I CSK 996/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Monika Koba
30 czerwca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 30 czerwca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku K.W.
z udziałem M.G.
o zniesienie współwłasności,
na skutek skargi kasacyjnej M.G.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Szczecinie
z 26 października 2023 r., II Ca 886/23,
1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2) zasądza od uczestniczki M.G. na rzecz wnioskodawcy K.W.
kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu
kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości
odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia
od dnia doręczenia uczestniczce odpisu niniejszego
postanowienia do dnia zapłaty.
I CSK 996/24
2
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 3 marca 2023 r. Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i
Zachód w Szczecinie w sprawie z wniosku K.W. przy udziale M.G. o zniesienie
współwłasności 1) ustalił, że: wnioskodawcy przysługuje udział ¾, a uczestniczce
udział ¼ we własności nieruchomości w postaci lokalu mieszkalnego nr […]
położonego w S. w budynku przy ul. […], dla którego Sąd Rejonowy Szczecin
Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie prowadzi księgę wieczystą nr […] o wartości
577 000 zł; wnioskodawcy przysługuje udział […], a uczestniczce […] we własności
nieruchomości w postaci lokalu niemieszkalnego - garażu położonego w S. w
budynku przy ul. […], dla którego Sąd Rejonowy Szczecin Prawobrzeże i Zachód
w Szczecinie prowadzi księgę wieczystą nr […], a z udziałami tymi wynoszącymi
łącznie […] związane jest prawo do wyłącznego korzystania z miejsca postojowego
oznaczonego nr […] o powierzchni 14,60 m2 o wartości 40 800 zł; 2) zniósł
współwłasność tych nieruchomości w ten sposób, że przyznał je na wyłączną
własność wnioskodawcy; 3) zasądził od wnioskodawcy na rzecz uczestniczki
154 250 zł tytułem spłaty, płatną w terminie 3 miesięcy od uprawomocnienia się
postanowienia z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie uchybienia
terminowi płatności ; 4) oddalił pozostałe wnioski uczestniczki i orzekł o kosztach
postępowania.
Postanowieniem z 26 października 2023 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie,
orzekając na skutek apelacji uczestniczki M.G., zmienił zaskarżone postanowienie
w punkcie VI tylko o tyle, że w miejsce kwoty 154 250 zł zasądził kwotę 154 450 zł;
oddalił apelację w pozostałej części i orzekł o kosztach postępowania
apelacyjnego.
Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu Rejonowego, że całokształt
zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie pozwala przyjąć, by umowa
dożywocia z 24 września 2018 r. na podstawie, której wnioskodawca został
współwłaścicielem nieruchomości była nieważna.
I CSK 996/24
3
Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez uczestniczkę
M.G.
Skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołała się na
przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.
W ocenie skarżącej istnieje potrzeba wykładni art. 908 § 1 k.c., jako przepisu
prawnego wywołującego rozbieżności w orzecznictwie sądów, poprzez wyjaśnienie
czy obowiązki nabywcy z umowy dożywocia mają być wykonywane przez niego
osobiście czy też może on posługiwać się osobami trzecimi.
W ocenie skarżącej w orzecznictwie sądów prezentowane są trzy stanowiska
w tym przedmiocie. Pierwsze, wskazujące, że dożywotnik ma obowiązek
osobistego spełniania świadczeń na rzecz dożywotnika. Drugie, akcentujące, że
wykonywanie obowiązków przez osobę trzecią może zadośćuczynić umowie
dożywocia. Trzecie niejednoznaczne, zaznaczające, że wykonywanie obowiązków
stron umowy dożywocia wymaga w pewnym zakresie kontaktu osobistego i
pozostawania stron w bezpośredniej ze sobą styczności.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną wnioskodawca wniósł o odmowę
przyjęcia jej do rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego
rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej
doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi
swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy
przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne
zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi
nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd
Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej
okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne
i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być
osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze
I CSK 996/24
4
publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej
pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania.
W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wskazanie
przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nakłada na skarżącego obowiązek
przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami
prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono
rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie
nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych
spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Zagadnienie nie może mieć charakteru
kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do
kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego
orzeczenia (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ
35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11 i z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC
2002, nr 12, poz. 151).
Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że
istnieje potrzeba wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że
określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się
wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez
skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub
podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć. Ponadto, ze względu na
publiczne cele jakie ma do spełnienia rozpoznanie przez Sąd Najwyższy skargi
kasacyjnej, skarżący powinien także wykazać celowość dokonania wykładni
przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu na potrzeby praktyki sądowej. Nie
istnieje przy tym potrzeba wykładni przepisów prawa jeżeli Sąd Najwyższy zajął już
stanowisko w kwestii tej wykładni i wyraził swój pogląd we wcześniejszych
orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego
poglądu (zob. m. in. postanowienia Sądu Najwyższego z 17 marca 2015 r., I PK
4/15, niepubl.; z 23 kwietnia 2015 r., I CSK 691/14, niepubl.; i z 12 grudnia 2008 r.,
II PK 220/08, niepubl.).
I CSK 996/24
5
Skarżąca mimo powołania się na przesłankę z art.3986 § 1 pkt 1 k.c. nie
sformułowała zagadnienia prawnego związanego z obowiązkami nabywcy z umowy
dożywocia koncentrując się na wątpliwościach wykładniczych powstałych w jej
przekonaniu na tle art. 908 § 1 k.c.
Skarżąca nie wykazała także przekonująco potrzeby przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania w zakresie przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.
Powoływana przez uczestniczkę rozbieżność w orzecznictwie mająca dotyczyć
osobistego lub za pomocą osób trzecich spełniania przez nabywcę świadczeń na
rzecz dożywotnika jest pozorna, jako konsekwencja bogactwa stanów faktycznych
będących przedmiotem rozpoznania sądów. Strony umowy dożywocia mogą
bowiem – z przyczyn wynikających z indywidualnych okoliczności sprawy – wybrać
różne formy prawne wykonywania przez nabywcę świadczeń na rzecz dożywotnika,
tak by uzyskać cel realizujący istotę tej umowy. W konsekwencji nie pozostaje w
sprzeczności z naturą umowy dożywocia (art. 3531 k.c.) późniejsze porozumienie
stron o wykonywaniu bezpośredniej opieki nad dożywotnikiem przez osobę trzecią
( zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 9 maja 2008 r., III CSK 359/07, niepubl.).
Umowa o dożywocie obliguje nabywcę do spełniania świadczeń
zapewniających dożywotnikowi dożywotnie utrzymanie w zamian za prawo
własności nieruchomości. Ustalenie szczegółowego zakresu tych świadczeń i formy
ich realizacji należy do stron, powinny być one jednak ukształtowane w taki sposób,
aby dożywotnik nie musiał angażować własnych zasobów lub przyczyniać się do
zdobywania środków na zaspokojenie niezbędnych wymagań życiowych ( zob.
m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 9 maja 2008 r., III CSK 359/07 i z 29 września
2021 r., IV CSKP 68/21). Sąd Najwyższy wielokrotnie wypowiadał się także w
przedmiocie roszczeń osoby trzeciej spełniającej świadczenia na rzecz
dożywotnika w miejsce zobowiązanego ( zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z
4 kwietnia 2025 r., II CSKP 457/22, niepubl. i orzecznictwo przytoczone w jego
uzasadnieniu).
Podkreślenia wymaga, że w tego rodzaju sprawach istotne znaczenie ma
dokonanie uprzedniej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, będących
podstawą ustaleń faktycznych, a więc kwestie usuwające się spod kontroli sądu
kasacyjnego ( art. 3983 § 3 k.p.c.). Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym
I CSK 996/24
6
jest bowiem związany podstawą faktyczną zaskarżonego orzeczenia (art. 3983 § 3 i
39813 § 2 k.p.c.). Skarżąca problematyki tej nie bierze pod uwagę, budując
argumentację skargi, jak wynika z jej uzasadnienia, w znacznej mierze na
kwestionowaniu ustalonego przez sąd meriti stanu faktycznego. Bogactwo stanów
faktycznych, implikujące niuansowanie oceny prawnej w zakresie kwalifikowania
danego stanu faktycznego, jako pozornego zawarcia umowy dożywocia celem
ukrycia umowy darowizny, nie stanowi problemu prawnego powstałego na tle
konkretnych przepisów prawa, których rozstrzygnięcie niezbędne dla sprawy,
stwarza realne i poważne trudności, przekraczające poziom występujący zwykle w
przypadku każdego procesu decyzyjnego sądu orzekającego w konkretnej sprawie.
Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., odmówił
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w
ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.
O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie
art. 520 § 3, art. 98 § 3, art. 98 § 11 k.p.c., art. 99 w zw. z art. 391 § 1 i w zw. z art.
39821 k.p.c., oraz art. 13 § 2 k.p.c., a także § 5 pkt 6 w zw. z § 2 pkt 6 i § 10 ust. 4
pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w
sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst. jedn. Dz.U. z 2023 r., poz.
1935, ze zm.), uwzględniając ustaloną w postępowaniu kasacyjnym wartość
przedmiotu zaskarżenia ( k.844).
[A.T.]
[SOP]
