I NSP 115/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 15 kwietnia 2025 r.
SSN Paweł Wojciechowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Marek Dobrowolski
SSN Elżbieta Karska
w sprawie ze skargi M.R., B. A., G.T.
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym we Wrocławiu w sprawie
o sygn. I ACa 310/24
z udziałem Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych w dniu 15 kwietnia 2025 r.
1. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym we
Wrocławiu toczącym się pod sygnaturą akt I ACa 310/24 nastąpiła
przewlekłość postępowania;
2. przyznaje skarżącym M. R., B. A., G. T. od Skarbu Państwa –
Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu sumę pieniężną w wysokości
po 3 000 (trzy tysiące) złotych za okres od 24 stycznia 2024 r. do
dnia 10 marca 2025 r.;
3. zarządza zwrot od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego we
Wrocławiu na rzecz skarżących M. R., B. A., G. T. kwoty po 200
(dwieście) zł uiszczonej tytułem opłaty sądowej od skargi.
Marek Dobrowolski Paweł Wojciechowski Elżbieta Karska
UZASADNIENIE
I NSP 115/25
2
M. R., B. A. i G. T. (dalej: „skarżący”) zastępowani przez profesjonalnego
pełnomocnika w osobie radcy prawnego w skardze na naruszenie prawa strony do
rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki z 10
marca 2025 r. (data stempla pocztowego – koperta, k. 12) wnieśli o: (1)
stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie toczącej się przed Sądem
Apelacyjnym we Wrocławiu pod sygn. I ACa 310/24, a to wobec braku wyznaczenia
terminu rozprawy apelacyjnej pomimo wpływu apelacji do Sądu Apelacyjnego w
dniu 24 stycznia 2024 r., (2) przyznanie od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
we Wrocławiu na rzecz każdego z nich kwoty po 3 000,00 zł oraz (3) zwrot na rzecz
każdego z nich, wniesionej opłaty sądowej od skargi w kwocie po 200,00 zł.
Skarżący wskazali, że apelacja strony pozwanej wpłynęła do Sądu
Apelacyjnego we Wrocławiu 24 stycznia 2024 r. Odpowiedź powodów na apelację
została nadana do Sądu Apelacyjnego w dniu 2 kwietnia 2024 r. i doręczona
Sądowi Apelacyjnemu w dniu 8 kwietnia 2024 r. W dniu 28 stycznia 2025 r.
skarżący B. A. w dwóch pismach skierowanych do Sądu Apelacyjnego, zwrócił się
z pytaniem, z jakich powodów nie został wyznaczony pierwszy termin rozprawy
apelacyjnej. Skarżący w piśmie z dnia 17 lutego 2025 r. uzyskał odpowiedź, że
dalsze czynności w tej sprawie, w tym wyznaczenie terminu rozprawy apelacyjnej,
będą podejmowane w oparciu o przepisy Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
z dnia 18 czerwca 2019 r. – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (tekst
jednolity: Dz.U. z 2022 r. poz. 2514). W piśmie tym brak było jakiejkolwiek
informacji na temat, kiedy zostanie wyznaczony termin rozprawy.
W odpowiedzi Prezes Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu zgłosił swój udział
w sprawie i wniósł o oddalenie skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania
spraw w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na
naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu
przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora
I NSP 115/25
3
i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r.
poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość postępowania”) strona może
wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,
nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,
jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego
postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych
okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia
sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego
(przewlekłość postępowania).
Stosownie do art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania,
dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy
w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd
w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie albo
czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego
postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania
przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego w
celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy
dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.
Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas
postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego,
na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień
faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę,
rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności
strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.
Utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje, że o przewlekłości
postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić w przypadku bezczynności
sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej w ciągu
12 miesięcy od daty wpłynięcia apelacji (zob. m.in. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z
21 marca 2006 r., III SPP 13/06; z 18 maja 2016 r., III SPP 53/16; z 14 lipca 2016 r.,
III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18; z
13 grudnia 2018 r., I NSP 62/18; z 24 stycznia 2019 r., I NSP 87/18; z 27 marca
I NSP 115/25
4
2019 r., I NSP 88/18). Nie oznacza to jednak, że w każdym przypadku, w którym
przekroczony został okres 12 miesięcy, w czasie których nie wyznaczono terminu
rozprawy, automatycznie następuje przewlekłość postępowania w rozumieniu
ustawy.
Ten utrwalony standard orzeczniczy wyznacza swoiste domniemanie co do
zaistnienia przewlekłości postępowania lub braku tejże. Sąd Najwyższy zwracał
jednak uwagę, że nieuprawniona jest teza, iż przekroczenie okresu 12 miesięcy
trwania postępowania oznacza automatycznie wystąpienie stanu przewlekłości, bez
względu na okoliczności danej sprawy, a oceniając czy w danej sprawie mamy do
czynienia z przewlekłością postępowania należy brać pod uwagę kryteria określone
w art. 2 tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do
przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i
prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia
kończącego postępowanie w sprawie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11
lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I
NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21)
Powyższe oznacza, że przewlekłość postępowania nie ocenia się w sposób
mechaniczny, lecz w każdej sprawie indywidualnie (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10
listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). Ocena
spełnienia obowiązku rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie zależy od
konkretnych okoliczności, a więc wymaga uwzględnienia wielu czynników
wpływających na tok postępowania.
Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa ETPC,
który ocenia, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, w świetle
szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak
skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów
prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej skargą (wyroki ETPC:
z 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce;
z 4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce; z
26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce;
z 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko Polsce; z 14
I NSP 115/25
5
stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. też
M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo
do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam
orzecznictwo tego Trybunału, a także postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca
2019 r., I NSP 48/19; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). Utrwalone orzecznictwo
Europejskiego Trybunału Praw Człowieka uznaje przy tym, że sprawa jest
prowadzona przewlekle, jeżeli trwa dłużej niż trzy lata w pierwszej instancji (zob. np.
wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 10 lipca 1984 r. w sprawie
Guincho przeciwko Portugalii, nr 8990/80), a w dwóch instancjach powyżej pięciu
lat (zob. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 7 lutego 2006 r. sprawie
Donnadieu przeciwko Francji, nr 19249/02). Opóźnienie zaistniałe w trakcie jednej z
faz postępowania jest dopuszczalne, pod warunkiem, że łączny czas trwania
postępowania nie jest nadmiernie długi (wyrok Europejskiego Trybunału Praw
Człowieka z 8 grudnia 1983 r. w sprawie Pretto i inni v. Włochy; skarga nr 7984/77,
zob. też postanowienia Sądu Najwyższego: z 4 stycznia 2023 r., I NSP 294/22; z 10
maja 2023 r., I NSP 35/23).
Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stwierdza, że
całościowa ocena analizowanego postępowania apelacyjnego pozwala na przyjęcie,
że jest ono prowadzone przewlekle.
Z analizy akt wynika, że sprawa została zainicjowana pozwem z 19 kwietnia
2017 r. wniesionym do Sądu Rejonowego dla Wrocławia – Fabrycznej we
Wrocławiu (k. 2). Odpowiedź na pozew wpłynęła do Sądu Rejonowego 19 czerwca
2017 r. (k. 29). Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2021 r. sygn. XIV C 1027/17 Sąd
Rejonowy dla Wrocławia – Fabrycznej we Wrocławiu sprawdził wartość przedmiotu
sporu (pkt I),ustalił wartość przedmiotu sporu na kwotę 253 763,79 zł (pkt II), na
podstawie art. 17 pkt 4 k.p.c. uznał się niewłaściwym i niniejszą sprawę przekazał
według właściwości do Sądu Okręgowego we Wrocławiu (pkt III – k. 425).
Postanowieniem z 25 kwietnia 2022 r. sygn. I C 249/21 Sąd Okręgowy oddalił
wniosek powodów o udzielenie zabezpieczenia (k. 483). 15 czerwca 2022 r.
powodowie złożyli zażalenie na w/w postanowienie (data stempla pocztowego – k.
516). Postanowieniem z 30 czerwca 2022 r. Sąd Okręgowy oddalił zażalenie
powodów (k. 519). 9 października 2023 r. Sąd Okręgowy wydał wyrok w sprawie o
I NSP 115/25
6
sygn. akt I C 249/21 (k. 636).15 stycznia 2024 r. pozwany wniósł apelację od w/w
wyroku (data stempla pocztowego – k. 690). 19 stycznia 2024 r. zarządzono
przekazanie akt wraz z apelacją do Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu. Sprawa
wraz z apelacją wpłynęła do Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu 24 stycznia 2024 r.
(data prezentaty Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu – k. 692). 6 marca 2024 r.
przeprowadzono kontrolę formalna apelacji i nakazano doręczyć jej odpis
pełnomocnikowi powodów (k. 694). 1 marca 2024 r. powodowie złożyli wniosek o
udzielenie zabezpieczenia roszczenia o stwierdzenie nieważności umowy (data
stempla pocztowego – k. 710). Postanowieniem z 11 marca 2024 r. Sąd Apelacyjny
we Wrocławiu sygn. I ACa 310/24 oddalił wniosek powodów o udzielenie
zabezpieczenie powództwa o ustalenie (k. 712).Odpowiedź powodów na apelację
pozwanego została nadana do Sądu Apelacyjnego 2 kwietnia 2024 r. (data stempla
pocztowego k. 717). Postanowieniem z 22 kwietnia 2024 r. Sąd Apelacyjny odrzucił
wniosek powodów o sporządzenie uzasadnienia postanowienia Sądu Apelacyjnego
we Wrocławiu z 11 marca 2024 r. sygn. I ACa 310/24 w przedmiocie oddalenia
wniosku powodów o udzielenie zabezpieczenia z uwagi na jego niezaskarżalność
(k. 721).
Od wpływu apelacji do Sądu Apelacyjnego w dniu 24 stycznia 2024 r. (k. 692)
do dnia wniesienia skargi na przewlekłość postępowania tj. 10 marca 2025 r. (data
stempla pocztowego k. 12 akt I NSP 115/25) upłynęło ponad 13 miesięcy. Sąd
Apelacyjny we Wrocławiu podejmował w tym okresie jedynie czynności techniczne
mające na celu organizację postępowania tj. doręczenie odpisu apelacji stronie
przeciwnej. Jedyną czynnością merytoryczna podjętą przez Sąd Apelacyjny w
okresie od wpływu apelacji było rozpoznanie wniosku powodów o udzielenie
zabezpieczenia powództwa. Należy zwrócić uwagę, że odpis apelacji pozwanego
nieobarczonej brakami formalnymi został doręczony pełnomocnikowi powodów
21 marca 2024 r. (k. 713). Należy podkreślić, że łączny czas trwania postępowania
w obu instancjach wynosi blisko 7 lat, co nie pozostaje bez wpływu na ocenę
przewlekłości przed sądem drugiej instancji.
Odnosząc się do stanowiska Prezesa Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
zaznaczyć należy, że jak wielokrotnie wskazywał Sąd Najwyższy, znaczny i stale
rosnący wpływ spraw oraz niewystarczająca obsada sędziów nie usprawiedliwia
I NSP 115/25
7
przewlekłości postępowania i okoliczność ta nie zwalnia państwa z
odpowiedzialności z tytułu przewlekłości postępowania (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06, z 17 lutego 2012 r., III SPP 2/12; z
6 maja 2020 r., I NSP 34/20, z 6 lipca 2022 r., I NSP 222/22; z 23 marca 2022 r., I
NSP 48/22). Obciążenie pracą, liczba spraw oraz stan kadry orzeczniczej co
najwyżej prowadzić mogą do stwierdzenia, że przewlekłość postępowania w
konkretnej sprawie nie jest wynikiem zaniedbań, czy też uchybień ze strony sądu.
Jednakże to na Państwie spoczywa obowiązek zorganizowania warunków
należytego sprawowania władzy jurysdykcyjnej (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z 6 września 2023 r. I NSP 119/23).
W świetle przytoczonego wyżej, utrwalonego orzecznictwa oraz mając na
uwadze powyższe okoliczności Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, że w
sprawie toczącej się przed Sądem Apelacyjnym we Wrocławiu za sygn. akt I ACa
310/24 wystąpiła przewlekłość postępowania.
Orzekając o przyznaniu skarżącym od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
we Wrocławiu sumy pieniężnej Sąd Najwyższy był związany granicami żądania
skarżących w tym zakresie (art. 321 k.p.c.). W związku z powyższym Sąd
Najwyższy przyznał na rzecz skarżących sumę pieniężną w wysokości po 3 000,00
zł. Sąd Najwyższy uwzględnił, iż zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na
przewlekłość postępowania, minimalna wysokość sumy pieniężnej jaką należy
zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego wynosi 500 zł za każdy rok
dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów
postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość. Powyższe oznacza, że
niezależnie od tego, że stwierdzenie przewlekłości postępowania dotyczyło
wyłącznie postepowania przed Sądem Apelacyjnym we Wrocławiu, to do obliczenia
sumy pieniężnej należało wziąć pod uwagę cały okres trwania postępowania,
który od wniesienia pozwu z 19 kwietnia 2017 r. do dnia wniesienia skargi 10 marca
2024 r. wyniósł 6 lat i 11 miesięcy.
O zwrocie na rzecz skarżących opłaty sądowej od skargi w kwocie po 200 zł
na rzecz każdego z nich orzeczono na podstawie art. 17 ust. 3 ustawy o skardze
na przewlekłość.
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.
I NSP 115/25
8
Marek Dobrowolski
[r.g.]
Paweł Wojciechowski
Elżbieta Karska
