I FSK 1029/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Artur Mudrecki, Sędzia NSA Marek Kołaczek (spr.), Sędzia del. WSA Bartosz Wojciechowski, Protokolant Marek Wojtasiewicz, po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2015 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi o wznowienie postępowania R. Spółka jawna z siedzibą w L. od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 kwietnia 2014 r. sygn. akt I FSK 702/13 w sprawie ze skargi R. Spółka jawna z siedzibą w L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 23 maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 2010 r. oddala skargę o wznowienie postępowania sądowego.

1. Wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2014 r., sygn. akt I FSK 702/13 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną R. spółki jawnej z siedzibą w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Gd 835/12 mocą którego oddalono skargę R. spółki jawnej z siedzibą w L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 23 maja 2012 r., wydaną wobec spółki w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 2010 r.

2. Pismem z dnia 18 czerwca 2014 r. (data wpływu 20 czerwca 2014 r.) skarżąca, zastępowana przez pełnomocnika – doradcę podatkowego, na podstawie art. 270, art. 271 pkt 2, art. 275 oraz art. 277 i art. 279 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej również jako "P.p.s.a.") i z uwagi na pozbawienie spółki możliwości działania w postępowaniu wskutek naruszenia przepisów prawa, wniosła o wznowienie postępowania sądowego zakończonego powołanym wyżej, prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego.

2.1. W podstawie wznowienia wskazano na naruszenie art. 73 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 73 § 1-3 P.p.s.a. oraz z art. 193 P.p.s.a., poprzez bezpodstawne uznanie, że pełnomocnikowi spółki zostało dokonane doręczenie zawiadomienia o rozprawie pomimo niepozostawienia zawiadomienia o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej, o którym mowa w art. 73 § 2 P.p.s.a. oraz powtórnego zawiadomienia o możliwości odbioru pisma, o którym mowa w art. 73 § 3 P.p.s.a.

W wyniku wyżej wskazanego naruszenia, zdaniem autora skargi o wznowienie, spółka nie została skutecznie poinformowana o wyznaczeniu rozprawy przez co została pozbawiona możliwości udziału w niej. Co więcej, z uwagi na okoliczność że skarżąca nie dowiedziała się w inny sposób o wyznaczeniu rozprawy przed jej datą, a bezpośrednio po zamknięciu tej rozprawy został ogłoszony prawomocny wyrok NSA, spółka nie odzyskała możliwości działania przed uprawomocnieniem się orzeczenia.

2.2. W uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania jej autor podał, że w sprawie będącej przedmiotem niniejszej skargi pełnomocnik spółki wniósł skargę kasacyjną wskazując w niej adres do korespondencji. W konsekwencji wszelkie pisma w sprawie powinny zostać skierowane na adres wskazany w skardze. Pełnomocnik spółki nie odebrał jednak zawiadomienia o rozprawie. Na drzwiach biura pełnomocnika spółki, ani na recepcji budynku, gdzie znajduje się biuro pełnomocnika, nie zostało bowiem, według niego, pozostawione zawiadomienie o złożeniu pisma w placówce pocztowej ani zawiadomienie powtórne. Na dowód powyższego spółka przedstawiła oświadczenia pracowników recepcji biurowca przy ul. [...] w K. (gdzie mieści się biuro pełnomocnika), z których wynika iż nie odebrali oni żadnej przesyłki adresowanej na pełnomocnika spółki. Dodatkowo na dowód tego może zostać okazany zeszyt korespondencji prowadzony przez nich dla przyjmowanych przesyłek gdzie nie odnotowano przyjęcia żadnej przesyłki adresowanej na pełnomocnika spółki.

Ponadto spółka załączyła kopię reklamacji złożoną przez pełnomocnika w placówce Poczty Polskiej S.A. Jak również odpowiedź Poczty Polskiej S.A. zawierająca stwierdzenie nie poparte, według strony, żadnym dowodem, że zawiadomienie oraz zawiadomienie powtórne zostały pozostawione na recepcji budynku. W konsekwencji braku pozostawienia zawiadomienia pełnomocnik skarżącej nie został i poinformowany o wyznaczeniu rozprawy, co uniemożliwiło spółce udział w rozprawie i przedstawienie swojego stanowisko oraz złożenie wyjaśnień. W ocenie spółki powyższe pozbawiło ją możliwości działania w istotnej części postępowania jaką jest rozprawa.

W konsekwencji wskazanych w skardze o wznowienie naruszeń prawa wniesiono w niej o zmianę wyroku NSA poprzez uwzględnienie skargi kasacyjnej i uchylenie zaskarżonego wyroku WSA w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. i zasądzenie na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego

5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

5.1. Przede wszystkim należy stwierdzić, że rozpatrywana skarga o wznowienie postępowania sądowego jest wniesiona w ustawowym terminie i opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, w związku z czym Naczelny Sąd Administracyjny skierował przedmiotową skargę na rozprawę, stosownie do regulacji art. 280 § 1 P.p.s.a.

5.2. Skarga o wznowienie postępowania sądowego nie ma jednak usprawiedliwionych podstaw.

5.3. Wskazany w skardze o wznowienie przepis art. 271 pkt 2 P.p.s.a. statuuje jedną z przesłanek nieważności postępowania skutkującą uchyleniem prawomocnego orzeczenia bez względu na to, czy nieważność miała wpływ na rozstrzygnięcie. Zgodnie z jego brzmieniem można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. Przepis ten zawiera ustawowe przesłanki wznowienia, które winny być zbadane w postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania sądowego. Wymienione w tym przepisie podstawy mają charakter bezwzględny (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, wyd. Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 548).

5.3.1. Pełnomocnik strony w skardze o wznowienie postępowania powołał się na okoliczność, że strona była pozbawiona możliwości działania, gdyż nie został on jako pełnomocnik prawidłowo powiadomiony o terminie rozprawy w dniu 11 kwietnia 2014 r.

Nie ulega żadnej wątpliwości, że w świetle art. 271 pkt 2 P.p.s.a. do spełnienia przesłanki uzasadniającej wznowienie postępowania z powodu "pozbawienia możności działania" niezbędne jest wykazanie, że Sąd naruszył konkretne przepisy postępowania – w tym wypadku ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – w ten sposób, że strona "wskutek naruszenia przepisów prawa" pozbawiona była możliwości działania. Innymi słowy, stan "pozbawienia możności działania" musi wynikać "z winy Sądu".

W piśmiennictwie wskazuje się, że: " (...) Zawinione przez stronę zaniechanie działania obarcza ją ujemnymi następstwami braku obrony i wyklucza wznowienie postępowania. Ponadto ustawodawca zacieśnia przyczyny pozbawienia strony możności działania do uchybień procesowych. (...). Bezprawne pozbawienie strony możności działania w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest to sytuacja polegająca na tym, że w oznaczonym — objętym procesem — czasie, strona zostawszy pozbawiona możności obrony swych praw nie może współdziałać z sądem w zakresie koniecznym do rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z prawem" (Krzysztof Sobieralski, "Wznowienie postępowania sądowo administracyjnego" , Zakamycze 2003).

5.3.2. Zgodnie z art. 91 § 2 P.p.s.a. o posiedzeniach jawnych zawiadamia się strony na piśmie lub przez ogłoszenie podczas posiedzenia. Stronie nieobecnej na posiedzeniu jawnym należy zawsze doręczyć zawiadomienie na następne posiedzenie. Zawiadomienie powinno być doręczone co najmniej na siedem dni przed posiedzeniem. W przypadkach pilnych termin ten może być skrócony do trzech dni. Zgodnie zaś z art. 67 § 5 P.p.s.a Jeżeli ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom.

5.3.3. Z akt sprawy wynika, że strona ustanowiła pełnomocnika – doradcę podatkowego M. G. nr wpisu [...], adres do korespondencji: ul. [...], [...]-[...] K.

Art. 69 P.p.s.a. stanowi, że: "Doręczenia dokonuje się w mieszkaniu, w miejscu pracy lub tam, gdzie się adresata zastanie".

Z art. 72 P.p.s.a wynika natomiast, że: "Jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było - administracji domu lub dozorcy, jeżeli osoby te nie mają sprzecznych interesów w sprawie i podjęły się oddania mu pisma."

Jeżeli doręczenia dokonuje się w miejscu pracy, można doręczyć pismo osobie upoważnionej do odbioru pism (§ 2).

Zgodnie natomiast z najistotniejszym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy art. 73 P.p.s.a.: "W razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2.

§ 2. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe.

§ 3. W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy.

§ 4. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1. ".

5.3.4. Zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału o wyznaczeniu rozprawy z dnia 13 marca 2014 r. zawiadomienie o wyznaczeniu rozprawy wysłane zostało na wyżej wskazany adres pełnomocnika strony.

Ze zwrotnego poświadczenia odbioru wezwania (tzw. zwrotki) wynika, że ponieważ adresata nie zastano w miejscu zamieszkania dwukrotnie awizowano w dniach 17 i 25 marca 2014 r. zaś awizo o pozostawieniu przesyłki do odbioru w placówce pocztowej pozostawiono "w drzwiach mieszkania".

Ponieważ przedmiotowe zawiadomienie nie zostało podjęte (odebrane w placówce pocztowej), Naczelny Sąd Administracyjny – zgodnie z art. 73 § 3 i 73 § 4 P.p.s.a. uznał je za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1.

5.4. Mając na uwadze przytoczone wyżej przepisy P.p.s.a. i wniosek pełnomocnika strony o wznowienie postępowania sądowego, aby uznać wniosek o wznowienie postępowania za uzasadniony należałoby wykazać, że Naczelny Sąd Administracyjny na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2014 r. naruszył omawiane przepisy P.p.s.a. dot. doręczania zawiadomień, uznając, że zgodnie z art. 73 § 4 P.p.s.a. zawiadomienie za doręczone.

Sytuacja taka jednak w tej sprawie nie miała miejsca.

Przede wszystkim wskazać trzeba, że zawiadomienie o terminie rozprawy zostało wysłane na wskazany przez profesjonalnego pełnomocnika adres zaś skuteczność doręczenia w trybie art. 73 P.p.s.a. uzależniona jest od zaznaczenia przez doręczyciela na potwierdzeniu odbioru, gdzie umieścił zawiadomienie dla adresata (por. wyrok SN z dnia 4 lipca 2002 r., sygn. akt I CKN 861/00).

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2014 r. właściwie uznał, że pełnomocnik strony – profesjonalny pełnomocnik, doradca podatkowy, został prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy.

Dokument urzędowy, jakim jest zwrotne potwierdzenie wraz z adnotacjami urzędowymi zamieszczonymi na przesyłce, jeśli jest sporządzony w przepisanej formie przez uprawniony do tego podmiot, stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone. Korzysta on z domniemania prawdziwości i zgodności z prawdą tego, co zostało w nim stwierdzone. Przedmiotowe domniemanie może być obalone, jednakże podejmując próbę dokonania tego, należy mieć na względzie, że dokumenty urzędowe są najbardziej wiarygodnymi środkami dowodowymi. Co za tym idzie, dowody przeciwne muszą być zdecydowanie przekonujące (por. wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2011 r., sygn. akt I FSK 1861/11, opub. CBOS).

5.4.1. Autor skargi kasacyjnej nie zdołał obalić powyższego domniemania, opierając argumentację na gołosłownych twierdzeniach, że doręczyciel nie zawiadomił adresata o pozostawieniu przesyłki w placówce pocztowej. Okoliczności tych jednak w dostateczny sposób nie uprawdopodobniono.

W doktrynie wskazuje się, że "domniemanie faktyczne doręczenia pisma w trybie art. 73 może być obalone, gdy adresat pisma wykaże, że dane wynikające z dowodu doręczenia są niezgodne z rzeczywistością. Jedną z możliwości służących obaleniu tego domniemania jest przeprowadzenie procedury reklamacyjnej. (...)."

Z dołączonego do skargi o wznowienie postępowania pisma Poczty Polskiej S.A. wynika, że przesyłka polecona nr 00159007734555506042 została w dniu 17 marca 2014 r. skierowana do doręczenia. Z powodu niezastania adresata lub osoby uprawnionej awizowana do odbioru w placówce pocztowej. Zawiadomienie zostało pozostawione na recepcji z uwagi na brak oddawczej skrzynki pocztowej. Powtórna awizacja miała miejsce 25 marca, awizo również doręczono w powyższy sposób. Zwrot przesyłki nastąpił w dniu 1 kwietnia 2014 r. Poinformowano ponadto, że zgodnie z art. 40 ustawy – Prawo pocztowe, właściciel lub współwłaściciele nieruchomości gruntowych, na których znajduje się budynek mieszkalny lub budynku mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość zobowiązani są umieścić oddawcze skrzynki pocztowe przed drzwiami wejściowymi do budynku lub w ogólnie dostępnej części nieruchomości w liczbie odpowiadającej liczbie samodzielnych lokali mieszkalnych oraz lokali o innym przeznaczeniu, jeżeli posiadają osobny adres.

5.4.2. Domniemania dotyczącego skutecznego doręczenia zastępczego wynikającego z art. 73 P.p.s.a. nie mogą obalić dołączone do skargi o wznowienie postępowania sądowego oświadczenia dwóch osób z recepcji budynku nr [...] przy ul. [...] w K. Oświadczenia te zostały sporządzone komputerowo 25 kwietnia 2014 r. o treści: " (...) w okresie od 14 marca 2014 r. do 10 kwietnia 2014 r. nie odebrałam od listonosza Poczty Polskiej żadnej przesyłki w tym listu poleconego, czy zawiadomienia o złożeniu listu poleconego w placówce pocztowej (awizo) adresowanych na pana M. G. (doradcę podatkowego, który wynajmuje biuro w naszym budynku przy ul. [...] w K. Nigdy też p. G. nie upoważniał pracowników recepcji do odbioru jakiejkolwiek korespondencji adresowanej na niego. W razie potrzeby na dowód powyższego może zostać okazany zeszyt korespondencji, gdzie rejestrowany jest odbiór każdej przesyłki odebranej na recepcji budynku przy ul. [...] w K.".

Wskazać bowiem przede wszystkim trzeba, że przedmiotowe oświadczenia nie poddają się jakiejkolwiek weryfikacji co do ich prawdziwości, gdyż nie dołączono do skargi o wznowienie postępowania sądowego żadnych innych dokumentów z których wynikałoby, że osoby podpisane pod oświadczeniami były zatrudnione na recepcji w tamtym czasie oraz, że awiza nie mógł odebrać np. inny pracownik recepcji.

Z art. 106 § 3 P.p.s.a wynika, że Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Zatem nie każdy dowód może być dopuszczony w tym postępowaniu, lecz jedynie dowód z dokumentów, przy czym ma to być dowód uzupełniający, a więc taki, który nie był przedstawiony i oceniony w postępowaniu administracyjnym zakończonym zaskarżaną decyzją. Z przepisu tego wynika także, że dopuszczenie dowodu z dokumentu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu.

5.5. Końcowo należy dodać, że doradca podatkowy prowadząc profesjonalną kancelarię winien tak zorganizować techniczne warunki jej prowadzenia, aby możliwe było doręczanie mu korespondencji zgodnie z obowiązują w tym zakresie procedurą nawet wówczas, gdy nie zatrudnia żadnego personelu w tym osoby upoważnionej do odbioru pism sądowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest pogląd, że kryteria dochowania należytej staranności są jeszcze surowsze w odniesieniu do osób, które z racji wykonywanego zawodu występują jako pełnomocnicy stron (por. postanowienia NSA: z dnia 24 lipca 2013 r., II GZ 355/13; 14 listopada 2012 r., I GZ 331/12; wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 1999 r., sygn. akt I SA/Gd 745/98, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Osoby te zobowiązane są do zachowania podwyższonej staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego. Kryterium należytej staranności jest podwyższone z tej racji, że adwokat, radca prawny lub doradca podatkowy posiadają stosowne przygotowanie i znajomość procedur sądowoadministracyjnych zapewniające prawidłowe prowadzenie sprawy.

5.6. Podsumowując, skoro nie zdołano obalić domniemania, że doręczenie zawiadomienia o rozprawie nastąpiło zgodnie z art. 73 P.p.s.a. to nie wykazano, aby strona pozbawiona była możliwości działania na skutek naruszenia przez Sąd przepisów postępowania.

5.7. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 282 § 2 P.p.s.a. oddalił skargę o wznowienie postępowania.