I FZ 133/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Cudak (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej sprawy z zażalenia A. sp. z o.o. z siedzibą w J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 kwietnia 2021 r. sygn. akt I SA/Rz 773/20 o odrzuceniu zażalenia w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 6 października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia postanawia odrzucić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z 26 kwietnia 2021 r., sygn. akt I SA/Rz 773/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, działając na podstawie art. 220 § 1 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", odrzucił zażalenie A. sp. z o.o. (dalej "Spółka" lub "Skarżąca") na postanowienie tego Sądu z 9 marca 2021 r., wydane w sprawie ze skargi Spółki na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z 6 października 2020 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że Skarżąca – mimo prawidłowego (przy zastosowaniu art. 74a § 8 P.p.s.a.) doręczenia jej odpisu zarządzenia z 18 marca 2021 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu od zażalenia – nie usunęła braku fiskalnego wniesionego środka zaskarżenia.

Na postanowienie Sądu pierwszej instancji z 26 kwietnia 2021 r. Skarżąca pismem z 9 maja 2021 r. wniosła zażalenie, w którym zażądała jego zmiany i nadania toku sprawie. W ocenie Skarżącej wniesione zażalenie jest oczywiste i zasadne, ponieważ zostały przez nią spełnione wszystkie wymogi stawiane przez prawo, a postępowanie w sprawie jest wolne od kosztów sądowych, co wynika z przepisów ustawy Prawo o postpowaniu przed sądami administracyjnymi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie Skarżącej należało odrzucić.

Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 5 P.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie. Powyższy przepis - na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 193 P.p.s.a. - ma odpowiednie zastosowanie do zażaleń.

W myśl art. 25 P.p.s.a. zdolność sądową, tj. zdolność do występowania przed sądem administracyjnym jako strona, posiadają natomiast osoby fizyczne, osoby prawne oraz organy administracji publicznej.

W rozpoznawanej sprawie stroną skarżącą (wnoszącą zażalenie) jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, co wprost wynika z treści wniesionego środka zaskarżenia (oznaczenie wnoszącego zawarte w piśmie z 9 maja 2021 r., k. 96). W świetle przepisów ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1526, ze zm.), dalej "K.s.h.", tego rodzaju podmiot uzyskuje osobowość prawną z chwilą wpisu do rejestru. Na mocy art. 164 § 1 K.s.h. do zgłoszenia spółki do sądu rejestrowego w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie, stosuje się przepisy ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 112, ze zm.), dalej "ustawa o KRS". Zgodnie zaś z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121, poz. 770, ze zm.), dalej: "przepisy wprowadzające ustawę o KRS", podmiot podlegający obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców, zgodnie z przepisami ustawy o KRS, wpisany do rejestru sądowego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia wejścia w życie ustawy (tj. co do zasady do 1 stycznia 2001 r.), jest obowiązany do złożenia wniosku o wpis do rejestru przedsiębiorców. W myśl natomiast art. 9 ust. 2 i 3 przepisów wprowadzających ustawę o KRS do czasu rejestracji, zgodnie z przepisami ustawy o KRS, nie dłużej jednak niż do dnia 31 grudnia 2015 r., zachowują moc dotychczasowe wpisy w rejestrach sądowych. Do czasu rejestracji, nie dłużej jednak niż do dnia 31 grudnia 2015 r., do odpisów, wyciągów, zaświadczeń oraz skutków prawnych wpisów stosuje się przepisy obowiązujące do dnia wejścia w życie ustawy, wyłącznie w zakresie niezbędnym do tej rejestracji oraz do dochodzenia lub zaspokojenia roszczeń wobec podmiotów wpisanych do dotychczasowego rejestru.

W tym miejscu zasadnym jest przywołać pogląd wyrażony w postanowieniu Sądu Najwyższego z 28 lutego 2014 r., sygn. akt IV CSK 365/13 (LEX nr 1459161), w którym Sąd dokonał wykładni przytoczonych powyżej przepisów prawa. Otóż Sąd Najwyższy uznał, że skutek prawny wpisu do rejestru sądowego spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, nieprzerejestrowanej do Krajowego Rejestru Sądowego, w zakresie jej zdolności sądowej, jest ograniczony do rejestracji spółki oraz dochodzenia lub zaspokojenia roszczeń wobec tej spółki. Spółka taka zachowała zatem byt prawny i posiada osobowość prawną, natomiast nie może wytoczyć powództwa, ani uczestniczyć w obrocie gospodarczym.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego niniejszą sprawę, podzielić należy kształtujący się w judykaturze pogląd, że powyższa interpretacja powołanych regulacji ma również zastosowanie w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 26 sierpnia 2015 r., sygn. akt I SA/Sz 44/15; postanowienia: Naczelnego Sądu Administracyjnego - z 24 listopada 2016 r., sygn. akt I FZ 362/16 i I FZ 363/16; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 12 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Lu 199/15 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 30 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Ke 5/15; wszystkie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA").

Dodatkowo podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 9 ust. 2a zdanie pierwsze przepisów wprowadzających ustawę o KRS, podmioty podlegające obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego zgodnie z przepisami ustawy o KRS, które były wpisane do rejestru sądowego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia wejścia w życie tej ustawy i które do dnia 31 grudnia 2015 r. nie złożyły wniosku o wpis do rejestru, uznaje się za wykreślone z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Skarżąca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, która - jak wynika z akt sprawy - zawiązana została przed 1 stycznia 2001 r., lecz nie dopełniła obowiązku przerejestrowania do Krajowego Rejestru Sądowego w określonym przepisami prawa terminie (tj. do 31 grudnia 2015 r.). Okoliczność ta jest przy tym bezsporna, sporne są jedynie przyczyny takiego stanu rzeczy. W konsekwencji uznać należy, że 1 stycznia 2016 r. Skarżąca z mocy prawa utraciła byt prawny. W chwili wniesienia rozpoznawanego zażalenia (tj. 9 maja 2021 r.) Skarżąca nie miała już zatem zdolności sądowej, przez co nie mogła skutecznie zainicjować niniejszego postępowania. Wniesione zażalenie winno zostać więc odrzucone przez Sąd pierwszej instancji na etapie wstępnej weryfikacji jego dopuszczalności. Skoro zaś Sąd pierwszej instancji obowiązku tego nie dopełnił, to na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. zobligowany jest do tego Sąd kasacyjny. W myśl powołanych przepisów Naczelny Sąd Administracyjny na posiedzeniu niejawnym odrzuci zażalenie, jeżeli ulegało ono odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny, albo zwróci je temu sądowi w celu usunięcia dostrzeżonych braków.

Na zakończenie wskazać należy, że posiadanie przez podmiot inicjujący postępowanie sądowoadministracyjne zdolności sądowej jest warunkiem podstawowym, koniecznym możliwości prowadzenia takiego postępowania. Ze względu zaś na brak tego przymiotu po stronie Skarżącej Naczelny Sąd Administracyjny nie badał w ogóle merytorycznej zasadności wniesionego przez Spółkę środka zaskarżenia, podejmując wyłącznie rozstrzygnięcie o charakterze formalnym.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 oraz w zw. z art. 58 § 1 pkt 5 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.