skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiła przewlekłość postępowania, wnosi się w toku postępowania w sprawie. Tak ukształtowane uregulowanie częściowo może wydawać się niejasne. Warto przypomnieć, że w przeszłości stało się ono źródłem interpretacyjnych rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych. U ich podstaw legł dylemat, czy sąd oceniając naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki powinien badać tok całego postępowania sądowego, czy też rozpatrując skargę strony w powyższym zakresie, może ograniczyć ocenę naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez I NSP 126/26 8 nieuzasadnionej zwłoki, tylko do etapu postępowania, w którym strona złożyła skargę. Na tle tego dylematu ukształtowały się dwie przeciwstawne linie orzecznicze, które odwoływały się do dwóch różnych sposobów interpretacji użytego w art. 5 ust. 1 u.s.p.p. sformułowania „w toku postępowania w sprawie”. Według pierwszej z nich sformułowanie „w toku postępowania w sprawie” oznaczało, że sąd właściwy do rozpoznania skargi jest uprawniony do badania jedynie tego etapu postępowania, w toku którego wpłynęła skarga, nie jest zaś uprawniony do kontroli wcześniejszych etapów postępowania sądowego, które zostały zakończone w wyniku wydania merytorycznych orzeczeń kończących postępowanie w danej instancji, chociażby nie były one jeszcze prawomocne. Zgodnie z tym stanowiskiem wniesienie skargi na przewlekłość postępowania ma służyć przyśpieszeniu czynności podejmowanych na danym etapie toczącego się jeszcze postępowania w określonej sprawie, jej celem jest bowiem zlikwidowanie opieszałości sądu, przed którym sprawa zawisła, przez wymuszenie należytej sprawności i nadanie sprawie odpowiedniego biegu. Druga z linii orzeczniczych opierała się na założeniu, że zawarte w art. 5 ust. 1 u.s.p.p. sformułowanie „w toku postępowania” dotyczy całego postępowania sądowego aż do jego prawomocnego zakończenia. Przyjęto więc w niej, że zakończenie postępowania sądowego w danej instancji nieprawomocnym wyrokiem nie wyklucza badania przewlekłości tego etapu postępowania. Powyższe rozbieżności zostały usunięte Uchwałą siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 28 marca 2013 r., III SPZP 1/13. W Uchwale tej Sąd Najwyższy wskazał, że w postępowaniu ze skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki ocenie pod kątem przewlekłości podlegają zarzuty skarżącego odnoszące się do przebiegu postępowania, od jego wszczęcia do prawomocnego zakończenia, niezależnie od tego, na jakim etapie tego postępowania skarga została wniesiona (art. 5 ust. 1 u.s.p.p.). Stanowisko to w pełni podzielam, podkreślając jednocześnie, że wpływ na moją ocenę mają również postanowienia Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (dalej: „Konwencja”) oraz ukształtowane na ich tle orzecznictwo I NSP 126/26 9 Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu (dalej także: „Trybunał”), rozwijające standardy wynikające z tego aktu. Odwołanie się do tych standardów jest w niniejszym przypadku szczególnie uzasadnione, ponieważ ustawodawca w art. 1 ust. 3 u.s.p.p. wprost przesądził, że przepisy ustawy powinny być stosowane z uwzględnieniem standardów wynikających z Konwencji. Kluczowe znaczenie przypisać należy wyrokowi Europejskiego Trybunału Praw Człowieka Pierwszej Izby z 10 listopada 2004 r. w sprawie Apicella przeciwko Włochom, skarga nr 64890/01, w którym skład orzekający odniósł się do zagadnienia obliczania słusznego zadośćuczynienia za szkodę niematerialną spowodowaną przewlekłością postępowania. Wyjaśniając tę kwestię, skład ów wskazał ogólne kryteria, jakimi kieruje się Trybunał przy obliczaniu kwoty słusznego zadośćuczynienia zasądzanego skarżącym w sprawach, w których stwierdzono przewlekłość postępowania cywilnego. Podniósł on w tym zakresie, że: „Oszacowując zgodnie z zasadami sprawiedliwości szkodę moralną doznaną z powodu długości trwania postępowania, Trybunał ocenia, że podstawę do przeprowadzenia wyliczenia stanowi kwota wahająca się pomiędzy 1000 a 1500 euro za każdy rok trwania postępowania (a nie za rok opóźnienia)”. I dalej: „Wynik postępowania krajowego (fakt, czy skarżący przegrał, wygrał, czy zawarł ugodę) nie ma znaczenia dla szkody moralnej doznanej z powodu długości trwania postępowania”. Na marginesie zwracam uwagę, że przedmiotowe kryteria znalazły odzwierciedlenie w postanowieniach Sądu Najwyższego m.in. z: 6 stycznia 2006 r., III SPP 154/05; 3 listopada 2021 r., I NSP 173/21; 17 maja 2022 r., I NSP 116/22; 19 września 2023 r., I NSP 180/23 i I NSP 193/23; 23 kwietnia 2024 r., I NSP 56/24; 18 czerwca 2024 r., I NSP 160/24; 11 lipca 2024 r., I NSP 203/24, 13 czerwca 2025 r., I NSP 168/25; 3 lipca 2025 r., I NSP 227/25; 11 grudnia 2025 r., I NSP 448/25). Widać stąd, że standardy wynikające z Konwencji pozostają wyraźnie zakorzenione w orzecznictwie sądów krajowych. Mając na uwadze rozważania ujęte w przedmiotowym zdaniu odrębnym, pragnę zauważyć, że niniejszą sprawę zainicjowano wniesieniem pozwu w sprawie o zapłatę do Sądu Okręgowego w Krakowie w dniu 19 sierpnia 2021 r. Równocześnie wskazuję, że na dzień rozpoznania, tj. 9 czerwca 2026 r., przez I NSP 126/26 10 Sąd Najwyższy skargi na przewlekłość, Sąd Apelacyjny w Krakowie rozpoznał apelacje pozwanej wydając wyrok 10 kwietnia 2026 r. Stąd, wobec treści art. 12 ust. 4 u.s.p.p., art. 316 § 1 zw. z art. 361 k.p.c. w zw. z art. 8 ust. 2 u.s.p.p., w postanowieniu z 9 czerwca 2026 r. w sprawie I NSP 126/26 w pkt. 2, zasadne było orzeczenie kwoty 2000 zł i jednocześnie wskazanie, że kwota ta została zasądzona za okres od 19 sierpnia 2021 r. do 10 kwietnia 2026 r., a następnie danie temu wyrazu w odpowiedniej części uzasadnienia. [D.Z.] [a.ł]