I NO 5/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 13 marca 2025 r.
SSN Grzegorz Pastuszko
w sprawie z wniosku Sądu Okręgowego w Warszawie X Wydział Karny
Odwoławczy,
o przekazanie sprawy ze skargi X. Y. na przewlekłość postępowania
przygotowawczego prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w Świdnicy pod
sygn. PO 1 Ds.[…] toczącej się przed Sądem Okręgowym w Warszawie pod sygn.
X S 43/23 do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu,
po rozpoznaniu na posiedzeniu bez udziału stron w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej
i Spraw Publicznych w dniu 13 marca 2025 r.,
przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Płocku.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 4 marca 2025 r., sygn. X S 43/23, Sąd Okręgowy w
Warszawie X Wydział Karny Odwoławczy (dalej: „Sąd wnioskujący”) zwrócił się do
Sądu Najwyższego w trybie art. 37 § 1 k.p.k. o przekazanie sprawy o sygn.
X S 43/23 do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu.
W uzasadnieniu Sąd wnioskujący wskazał, że sprawa dotyczy wniesionej do
Sądu Okręgowego w Warszawie 25 lutego 2022 r. (data prezentaty Biura
Podawczego) przez X. Y. skargi na przewlekłość postępowania przygotowawczego
prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w Świdnicy pod sygn. I Ds. [...]. Sąd
wnioskujący następnie wyjaśnił, że sprawa została przedstawiona sędziemu
referentowi celem podjęcia dalszych decyzji. Od tego momentu do chwili obecnej
I NO 5/25
2
nie zostały podjęte czynności skutkujące jej merytorycznym rozstrzygnięciem ze
względu na brak realnej możliwości utworzenia składu orzekającego. Wynika to
stąd, że kolejni referenci składali zasadne oświadczenia z żądaniem ich wyłączenie
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. W przedmiotowych oświadczeniach podnosili oni, że
ze względu na fakt, iż skarżący X. Y. jest powszechnie znanym w środowisku
sędzią tutejszego sądu, tj. Sądu Okręgowego w Warszawie, a więc sądu
właściwego w niniejszej sprawie, to – wobec okoliczności niniejszej sprawy – mogą
pojawić się uzasadnione wątpliwości co do bezstronności pozostałych sędziów
orzekających w tej jednostce.
Dalej Sąd wnioskujący podniósł, że w związku z sytuacją zaistniałą już na
początkowym etapie postępowania wywołanego rzeczoną skargą z 21 września
2022 r. Przewodnicząca IX Wydziału Karnego Odwoławczego zwróciła się z
wnioskiem do Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie celem rozważenia
odebrania oświadczeń w przedmiocie ewentualnego wyłączenia się od rozpoznania
niniejszej sprawy przez wszystkich sędziów Sądu Okręgowego w Warszawie w
oparciu o art. 41 § 1 k.p.k., co umożliwiłoby nie tylko jej rozstrzygnięcie w
rozsądnym terminie, ale także ewentualne przekazanie innemu sądowi, gdy zajdą
przesłanki z art. 43 k.p.k. Zarządzeniem z 28 września 2022 r. Wiceprezes Sądu
Okręgowego w Warszawie nie przychylił się do przedmiotowego wniosku i
stwierdził jedynie, że brak jest podstaw do jego uwzględnienia. Nie podał przy tym
argumentacji mogącej stanowić poparcie dla słuszności tego typu rozstrzygnięcia.
Następnie postanowieniem z 7 października 2022 r. Sędzia Sądu
Okręgowego X.1 Y.1 zwróciła się do Sądu Najwyższego o przekazanie m.in.
przedmiotowej sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu. U podstaw
rzeczonego wniosku leżał przede wszystkim fakt, iż ze względu na zaistniałą w
niniejszej sprawie konfigurację osobową wystąpiły okoliczności, które stwarzały
uzasadnione przekonanie o braku warunków do rozpoznania sprawy w sposób
obiektywny, mogące wywierać realny wpływ na swobodę orzekania przez sędziów
orzekających w Sądzie Okręgowym w Warszawie. Postanowieniem o sygn. II KO
101/22 z 9 listopada 2022 r. Sąd Najwyższy nie uwzględnił niniejszego wniosku,
wskazując przy tym jako jedną z okoliczności determinujących takie rozstrzygnięcie
uprzednio przywołaną decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie, który –
I NO 5/25
3
jako podmiot odpowiedzialny za kierowanie Sądem Okręgowym w Warszawie, a w
konsekwencji także za sprawność postępowania związaną z organizacją wymiaru
sprawiedliwości – stwierdził, że istnieje możliwość wyłonienia składu orzekającego
zdolnego do rozpoznania m.in. niniejszej skargi bez przeszkód wynikających z
przepisów o wyłączeniu sędziego i – w obliczu takiego stanu rzeczy – nie jest
niezbędne dla dobra wymiaru sprawiedliwości podjęcie działań na gruncie art. 37
k.p.k.
Na skutek powyższych rozstrzygnięć oraz licznie składanych przez kolejnych
referentów (zasadnych) żądań o ich wyłączenie na gruncie art. 41 § 1 k.p.k.,
zarządzeniem Wiceprezesa Sądu Okręgowego w Warszawie z 16 sierpnia 2023 r.,
na podstawie § 47 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca
2019 r. Regulaminu urzędowania sądów powszechnych do udziału w losowaniu
składu przedmiotowej sprawy wskazano Sędziów VIII Wydziału Karnego Sądu
Okręgowego w Warszawie. Jak podkreślił Sąd wnioskujący, decyzja ta wzbudziła
zdziwienie przede wszystkim ze względu na fakt, iż to właśnie w tym wydziale Sądu
Okręgowego w Warszawie skarżący sprawuje powierzoną mu funkcję i zna
orzekających w nim pozostałych sędziów, którzy – wobec tej znajomości – złożyli
żądanie o wyłączenie, przyczyniając się tym samym do dalszej zwłoki w
rozpoznaniu sprawy. Następnie zarządzeniem z 7 lutego 2024 r. Wiceprezes Sądu
Okręgowego w Warszawie w nawiązaniu do pism Przewodniczącej X Wydziału
Karnego Odwoławczego z 18 i 23 stycznia 2024 r., na podstawie § 47
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2019 r. Regulaminu
urzędowania sądów powszechnych do udziału w losowaniu składu przedmiotowej
sprawy, ponownie wskazał sędziów wydziałów karnych Sądu Okręgowego w
Warszawie, tj. Wydziału XII i XVIII, przy uwzględnieniu sędziów z VIII Wydziału
Karnego, którzy dotychczas nie zostali wylosowani.
Jak dalej podkreślono, w takim stanie faktycznym, po upływie ponad 3 lat od
momentu wniesienia skargi na przewlekłość postępowania, na skutek licznie
składanych przez sędziów Sądu Okręgowego w Warszawie zasadnych żądań
o wyłączenie od orzekania, przedmiotowa sprawa nie tylko nie została do tej pory
merytorycznie zakończona, ale nie doszło do wyłonienia składu orzekającego
zdolnego do podjęcia stosownych czynności.
I NO 5/25
4
Sąd wnioskujący powołał się na art. 37 § 1 k.p.k., który stanowi,
że Sąd Najwyższy może z inicjatywy właściwego sądu lub na wniosek prokuratora
przekazać sprawę do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, jeżeli wymaga
tego dobro wymiaru sprawiedliwości. Wskazał przy tym, że ma on wyjątkowy
charakter i przekazanie sprawy powinno nastąpić jedynie w sytuacji, gdy występują
realne okoliczności, które mogą zagrażać – w wypadku rozpoznania sprawy
przez sąd właściwy – dobru wymiaru sprawiedliwości.
Sąd wnioskujący podniósł także okoliczność, że skarżący od 2010 r.,
kiedy to został powołany na stanowisko Sędziego Sądu Okręgowego w Warszawie,
orzeka w tej właśnie jednostce, a co więcej – na skutek swojej działalności
społecznej związanej m.in. właśnie z tematyką stricte praworządnościową – jest z
nią w opinii społecznej powszechnie kojarzony. W jego ocenie zatem wspomniana
przesłanka została niewątpliwie spełniona.
Zwrócił również m.in. uwagę na prezentowany w orzecznictwie pogląd,
zgodnie z którym konieczność przeprowadzenia czynności procesowych z osobami
ze środowiska prawniczego, w tym sędziami orzekającymi w sprawach karnych,
może w opinii społecznej wzbudzić wprawdzie bez wątpienia mylne, ale ze wszech
miar realne przekonanie o rozpoznaniu sprawy w sposób nieobiektywny.
Sąd wnioskujący zaznaczył jeszcze, że już sam przedmiot skargi wiąże się z
możliwością popełnienia przestępstwa przez funkcjonariuszy Ministerstwa
Sprawiedliwości, przez co – na każdym etapie – szczególnie ważnym
jest wykluczenie wszelkiego rodzaju wątpliwości odnoszących się do obiektywizmu
sądu czy też jego bezstronności w jej rozpoznaniu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Instytucja tzw. właściwości z delegacji, określona w art. 37 k.p.k., ma
charakter wyjątkowy i jest stosowana w sytuacjach, gdy szczególne i nadzwyczajne
względy związane z dobrem wymiaru sprawiedliwości mogą przemawiać za taką
koniecznością. Należą do nich okoliczności, które mogą wywierać wpływ na
I NO 5/25
5
swobodę orzekania lub stwarzać przekonanie o braku warunków do rozpoznania tej
sprawy w sposób obiektywny (por.m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8
marca 2006 r., IV KO 9/06, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia
2021 r., III KO 92/21).
Mając na uwadze realia niniejszej sprawy, zainicjowanej skargą na
przewlekłość postępowania w sprawie o sygn. I Ds. [...], zawisłej w Sądzie
Okręgowym w Warszawie w X Wydziale Karnym Odwoławczym (X S 43/23), Sąd
Najwyższy uznaje za zasadne, aby rozpoznał ją inny sąd celem uniknięcia choćby
potencjalnych zarzutów, które mogłyby wskazywać na brak obiektywizmu i
bezstronności sędziów. W ocenie Sądu Najwyższego orzekanie przez sędziów,
którzy utrzymują kontakty o charakterze prywatnym z osobą skarżącą, powiązaną
przy tym z nimi zawodowo, stanowi dostateczną argumentację do uwzględnienia
wniosku w trybie art. 37 k.p.k. Z tej właśnie przyczyny, kierując się potrzebą
zapewnienia gwarancji obiektywnego rozpoznania sprawy, przekazuje on sprawę
sądowi równorzędnemu, tj. Sądowi Okręgowemu w Płocku.
Z uwagi na powyższe Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia.
[SOP]
[r.g.]
