I NO 19/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 13 listopada 2025 r.
SSN Janusz Niczyporuk
w sprawie z powództwa S. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka
komandytowa
przeciwko X. Y.
o zapłatę,
w przedmiocie wniosku Sądu Rejonowego Lublin Zachód w Lublinie o wyznaczenie
innego sądu równorzędnego,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych w dniu 13 listopada 2025 r.,
przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu Poznań Stare-Miasto
w Poznaniu.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 15 maja 2025 r., sygn. VIII C 531/25, Sąd Rejonowy
Lublin Zachód w Lublinie VIII Wydział Cywilny (dalej: „Sąd wnioskujący”) zwrócił się
do Sądu Najwyższego w trybie art. 441 § 1 k.p.c. o wyznaczenie innego sądu
równorzędnego do rozpoznania sprawy z powództwa S. spółki
z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej z siedzibą w W. (dalej:
„spółka”) przeciwko X. Y. (dalej: „pozwany”) o zapłatę.
W uzasadnieniu podniesiono, że pozwem spółka domagała się zasądzenia
od pozwanego kwoty 251,49 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie
liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. Pozwanym w sprawie
I NO 19/25
2
niniejszej jest Sędzia Sądu Okręgowego w Lublinie, który, wnosząc sprzeciw
od nakazu zapłaty, wdał się w spór co do istoty sprawy.
W dalszej części uzasadnienia wyjaśniono, że jak wynika z art. 441 §1 k.p.c.,
Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do rozpoznania innemu sądowi
równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli wymaga tego dobro wymiaru
sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na społeczne postrzeganie sądu
jako organu bezstronnego. W myśl art. 441 § 2 k.p.c. o przekazanie sprawy może
wystąpić sąd właściwy. Sąd w każdym wypadku powinien kierować się dobrem
wymiaru sprawiedliwości, a wśród szczegółowych przesłanek przekazania sprawy
wymienia się m.in.: brak warunków techniczno-organizacyjnych do rozpoznania
sprawy, mały zasób kadry sędziowskiej, subiektywne odczucia stron dotyczące
oceny bezstronności sądu (tak m.in. w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia
26 września 2023 r., 1 PUO 11/23, LEX nr 3614157, M. Maliński
(w:) A. Góra-Błaszczykowska (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Tom 1 A.
Komentarz. Art. 1-42412, Warszawa 2020).
W ocenie Sądu Rejonowego zaszły podstawy do przekazania sprawy
do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z uwagi na dobro wymiaru
sprawiedliwości. Jak już wskazano powyżej, pozwanym jest Sędzia
Sądu Okręgowego w Lublinie, orzekający w Wydziale Odwoławczym. Powyższe
oznacza, że strona postępowania dokonuje kontroli instancyjnej orzeczeń
wydawanych przez Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie (w przypadku
wniesienia apelacji czy innego środka odwoławczego od rozstrzygnięcia tut. Sądu
w sprawie niniejszej, sądem właściwym do rozpoznania tego środka byłby ten,
w którym służbę pełni pozwany). Także sam fakt zwierzchności sądu, w którym
orzeka pozwany, może wpływać na postrzeganie tutejszego sądu
jako niebezstronnego wobec obu stron postępowania. Jednocześnie nadmienić
należy, że pozwany przez długie lata orzekał w Sądzie Rejonowym Lublin-Zachód
w Lublinie. Tego rodzaju okoliczności uzasadniają złożenie wniosków o wyłączenie
przez każdego z sędziów tutejszego sądu, ale potencjalnie także przez każdego
z sędziów, którzy orzekają w okręgu Sądu Okręgowego w Lublinie. Powyższe
uzasadnia przekonanie, że w odbiorze społecznym Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w
Lublinie może być postrzegany jako „orzekający we własnej sprawie”.
I NO 19/25
3
W tym stanie rzeczy dobro wymiaru sprawiedliwości przemawia za uznaniem,
że sprawę powinien rozpoznać inny Sąd, spoza okręgu Sądu Okręgowego
w Lublinie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 441 k.p.c., Sąd Najwyższy może przekazać sprawę
do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym,
jeżeli wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd
na społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego (§ 1); o przekazanie
sprawy może wystąpić sąd właściwy (§ 2). Niewątpliwie jest to przepis,
który in meritum nawiązuje do art. 45 Konstytucji RP, w którym wyrażono prawo
jednostki do rozpoznania jej sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny
i niezawisły sąd. Równocześnie art. 441 k.p.c. jest przepisem szczególnym wobec
określonych w art. 15-42 k.p.c. reguł wyznaczania sądu właściwego.
W konsekwencji jego wykładnia powinna być ścisła (por. np. postanowienie
Sądu Najwyższego z 2 grudnia 2021 r., III CO 91/21, niepubl. oraz z 11 stycznia
2022 r., II PUO 27/11, niepubl.). Wymóg ścisłej wykładni art. 441 k.p.c. determinuje
zaś wniosek, że przewidziany przez ten przepis mechanizm wyznaczenia
przez Sąd Najwyższy sądu równorzędnego względem sądu występującego
z powołaniem się na dobro wymiaru sprawiedliwości nie może mieć charakteru
uprzedzającego w tym znaczeniu, że podejmowanie na jego mocy działania
Sądu Najwyższego skutkujące wyznaczeniem sądu równorzędnego do rozpoznania
sprawy nie mogą równocześnie prowadzić do wyłączenia stosowania
albo wypaczenia ratio innych przewidzianych w Kodeksie postępowania cywilnego
rozwiązań normatywnych, które - podobnie jak art. 441 k.p.c. - są ukierunkowane
na realizację wspomnianych wcześniej wartości konstytucyjnych. Ergo
art. 441 k.p.c. nie prowadzi do wyłączenia stosowania art. 48-51 k.p.c. i przepisy te
powinny być stosowane w pierwszej kolejności dla zapewnienia bezstronnego
rozpoznania sprawy przez sąd por. postanowienia Sądu Najwyższego z:
4 listopada 2021 r., IV CO 197/21; 28 października 2021 r., IV CO 182/21;
I NO 19/25
4
6 października 2021 r., II CO 118/21, 27 sierpnia 2021 r., I CO 88/21; 24 czerwca
2021 r., I CO 74/21).
Uwzględniając okoliczności przywołane przez sąd wnioskujący
w uzasadnieniu postanowienia z 15 maja 2025 r. Sąd Najwyższy uznaje
za zasadne, aby rozpoznał tę sprawę inny sąd celem uniknięcia choćby
potencjalnych zarzutów, które mogłyby wskazywać na brak obiektywizmu
i bezstronności sędziów. Również przemawia za tym wzgląd na dobro wymiaru
sprawiedliwości jego sprawowania w świetle obiektywnego obserwatora.
Z tej właśnie przyczyny, kierując się potrzebą zapewnienia gwarancji obiektywnego
rozpoznania sprawy, przekazuje sprawę sądowi równorzędnemu,
tj. Sądowi Rejonowemu Poznań Stare-Miasto w Poznaniu.
Z uwagi na powyższe Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia.
[r.g.]
