I KK 383/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 14 stycznia 2026 r.
SSN Kazimierz Klugiewicz (przewodniczący)
SSN Michał Laskowski (sprawozdawca)
SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek
w sprawie D. R.
skazanego za popełnienie czynu z art. 296 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu, bez udziału stron
w dniu 14 stycznia 2026 r.
kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść
od wyroku Sądu Okręgowego w Koninie
z dnia 31 stycznia 2025 r., sygn. akt II Ka 289/24
zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Kole
z dnia 18 lipca 2024 r., sygn. akt II K 131/22
1. uchyla zaskarżony wyrok Sądowi Okręgowego w Koninie w
zakresie w jakim utrzymano nim w mocy punkt IV wyroku Sądu
Rejonowego w Kole i w tym zakresie przekazuje sprawę do
ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym;
2. kosztami postępowania kasacyjnego obciąża Skarb
Państwa.
Michał Laskowski Kazimierz Klugiewicz Małgorzata Wąsek-Wiaderek
I KK 383/25
2
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Kole, wyrokiem z 18 lipca 2024 r., uznał D. R. za winnego
popełnienia w ramach czynu ciągłego przestępstwa polegającego na tym, że
pełniąc funkcję prezesa zarządu Miejskiego Zakładu [...] sp. z o.o. z siedzibą w K. o
nazwie G. Sp. z o.o. z siedzibą w K. (…) nadużył swoich uprawnień w sposób
opisany w orzeczeniu Sądu pierwszej instancji tj. o czyn z art. 296 § 1 k.k. w zw. z
art. 12 § 1 k.k. i za to wymierzył mu karę roku pozbawienia wolności, której
wykonanie warunkowo zawiesił na okres próby 3 lat a na podstawie art. 41 § 1 k.k.
w zw. z art. 43 § 1 k.k. orzekł wobec niego zakaz zajmowania wszelkich stanowisk
w organach i instytucjach państwowych i samorządu terytorialnego oraz w spółkach
prawa handlowego, w których Skarb Państwa lub jednostka samorządu
terytorialnego bezpośrednio posiada 50 % akcji lub udziałów na okres trzech lat.
Po rozpoznaniu apelacji obrońcy (kwestionował ustalenia faktyczne), Sąd
Okręgowy w Koninie, wyrokiem z 31 stycznia 2025 r., zmienił zaskarżony wyrok Sądu
Rejonowego w następujący sposób: wyeliminował z opisu czynu i jego kwalifikacji
prawnej art. 12 § 1 k.k., obniżył karę pozbawienia wolności do 6 miesięcy, skrócił
okres próby warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności do jednego roku i
obniżył okres trwania zakazu z art. 41 § 1 k.k. do jednego roku a w pozostałej części
utrzymał wyrok Sądu Rejonowego w mocy.
Kasację na korzyść D. R. wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich. W
nadzwyczajnym środku zaskarżenia podniósł rażące i mające istotny wpływ na treść
orzeczenia naruszenie art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k. polegające na
dokonaniu niepełnej kontroli apelacyjnej i utrzymaniu w mocy orzeczenia Sądu
pierwszoinstacyjnego w części, w jakiej orzeczono środek karny z rażącym
naruszeniem prawa materialnego art. 41 § 1 k.k. polegającego na orzeczeniu zakazu
zajmowania wszelkich stanowisk w organach i instytucjach państwowych i
samorządu terytorialnego oraz w spółkach prawa handlowego, w których Skarb
Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego bezpośrednio posiada 50 % akcji
lub udziałów, podczas gdy przepis art. 41 § 1 k.k. przewiduje możliwość orzeczenia
zakazu zajmowania określonego stanowiska albo wykonywania określonego zawodu.
I KK 383/25
3
Przy tak sformułowanym zarzucie skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu
Okręgowego w Koninie w zaskarżonej części (pkt 2) dotyczącej utrzymania w mocy
orzeczenia z art. 41 § 1 k.k. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w tym
zakresie.
W odpowiedzi na kasację pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego G. Sp. z o.o.
w Kole postulował jej oddalenie w całości.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja Rzecznika Praw Obywatelskich była zasadna w stopniu oczywistym
w rozumieniu art. 535 § 5 k.p.k.
Zgodnie z art. 41 § 1 k.k. sąd może orzec zakaz zajmowania określonego
stanowiska albo wykonywania określonego zawodu, jeżeli sprawca nadużył przy
popełnieniu przestępstwa stanowiska lub wykonywanego zawodu albo okazał, że
dalsze zajmowanie stanowiska lub wykonywanie zawodu zagraża istotnym dobrom
chronionym prawem. Z treści powołanego przepisu wynika, że przedmiotowy zakaz
ma określać jego zakres przedmiotowy i być sformułowany tak, aby wskazywał
konkretne stanowisko, oznaczone przez wskazanie pełnionej funkcji bądź
zajmowanej pozycji w ściśle określonej dziedzinie życia zawodowego w związku, z
którą doszło do popełnienia przestępstwa. Ta konieczność ścisłego sformułowania
przedmiotowego zakazu jest pochodną zarówno ogólnych zasad kierujących
prawem karnym wytyczających zasadę, że, generalnie rzecz ujmując, dolegliwość
stanowi odpłatę za popełniony czyn, a jednocześnie wymóg określoności
sformułowany w art. 39 pkt 2 k.k. w zw. z art. 41 § 1 k.k. w odniesieniu do
prowadzenia działalności gospodarczej celowo blokuje wyeliminowanie aktywności
gospodarczej sprawcy. W rzeczy samej, z jednej strony chodzi o to, że środek karny
w postaci zakazu zajmowania m.in. określonego stanowiska ma głównie funkcje
ochronną, zabezpieczającą oraz prewencyjną i ma za zadanie chronić
społeczeństwo przed osobami, które popełniając przestępstwo dały wyraz temu, że
zajmując określone stanowisko nadużyły zaufania związanego z ich pozycją
zawodową i zachodzi obawa, że mogłyby w dalszym ciągu zagrażać istotnym
dobrom prawnym, a z drugiej strony nie należy bagatelizować represyjnego
I KK 383/25
4
charakteru tej kary albowiem konsekwencje z nią związane mogą być bardziej
dolegliwe niż orzeczona kara przez zbyt szerokie wykluczenie sprawcy z możliwości
działalności w danej sferze zawodowej.
Powyższy wywód konieczny był do zilustrowania sytuacji prawnej jaka
nastąpiła w sprawie D. R. , w której nie respektowano wykazanych wymogów.
Ogólnikowe sformułowanie w orzeczeniu Sądu pierwszej instancji zakazu
zajmowania ,,wszelkich stanowisk” nie dopełniało w istocie rzeczy treści
omawianego przepisu, wychodząc poza jego ściśle określone ramy. Sąd orzekający
zobowiązany był przestrzegać ograniczeń przedmiotowych przewidzianych w
zakazie z art. 41 § 1 k.k. i określić konkretne stanowisko oznaczone przez pełnienie
konkretnie oznaczonej funkcji bądź zajmowanej pozycji w ściśle określonej sferze
życia państwowego, w związku z którą doszło do popełnienia przestępstwa.
W sprawie D. R. niewątpliwie doszło do uchybienia art. 41 § 1 k.k. a jego waga
i charakter uczyniło skazujące orzeczenie pierwszoinstancyjne niesprawiedliwym w
stopniu rażącym. Właściwa kontrola instancyjna zaskarżonego apelacją wyroku
Sądu Rejonowego, przeprowadzana także z urzędu na podstawie art. 440 k.p.k.,
wymagała od Sądu odwoławczego weryfikacji orzeczonego w niniejszej sprawie
środka karnego, a dostrzeżenie niedopełnienia przez Sąd Rejonowy obowiązku
przestrzegania wskazanych ustawowo ograniczeń powinno było doprowadzić do
zmiany orzeczenia w tym zakresie na etapie kontroli instancyjnej.
W tej sytuacji rażąca niesprawiedliwość orzeczenia Sądu odwoławczego
polegała na tym, że Sąd ten pominął lub nie zauważył niewątpliwego i bezspornego
uchybienia popełnionego przez Sąd meriti wskazanego w kasacji i skutkowała
koniecznością jego uchylenia.
Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie.
[J.J.]
[a.ł]
Michał Laskowski Kazimierz Klugiewicz Małgorzata Wąsek-Wiaderek
I KK 383/25
5
