I CSK 928/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Karol Weitz
30 stycznia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 30 stycznia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa M. M.
przeciwko (… …) Bank Polska spółce akcyjnej w W.
o zapłatę i ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej (… …) Bank Polska spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie
z 22 września 2023 r., (… …),
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. kosztami postępowania kasacyjnego obciąża pozwany
bank, pozostawiając ich szczegółowe wyliczenie referendarzowi
sądowemu.
UZASADNIENIE
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga
kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być wobec tego
osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze
publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod
kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd Najwyższy
I CSK 928/24
2
może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania.
W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki przyjęcia do rozpoznania skargi
kasacyjnej pozwanego (… …) Bank Polska S.A w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w
Krakowie z dnia 22 września 2023 r.
W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący
bank powołał się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego oraz
potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących – w jego ocenie – poważne
wątpliwości prawne lub rozbieżności w orzecznictwie.
Odnosząc się do przesłanki przedsądu w postaci występowania
w sprawie istotnego zagadnienia prawnego należy dostrzec, że zgodnie
z utrwalonym poglądem judykatury Sądu Najwyższego przedstawienie okoliczności
uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na występujące
w sprawie istotne zagadnienie prawne polega na sformułowaniu tego zagadnienia
i wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi przy tym chodzić
o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które zarazem ma
znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej (por. postanowienia z dnia 10
maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11 i z dnia 11 stycznia 2002 r., III
CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151).
Istotność zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) konkretyzuje się
w tym, że w danej sprawie występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla
rozwoju prawa lub znaczenie precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych
spraw. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przedstawienie okoliczności uzasadniających
rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia
prawnego polega na sformułowaniu tego zagadnienia, wskazaniu przepisów prawa, na
których tle zagadnienie to wyłoniło się, oraz zaprezentowaniu argumentacji jurydycznej
uzasadniającej możliwość rozbieżnych ocen prawnych (por. postanowienia Sądu
Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z dnia 11
stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z dnia 24 maja 2016 r., I
CSK 666/15, niepubl.).
Skarżący w skardze podniósł jako istotne zagadnienie prawne potrzebę
rozstrzygnięcia i wyjaśnienia kilku kwestii sprowadzających się do pytań:
1. „czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu
postanowienia abuzywnego, tj. na etapie, poprzedzającym etap zastępowania
I CSK 928/24
3
postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, o którym mowa w
orzeczeniach TSUE C-26/13 Kasler, C-260/18 Dziubak i C-932/19 OTP
Jelzalogbank Zrt, dopuszczalne jest ustalenie treści umowy (stosunku
prawnego) w zakresie, który był regulowany przez abuzywną normę, na
podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art. 41 ustawy - Prawo
wekslowe lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. ze
wskazanymi w przypisie kilkudziesięcioma przepisami, z których na zasadzie
analogii iuris lub analogii legis wynika, że w polskim prawie obowiązuje
generalna norma, zgodnie z którą wartość waluty obcej określa się według
kursu średniego NBP?”
2. „czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu indeksowanego do
franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie z
prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny z: dnia zawarcia
umowy, dnia powstania sporu czy dnia orzekania?”
3. „czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego do
franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej
jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków
krajowych zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałby miejsce, gdyby
umowa nie zawierała tego abuzywnego postanowienia?”
4. „czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który znajduje
zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej Klauzuli
Kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na
potrzeby operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie
kredytu?”
5. „czy rozważając unieważnienie umowy o kredyt indeksowany do waluty obcej
na skutek uznania, że postanowienia odsyłające do tabeli kursów (klauzula
kursowa) mają charakter niedozwolony należy mieć na względzie wyłącznie
oświadczenie kredytobiorcy, czy badać również, czy określone rozstrzygnięcie
prowadzi do zrealizowania celu Dyrektywy 93/13 z dnia 5 kwietnia 1993 roku w
sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich?”
Biorąc pod uwagę przedstawione zagadnienie prawne skarżący powołał się także
na kolejną przesłankę przedsądu w postaci potrzeby wykładni przepisów prawnych
budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów
(art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), tj. art. 189 k.p.c. oraz art. 3851 § 1 i § 2 k.c.
I CSK 928/24
4
W orzecznictwie Sądu Najwyższego zostało już wyjaśnione, że dopuszczalne jest
wystąpienie z żądaniem ustalenia nieistnienia stosunku kredytu ze względu na
nieważność umowy kredytu, nawet jeżeli stronie przysługuje roszczenie o zwrot
świadczeń spełnionych na podstawie tej umowy (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z
dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, niepubl., z dnia 20 czerwca 2022 r., II CSKP
701/22, niepubl. i z dnia 6 czerwca 2024 r., II CSKP 1166/22, niepubl.; por. też wyrok
Trybunału Sprawiedliwości z dnia 23 listopada 2023 r., C-321/22, Provident Polska, pkt
77, gdzie wskazano, że art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z zasadą skuteczności
stoi on na przeszkodzie przepisom krajowym, zgodnie z ich wykładnią dokonaną w
orzecznictwie, które w celu uwzględnienia wytoczonego przez konsumenta powództwa
zmierzającego do stwierdzenia bezskuteczności nieuczciwego warunku w umowie
zawartej z przedsiębiorcą wymagają dowodu na istnienie interesu prawnego, w sytuacji
gdy uznaje się, że taki interes nie istnieje, jeżeli konsumentowi przysługuje powództwo
o zwrot nienależnego świadczenia, lub gdy może on powołać się na tę bezskuteczność
w ramach obrony przed powództwem wzajemnym w przedmiocie wyegzekwowania
wykonania zobowiązania wytoczonym przeciwko niemu przez tego przedsiębiorcę na
podstawie tego warunku.).
Wyjaśniono też już, jakie przesłanki muszą być spełnione, aby uznać, że przez
zmianę umowy (zawarcie aneksu) doszło do uchylenia konsekwencji abuzywności
zastrzeżonych w niej klauzul. W szczególności, że może to nastąpić tylko wówczas,
gdy konsument zrezygnował z wyciągania konsekwencji z tej abuzywności i
swobodnie, co zakłada, iż wiedział on o niedozwolonych charakterze klauzul i
związanych z tym konsekwencjach (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca
2023 r., II CSKP 1487/22 i z dnia 25 października 2023 r., II CSKP 810/23 i tam
przywoływane orzecznictwo). Wyjaśniono również, że samo zapewnienie
konsumentowi-kredytobiorcy możliwości spłaty rat kredytu w walucie obcej (walucie
indeksacji) nie uchyla abuzywności postanowienia dotyczącego spłaty rat kredytu w
walucie krajowej, w wysokości zależnej od kursu waluty obcej określanego swobodnie
przez bank (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2023 r., II CSKP
810/23, z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22 i z dnia 24 maja 2024 r., II CSKP
1560/22 oraz wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 21 września 2023 r., C-139/22,
mBank (Polski rejestr klauzul niedozwolonych), pkt 52-57, gdzie wskazano m.in., że
włączenie do umowy zawartej z konsumentem dwóch alternatywnych warunków
dotyczących wykonania tego samego obowiązku ciążącego na konsumencie, z których
I CSK 928/24
5
jeden jest nieuczciwy, a drugi zgodny z prawem, pozwala danemu przedsiębiorcy na
spekulowanie, że poprzez brak informacji, nieuwagę lub niezrozumienie konsument
wykona dane zobowiązanie zgodnie z warunkiem, który powoduje znaczącą
nierównowagę praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta).
Również wątpliwości dotyczące oceny klauzul indeksacyjnych
czy spreadowych (czy określają główne świadczenia stron, czy podlegają kontroli pod
kątem abuzywności, czy mogą być zastąpione innymi unormowaniami, w tym
wynikającym z art. 358 § 2 k.c. albo z art. 24 ust. 3 ustawy o NBP, czy przyjęcie,
że ich abuzywność powoduje upadek umowy, jest nieproporcjonalne,
czy niezwiązanie klauzulą spreadu pociąga za sobą również niezwiązaniem
konsumenta klauzulą ryzyka walutowego) nie uwzględniają wystarczająco
dotychczasowego orzecznictwa Sądu Najwyższego, biorącego pod uwagę judykaturę
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w którym wyjaśniono już,
że zamieszczone w umowie kredytu waloryzowanego kursem waluty obcej klauzule
ryzyka walutowego (rozumianego jako ryzyko zmiany kursu waluty w trakcie
obowiązywania umowy) oraz klauzule kursowe (rozumiane jako wynikające z umowy
uprawnienie do ustalania kursu przeliczeniowego waluty z odwołaniem się do tabel
kursowych banku) określają główne świadczenia stron w rozumieniu art. 3851 § 1 zd. 2
k.c. (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18,
OSNC-ZD 2021, z. B, poz. 20, z dnia 30 września 2020 r., I CSK 556/18, niepubl., z
dnia 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22, niepubl. oraz z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP
464/22 i tam przywoływane orzecznictwo krajowe i unijne; por. też co do klauzuli ryzyka
kursowego wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 10 czerwca 2021
r., C-776/19-C-782/19, BNP Paribas Personal Finance, pkt 56). Nie budzi też
wątpliwości, że klauzule indeksacyjne mogą być kontrolowane pod kątem
abuzywności, przy czym jednolicie uznaje się, iż określenie wysokości należności
obciążającej konsumenta z odwołaniem do tabel kursów ustalanych jednostronnie
przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów, jest nietransparentne, pozostawia
pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę
nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron, w związku z czym
jest niedopuszczalne (por. wyroki Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2016 r., I CSK
1049/14 (OSNC 2016, Nr 11, poz. 134, z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16, niepubl., z
19 września 2018 r., I CNP 39/17, niepubl., z 24 października 2018 r., II CSK 632/17,
niepubl., z 13 grudnia 2018 r., V CSK 559/17, niepubl., z 27 lutego 2019 r., II CSK
I CSK 928/24
6
19/18, niepubl., z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, OSP 2019, z. 12, poz. 115, z 9
maja 2019 r., I CSK 242/18, niepubl., z 29 października 2019 r., IV CSK 309/18,
niepubl., z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, Glosa 2020, nr 4, s. 67 i n., z 30
września 2020 r., I CSK 556/18, niepubl., z 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22, niepubl.,
z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, niepubl. i z 27 maja 2022 r., II CSKP 314/22,
niepubl.). Silne oparcie w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego,
uwzględniającym także zasadę proporcjonalności, ma też stanowisko, że bez spornych
klauzul przeliczeniowych umowa nie może nadal obowiązywać, gdyż wyeliminowanie
tych klauzul prowadzi do upadku klauzuli ryzyka walutowego, charakterystycznego dla
umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki
oprocentowania ze stawką LIBOR, co jest równoznaczne z tak daleko idącym
przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie
i charakterze niż zamierzone przez strony, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp
czy wariant umowy kredytu (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019
r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz. 20, z dnia 13 kwietnia 2022 r., II CSKP
15/22, niepubl., z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22 i II CSKP 382/22, niepubl., z
dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, niepubl, z dnia 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22,
niepubl., z dnia 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, niepubl., z dnia 26 stycznia 2023
r., II CSKP 722/22, niepubl., z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, niepubl., z dnia
25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, niepubl. i z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP
1460/22, niepubl.).
Sąd Najwyższy zwracał też już uwagę na ścisłe powiązanie klauzuli ryzyka
walutowego i klauzuli spreadowej oraz wskazywał na przesłanki stwierdzenia
abuzywności klauzul ryzyka walutowego (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia
27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, OSP 2021, z. 2, poz. 7, z dnia 11 grudnia 2019 r.,
V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz. 20, z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22,
niepubl., z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, niepubl., z dnia 13 maja 2022 r., II
CSKP 464/22, z dnia 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22, niepubl., z dnia 28
października 2022 r., II CSKP 902/22 i II CSKP 910/22, niepubl., z dnia
8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, niepubl., z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP
722/22, niepubl., z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, niepubl., z dnia 8 marca
2023 r., II CSKP 1095/22, niepubl., z dnia 12 kwietnia 2023 r., II CSKP 1531/22,
niepubl., z dnia 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 1511/22, niepubl.).
I CSK 928/24
7
Wprawdzie mogłoby się wydawać, że Trybunał Sprawiedliwości Unii
Europejskiej w wyroku z 19 czerwca 2025 r., C - 396/24, zakwestionował dominującą w
judykaturze sądów krajowych zasadę dwóch kondykcji przy rozliczeniu wzajemnych
świadczeń spełnionych przez strony na podstawie nieważnej umowy kredytowej,
jednak – jak dostrzegł Sąd Najwyższy w wyroku z 8 sierpnia 2025 r., II CSKP 705/23
(LEX nr 3900146) – jego uzasadnienie nie odnosi się ani do teorii salda ani do teorii
dwóch kondykcji, jako dwóch konkurujących ze sobą sposobów rozliczenia stron
nieważnej umowy kredytu frankowego, lecz koncentruje się na zasadzie aktualności
wzbogacenia, o której mowa w art. 409 k.c. Nie można zatem uznać, że wyrok ten
podważa zasadność stosowanej dotychczas w tym zakresie teorii dwóch kondykcji.
Z tych wszystkich względów, podniesione kwestie nie mogą stanowić istotnego
zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
Skarga pozwanego nie może zostać przyjęta do rozpoznania również z tego
powodu, że w sprawie nie występuje potrzeba wykładni przepisów prawa budzących
poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów. W tym
zakresie należy wyjaśnić, że powołanie się na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art.
3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię
przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w
dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej
wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu, na czym owe
wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty charakter i ich
rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z punktu widzenia
wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej. Jeżeli
podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących w orzecznictwie
sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy różnej wykładni
przepisu, konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i
wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (por. postanowienie
Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 2020 r., V CSK 351/19, niepubl.).
Powołane przez skarżącego okoliczności w oczywisty sposób nie spełniają
wymagań również tej przesłanki przedsądu.
Z tych wszystkich względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 11 i
3 w zw. z art. 108 § 1 i z art. 391 § 1 oraz w zw. z art. 39821 k.p.c.
I CSK 928/24
8
Karol Weitz
[a.ł]
