I CSK 941/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Monika Koba
30 czerwca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 30 czerwca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa B.C.
przeciwko U. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w G.
o zapłatę,
na skutek wniosku adwokata A.M. o zmianę prawomocnego postanowienia Sądu
Najwyższego
z 12 maja 2022 r., I CSK 758/22,
1) zmienia postanowienie Sądu Najwyższego z 12 maja
2022 r., I CSK 758/22 w punkcie trzecim w ten sposób, że
przyznaje od Skarbu Państwa - Sadu Apelacyjnego w Gdańsku
na rzecz adwokata A.M. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy
prawnej udzielonej powódce z urzędu w postępowaniu
kasacyjnym w miejsce kwoty 5400 (pięć tysięcy czterysta)
złotych kwotę 8100 (osiem tysięcy sto) złotych powiększoną o
należny podatek od towarów i usług,
2) oddala wniosek o zasądzenie kosztów postępowania.
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy postanowieniem z 12 maja 2022 r. ( I CSK 758/22) odmówił
przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej powódki B.C. od wyroku Sądu
Apelacyjnego w Gdańsku z 23 czerwca 2020 r. ( V ACa 25/20), (pkt 1) oraz zasądził
I CSK 941/24
2
od powódki na rzecz pozwanego C. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G.
kwotę 1 000 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego (pkt 2), a także
przyznał i nakazał wypłacić ze środków Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w
Gdańsku na rzecz adwokata A.M. kwotę 5 400 zł, podwyższoną o kwotę podatku
od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej
powódce z urzędu w postępowaniu kasacyjnym (pkt 3).
Rozstrzygnięcie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej Sąd Najwyższy
oparł na treści § 8 pkt 7 w zw. z § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb
Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z
urzędu (tekst. jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 18 – dalej: „ Rozporządzenie z
3 października 2016 r.”), w uzasadnieniu omyłkowo odwołując się do kosztów
nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu, który nie
występował w sprawie.
Pismem z 17 marca 2024 r. reprezentujący powódkę w postępowaniu
kasacyjnym pełnomocnik z urzędu wniósł o zmianę postanowienia w zakresie
przyznanych kosztów pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu oraz zwrot
kosztów postępowania według norm przepisanych.
Powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 lutego 2024 r.,
SK 90/22, zgodnie z którym orzeczono, że § 2 pkt 1 w zw. z § 4 ust. 1
Rozporządzenia z 3 października 2016 r. w zakresie, w jakim określa opłaty
stanowiące ponoszone przez Skarb Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej
udzielonej przez adwokata z urzędu w wysokości niższej niż stawki minimalne opłat
określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października
2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie ( tekst. jedn. Dz.U. z 2023r. poz.
1964, ze zm. – dalej: „Rozporządzenie z 22 października 2015 r.”), jest niezgodny
z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1
zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
W konsekwencji domagał się zmiany prawomocnego rozstrzygnięcia o
kosztach zawartego w punkcie trzecim postanowienia Sądu Najwyższego z
12 maja 2022 r. w ten sposób, by należne pełnomocnikowi z urzędu adwokat A. M.
I CSK 941/24
3
koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu w postępowaniu
kasacyjnym określić na kwotę 8100 zł powiększoną o 23% podatku od towarów i
usług na podstawie § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 Rozporządzenia z 22
października 2015 r.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4161 k.p.c. w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem
mogą być uchylone postanowienia niekończące postępowania w sprawie, jeżeli
zostały wydane na podstawie aktu normatywnego uznanego przez Trybunał
Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową
lub z ustawą. Przepisy o wznowieniu postępowania stosuje się do nich
odpowiednio. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że do postanowień
niekończących postępowania, o których mowa w art. 4161 k.p.c., należy
postanowienie o kosztach procesu.
Wniosek pełnomocnika powódki wpłynął w terminie określonym
w art. 407 § 2 zdanie pierwsze w zw. z art. 4161 k.p.c. Podstawą wydania przez
Sąd Najwyższy prawomocnego postanowienia o kosztach pomocy prawnej
stanowiły przepisy uznane za sprzeczne z Konstytucją przez Trybunał
Konstytucyjny wyrokiem z 27 lutego 2024 r., SK 90/22, wydanym w niewadliwym
składzie w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (zob.
wyrok z 7 maja 2021 r., skarga nr 4907/18, Xero Flor przeciwko Polsce) i
opublikowanym w Dzienniku Ustaw.
Wobec stwierdzonej w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 27 lutego
2024 r., SK 90/22, niekonstytucyjności przepisów Rozporządzenia z 3 października
2016 r. określających wysokość stawki wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu za
pomoc prawną powstała luka w systemie prawa uzasadniająca sięgniecie do
przepisów rozporządzenia o opłatach za czynności adwokackie jako ogólnych w
celu ustalenia na ich podstawie w drodze analogii stawki wynagrodzenia należnego
pełnomocnikowi z urzędu. W związku z tym konieczne jest zastąpienie
zakwestionowanych przez Trybunał Konstytucyjny stawek – stosownie do wartości
przedmiotu zaskarżenia i rodzaju postępowania – stawkami wynagrodzenia (opłat),
I CSK 941/24
4
jakie prawodawca przewidział za tego samego rodzaju pomoc prawną świadczoną
przez adwokata ustanowionego z wyboru, wynikające z rozporządzenia w sprawie
opłat za czynności adwokackie.
Uwzględniając wartość przedmiotu zaskarżenia podaną w skardze
kasacyjnej (500 000 zł), zasądzono na rzecz pełnomocnika z urzędu
reprezentującego powódkę stawkę z § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2
Rozporządzenia z 22 października 2015 r. i kwotę kosztów zasądzonych na rzecz
pełnomocnika z urzędu podniesiono do poziomu określonego w tym przepisie.
Wniosek o zasądzenie kosztów postępowania wywołanego przedmiotowym
wnioskiem nie mógł zostać uwzględniony z uwagi na objęcie rozstrzygnięciem
wyłącznie orzeczenia o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej, które wobec
wyniku postępowania kasacyjnego ponosi Skarb Państwa nie będący stroną
postępowania w postępowaniu kasacyjnym. Wniosek, w którym kwestionowane jest
rozstrzygnięcie o przyznaniu kosztów pełnomocnikowi świadczącemu pomoc
prawną z urzędu, pełnomocnik taki składa samodzielnie, działając w imieniu
własnym i na własną rzecz.
Z przytoczonych względów, na podstawie art. 4161 k.p.c. Sąd Najwyższy
orzekł jak w sentencji.
[A.T.]
[SOP]
