I CSK 993/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Piotrowska
13 sierpnia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 13 sierpnia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa B. - Szpitala Miejskiego W. B.
przeciwko B. spółce akcyjnej w Ł.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej B. - Szpitala Miejskiego w B.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi
z 3 października 2024 r., I ACa 2271/24,
1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2) nie obciąża powoda kosztami postępowania kasacyjnego
na rzecz pozwanego.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 31 maja 2019 r., wydanym w sprawie z powództwa w sprawie z
powództwa B. - Szpitala Miejskiego W. B. przeciwko B. spółce akcyjnej w Ł.
(poprzednio M. S.A. w Ł.) o zapłatę, Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił powództwo o
zasądzenie kwoty 1 417 019,53 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie z tytułu
zwrotu świadczenia nienależnego.
Apelacja powoda została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 7
października 2024 r.
Powód wniósł skargę kasacyjną, opierając wniosek o jej przyjęcie do
rozpoznania na art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
I CSK 993/25
2
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia przysługującym
od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, służącym ochronie interesu
publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania prawa, wkład
Sądu Najwyższego w rozwój orzecznictwa i nauki prawa oraz eliminowanie z obrotu
prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu nieważnym lub orzeczeń
oczywiście niezgodnych z prawem. Stosownie do 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy
przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania w razie wykazania przez stronę, że w
sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Z punktu widzenia funkcji oraz
założeń skargi kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, rolą
,,przedsądu” jest wstępna selekcja skarg pod kątem spełniania wymienionych wyżej
kryteriów (przyczyn kasacyjnych) kwalifikujących skargę do jej przedstawienia
Sądowi Najwyższemu w celu merytorycznego rozpoznania.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powód podniósł, że
w sprawie wystąpiły istotne zagadnienia prawne dotyczące kwestii, czy korzysta z
ochrony przewidzianej w art. 5 k.c. (szczególnie w świetle zasady tzw. „czystych
rąk”) zapłata na rzecz samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej (dalej
SPZOZ) przez przedsiębiorcę zajmującego się zawodowo handlem długami służby
zdrowia, poprzez potrącenie wierzytelności przejętych przez tego przedsiębiorcę
niezgodnie z art. 54 ust. 5 w zw. z art. 54 ust. 6 ustawy z 15 kwietnia 2011 r. o
działalności leczniczej (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r., poz. 156, dalej „u.d.l.”), - to jest
na podstawie czynności prawnych nieważnych z mocy- prawa - w sytuacji, gdy na
dzień potrącenia dominująca wykładnia ww. przepisu wskazywała, że przejęcie
wierzytelności nastąpiło niezgodnie z prawem; czy można oceniać powództwo w
toczącym się postępowaniu pod kątem zgodności z zasadami współżycia
I CSK 993/25
3
społecznego z art. 5 k.c., biorąc pod uwagę hipotetyczną możliwość złożenia w
odrębnym, przyszłym postępowaniu zarzutu przedawnienia roszczenia przez osobę
trzecią, przez który to zarzut pozwany w toczącym się postępowaniu poniósłby w
przyszłości stratę finansową; czy korzysta z ochrony przewidzianej w art. 5 k.c.
zapłata na rzecz SPZOZ przez przedsiębiorcę zajmującego się zawodowo handlem
długami służby zdrowia, poprzez potrącenie wierzytelności przejętych przez tego
przedsiębiorcę niezgodnie z art. 54 ust. 5 w zw. z art. 54 ust. 6 u.d.l. — to jest na
podstawie czynności prawnych nieważnych z mocy prawa - w sytuacji, gdy obie
strony transakcji uznały zapłatę przez potrącenie za prawnie skuteczną, rozliczyły
ją księgowo tak, jakby wierzytelności zostały- przejęte zgodnie z prawem, jak
również obie strony transakcji osiągnęły cel umowy, to jest przedsiębiorca uzyskał
zapłatę, a SPZOZ uniknął egzekucji ze strony pierwotnych wierzycieli, co w efekcie
stanowi faktyczne konwalidowanie nieważnego z mocy prawa przejęcia
wierzytelności SPZOZ; czy stanowi czynność prawną mającą na celu zmianę
wierzyciela SPZOZ w rozumieniu art. 54 ust. 5 u.d.l., udzielenie przez wierzyciela
SPZOZ na rzecz przedsiębiorcy zajmującego się zawodowo handlem długami
służby zdrowia pełnomocnictwa do odbioru środków finansowych, w związku z
zawarciem przez wierzyciela SPZOZ z tym przedsiębiorcą umowy faktoringu lub
umowy finansowania, które są nieważne z mocy samego prawa w związku z tvm,
że stanowią umowy mające na celu zmianę wierzyciela w rozumieniu art. 54 ust. 5
w zw. z art. 54 ust. 6 u.d.l.
W odniesieniu do przywołanej przyczyny kasacyjnej należy przypomnieć, że
w świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz poglądów nauki,
istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest
problem nowy i dotychczas niewyjaśniony, dotyczący ważnego abstrakcyjnego
zagadnienia jurydycznego, którego rozstrzygnięcie przez Sąd Najwyższy przy
okazji rozpoznania skargi kasacyjnej przyczyni się do rozwoju orzecznictwa i nauki
prawa oraz będzie miało znaczenie nie tylko dla tej konkretnej, jednostkowej
sprawy, ale także dla innych podobnych spraw (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z 18 września 2012 r., II CSK 180/12. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK
376/14). Skarżący nie sformułował jednakże przedstawionego przez siebie
I CSK 993/25
4
zagadnienia w sposób przyjęty przy zwracaniu się przez sąd powszechny z
pytaniem prawnym do Sądu Najwyższego na podstawie art.390 k.p.c., nie zawarł
we wniosku pogłębionego wywodu prawnego usprawiedliwiającego zgłoszone
wątpliwości prawne, nie wykazał także argumentami ściśle jurydycznymi
zasadności proponowanego sposobu ich rozstrzygnięcia; nie wykazał także
wadliwości rozwiązania przez Sąd drugiej instancji przedstawionego problemu
prawnego w sposób rzutujący na wynik sprawy (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z 13 lipca
2007 r., III CSK 180/07; z 10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13 ; z 2 grudnia 2014 r.,
II CSK 376/14 oraz z 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14).
Przedstawione zagadnienia prawne wiążą się wprost z kasacyjną podstawą
naruszenia przez Sąd art. 5 k.c. przez jego zastosowanie w tej sprawie i oddalenie
powództwa ocenionego przez Sądy meriti jako przejaw nadużycia przez powoda
przysługującego mu prawa podmiotowego, czemu towarzyszą obszerne wywody i
rozważania prawne Sąd drugiej instancji na tle zindywidualizowanego stanu
faktycznego, występującego w tej sprawie. Pytania te nie stanowiły zatem
abstrakcyjnych zagadnień prawnych o uniwersalnym charakterze, mających na
dodatek cechę nowości, lecz będąc ściśle zakotwiczonymi w okolicznościach
faktycznych tej sprawy, zmierzały, w istocie, do weryfikacji trafności rozstrzygnięcia
Sądu drugiej instancji, a zatem nie spełniały wymagań stawianych pierwszej
przyczynie kasacyjnej.
Zasady współżycia społecznego w rozumieniu art. 5 k.c. są pojęciem
pozostającym w nierozłącznym związku z całokształtem okoliczności danej sprawy i
w takim całościowym ujęciu wyznaczają podstawy, granice i kierunki jej
rozstrzygnięcia w wyjątkowych sytuacjach, które przepis ten ma na względzie.
Zastosowanie art. 5 k.c. wymaga zatem starannej oceny całokształtu szczególnych
okoliczności danego wypadku w ścisłym powiązaniu nadużycia prawa z konkretnym
stanem faktycznym oraz racjonalnego, należycie umotywowanego, rozważenia
przeciwstawnych interesów stron (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 22 listopada
1994 r., II CRN 127/94 oraz z 2 października 2015 r., II CSK 757/14). W
konsekwencji stosowanie klauzuli generalnej z art. 5 k.c. pozostaje domeną sądów
meriti, a Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym, mógłby zakwestionować
I CSK 993/25
5
oceny tych sądów, gdyby były rażąco błędne i krzywdzące. Charakter art. 5 k.c.
sprawia, że prawidłowość jego zastosowania może być oceniana wyłącznie przez
pryzmat okoliczności konkretnej sprawy i kwestia jego stosowania nie stanowi
materii, która byłaby adekwatnym podłożem przyczyny kasacyjnej, o której stanowi
art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 3 lipca 2025 r., I
CSK 1198/25 i z 12 lutego 2021 r., V CSK 302/20).
W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji. Sąd Najwyższy odstąpił od
obciążania strony pozwanej kosztami postępowania kasacyjnego na rzecz powoda,
uwzględniając okoliczności sprawy, w tym sytuację majątkową obu stron (art. 102
k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c.).
(A.D.)
[a.ł]
